Van'da Eğitim - Van İlinde Eğitim Olanakları

'Van Tanıtımı' forumunda NeslisH tarafından 20 Aralık 2008 tarihinde açılan konu

  1. NeslisH

    NeslisH Özel Üye

    Sponsorlu Bağlantılar
    Van'da Eğitim - Van İlinde Eğitim Olanakları konusu EĞİTİM

    Tarihi çok eskilere dayanan Van, çeşitli uygarlıklara adeta beşiklik etmiştir. Tarih boyunca bir çok savaşlara sahne olmuş, bu nedenle de bazı kavim ve milletlerin hükümranlığına girmiştir. Medler, Persler ve Romalılar'ın yöreye hakim olduklarını tarihi kaynaklardan öğrenmekteyiz. Van, ilk defa Hz. Ömer zamanında sahabe'den Hz. İlyaz kumandasında bir ordu ile fethedilir. 1021 yılında Bizanslılar'ın yönetimine girmiş, 1065'te de bölge Sultan Alpaslan tarafından fethedilmiştir.

    Sonradan Van Bölgesinin Zengi'lerin, Eyyubi'lerin, Artuklular'ın, İlhanlılar'ın, Celayirliler'in, Akkoyunlular'ın, Safeviler'in ve 1387'de de Timurlular'ın eline geçtiğini görüyoruz.
    Bölge, giderek güçlenen Osmanlılar'la Safeviler arasında zaman zaman el değiştirir. Nihayet, 1548'de kesin olarak Osmanlı hakimiyetine girer.
    İnsanlık tarihiyle birlikte var olan eğitim, toplum ve devletler hayatında hayati bir fonksiyona sahip bir unsurdur. Van'da eğitim çok eskilere dayanır. Bu nedenle Van'da eğitimi Cumhuriyet öncesi ve sonrası ele almakta yarar var diye düşünmekteyiz.





    CUMHURİYET ÖNCESİ

    Van'da Eğitim-Öğretimi üç devreye ayırabiliriz.

    1. Başlangıçtan XVII. yüzyıl sonlarına kadar olan devre:
    Bu devre tamamen Doğu etkisindedir. Bir çeşit Osmanlı skolastiği niteliğindedir. Öğretim, tümü ile Medresenin tekelinde gibidir.
    2. İlk Batılılaşma hareketleri devresi:
    Yaklaşık olarak 1770-1840 yılları arasındaki süredir.
    3. Tanzimat ve sonrası:
    1839'dan 1923'e kadar yüz yıla yakın bir zamanı kapsayan bu devre, Türkiye'nin kültür ve eğitimle birlikte hemen her alanda batılılaşmaya yöneldiği bir dönemdir.
    Cumhuriyet öncesi Van'da Eğitim Öğretim Faaliyetlerinin tesbiti için yaptığımız araştırmada elimize geçen bir kaç kaynak eserin, Van'da Cumhuriyet Öncesi Eğitim-Öğretim faaliyeteleri konusunda verdiği bilgiler, günümüzle mukayese açısından önemlidir. Bu eserleri kronolojik olarak şöyle sıralamak mümkündür:
    * 15. ve 16. yüzyıllarda Van-Orhan Kılıç
    * Osmanlı Devletinin ilk istatistiki Yıllığı (1897)-Prof. Dr. Tevfik Güran.
    * Van Salnamesi Van Belediyesi Yayınları.
    * Van Kütüğü Yüzüncü Yıl Ünv. 1993.


    1548-1648 YILLARI ARASI VAN'DA EĞİTİM

    Osmanlı döneminde eğitim ve öğretimin, medrese ve sıbyan mekteplerinde yürütüldüğü bilinmektedir. Van şehrindeki başlıca medreseler şunlardır:

    Ulu Cami Medresesi

    Ulu Cami'nin avlusunda bir de medresesi mevcuttu. Evliya Çelebi, Ulu Cami ile ilgili sözlerini tamamlarken "... Taşra Haremi etrafı kan-ı ulema ve Süleha-i Darü'l - Tedrislerdir." diyerek caminin avlusundaki medresenin varlığına dikkat çekmenin yanı sıra, Van şehrindeki medreseleri sayarken de ilk olarak Ulu Cami Medresesi'ni zikretmiştir. (Evliya ÇELEBİ, Seyahatname 3-4, VI, 256/b)

    Bicaniye Medresesi

    Ulu Cami Medresesi'nden sonra Van'daki en eski medresedir. Elimizdeki bir Rus kaydından, bu medresenin Akkoyunlu beylerinden Bican Süleyman tarafından yaptırıldığı anlaşılmaktadır.
    Van'ın Osmanlılar tarafından fethinden sonra Van beylerbeyi İskender Paşa'nın, merkeze bir mektup göndererek, Bican Süleyman Bey tarafından yaptırılan bu medresenin harap olduğunu ve bu sebeple tamiri için para istediği bilinmektedir. Bu medresenin, şehrin hangi mahallesinde olduğu hususunda herhangi bir bilgiye sahip olmadığımız gibi, daha sonraki yıllarda da konuyu açıklığa kavuşturacak bir kayda rastlanmamaştır. Bu nedele sadece Akkoyunlular'ın bölgeye hakim oldukları 1. yüzyılın 2. çeyreğinde yapıldığını ve 1550 yılına kadar varlığını sürdürdüğünü söylemekle yetineceğiz.

    Hacı İzzeddin Şir Medresesi

    Hacı İzzeddin Şir Medresesi, muhtemelen Melik İzzeddin Şir'in Van'daki hakimiyeti sırasında yapılmış olabilir. 1387 yılında Timur'a bağlılık kaydıyla, buranın yönetimini ele alan bu beyin, 1452 yılında Karakoyunlu İskender Bey tarafından öldürülmesine kadar uzun süre Van'da kaldığı bilinmektedir. (Orhan KILIÇ, 15 ve 16. yüzyıllarda Van, s. 225.) Melik İzzeddin Şir'den sonra ki beylerin, Melik Eset ve II.Zahit İzzeddin olması, bunlar zamanında yapılmadığına da delalet etmektedir.
    Hacı İzzeddin Şir Medresesi'nin incelediğimiz dönemden önce yıkılmış olması, Van şehrinin fiziki yapısı ile alakasını ortadan kaldırmaktadır. Ancak 16. yüzyılın başlarına kadar vaziyette olduğu anlaşılmıştır.

    İskender Paşa Medresesi

    15 Ağustos 1548'de Van'ın Osmanlılar tarafından fethedilmesinden sonra, Anadolu Defterdarı Çerkez İskender Paşa tarafından yaptırılmıştır. (Vakfiye Defteri No: 581, s.170, sıra no: 185, 22 Ekim 1565 tarihli İskender Paşa Medresesi Vakfiyesi)
    Van'ın Osmanlılar tarafından fethinden sonra yapılan ilk medrese olması bakımından ayrı bir özellik arz etmektedir.
    Evliya Çelebi, İskender Paşa Medresesi'nden bahsetmektedir. Bu sebeple medresenin 1648 yılında Van'da meydana gelen zelzele neticesinde yıkılmış olabileceği akla gelmektedir.
    1571 tarihli evkaf tahrir defterinde, İskender Paşa Medresesi'nin varlığı tesbit edilmektedir. Defterdeki bilgilere göre bu medrese vakfının yıllık geliri 83.989 akçe idi. (Kuyud-i Kadime 202, v.50/a.)

    Hüsrev Paşa Medresesi

    Orta Kapı Mahallesi'ndeki Hüsrev Paşa Cami Külliyesi içindedir. Evliya Çelebi'ye göre, medrese odaları caminin avlusunda bulunmakta idi. (Evliya Çelebi, Seyahatname 3-4, v. 256/b) Hüsrev Paşa Medresesi, camisi ile birlikte Van beylerbeylerinden Hüsrev Paşa tarafından yaptırılmıştır. 1571 yılında günlük 50 akçe olan bir müderrisi, 2 muidi ve 11 talebesi olduğu anlaşılmaktadır. (Kuyud-i Kadime 202,v.50/b.)

    Tebriz Kapı Medresesi

    Tebriz Kapısı, Camii'nin bünyesindeki medresedir. Bu medresenin varlığına sadece Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesinde rastlamaktayız. (Evliya Çelebi, Seyahatname 5-4, v.256/b.)

    Horhor Medresesi

    Evliya Çelebi tarafından sadece ismi anılmaktadır. Adından yola çıkarak Horhor Bahçeleri civarında olduğunu söyleyebiliriz.

    Abbas Ağa Medresesi

    Bu medreseden de sadece Evliya Çelebi bahsetmektedir. (Evliya Çelebi, Seyahatname 5-4, v.256/b.) Evliya Çelebi'nin Van'daki camileri anlatırken, İskele Kapısı Camii'nin Abbas Ağa adında bir hayırsever tarafından yaptırıldığını ifade etmesi, bu medresenin de İskele Kapısı Cami bünyesinde olduğunu ve bu zat tarafından yaptırıldığına delalet etmektedir.

    Sıbyan Mektepleri

    Osmanlı döneminde çocuklara yönelik eğitim, sıbyan mekteplerinde verilirdi. Bu mektepler çoğunlukla bir caminin bünyesinde bulunmasına rağmen, müstakil mekteplere de rastlanmaktadır. Evliya Çelebi, Van'da 20 adet sıbyan mektebinin varlığına işaret etmektedir. Bu mekteplerden üç tanesi yukarı kalede, diğerleri ise şehrin içinde idi.

    Hüsrev Paşa Muallimhanesi

    1571 yılındaki kayıtlara göre, Hüsrev Paşa Medresesi veya Camii'nin bir bölümünde küçük yaştaki çocuklara da eğitim veriliyordu. Bir muallim ve bir halife-i mektebe görev yapıyordu.
    Kaya Çelebi-zade Koçi Bey Muallimhanesi

    Aynı adla anılan caminin içerisinde bulunuyordu. 1571 yılından sonra bir medrese havasına büründüğü anlaşılmaktadır. Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi'nde, Kaya Çelebi Medresesi ifadesini kullanması 17. yüzyılın ortalarında tedris hizmeti verdiğini göstermektedir.

    1897 YILI OSMANLI DEVLET EĞİTİM İSTATİSTİĞİ

    "Osmanlı Devletinin İlk İstatistik Yıllığı (1897)" adlı eserin verdiği istatistiki bilgilere göre eğitim konusu üç bölümde incelenmiştir.
    Eğitim
    Askeri eğitim
    Diğer eğitim faaliyetleri

    Adı geçen bu kitaptan konu gereğince "Van vilayeti" adı ile adlandırılan istatikleri ele alıyoruz.

    Eğitim:
    Van'da bulunan lise, ortaokul ve ilkokulların toplam adedi ve bu okullarda okuyan öğrencilerin cins ve miktarları.
    Okul Adedi : 135
    Öğrenci Adedi : 2292
    Müslüman Erk:2116, Kadın: 176
    Gayr-ı Müslim Erk: - Kadın: -

    Liseler ve bu okullarda okuyan öğrencilerin cins ve miktarları:
    Okul Adedi : 10
    Öğrenci Adedi : 338
    Müslüman Erk: 313 Kadın : 25

    İlkokullar ve bu okullarda okuyan öğrencilerin cins ve miktarları:
    Okul Adedi : 125
    Öğrenci Adedi : 1954
    Müslüman Erk: 1803 Kadın : 151

    Askeri Eğitim :
    Osmanlı Devleti'nde 1897 senesi itibarı ile mevcut bulunan askeri idadi ve rüşdiyye mektepleri ile talebesinin miktarı:
    Toplam Talebe Adedi : 139
    Okul Adedi : 1

    1897 senesi itibarı ile şehadetname alanlar ve değişik sebeplerle çıkarılanlar:
    Mekatib-i Rüşdiye (Ortaokul)
    Toplam : 47
    Şehadetname Alanlar : 16
    Değişik Sebeplerle Çıkarılanlar: 31

    Bu okullarda görev alan müstahdem, memurun ve muallimin ve hademenin miktarı:
    Toplam : 20
    Muallim : 10
    Memur : 4
    Hademe ve diğerleri : 6

    Diğer Eğitim Faaliyetleri (Gayr-I Müslim Okulları):

    Van Vilayeti dahilinde verilen istatistiklere göre lise bulunmamaktadır.
    Ortaokullar:
    Okul Adedi : 8
    Öğrenci Adedi Erk : 1585 Kadın: 735
    Muallim Adedi Erk : 58 Kadın : 18

    İlkokullar:
    Okul Adedi : 12
    Öğrenci Adedi Erk :285 Kadın : 159
    Muallim Adedi Erk : 1 Kadın : 14

    Van Dahilinde Medrese ve Öğretim Yerleri:

    Van Kazası : 10 Medrese 1 Kütüphane
    Erçek Nahiyesi : 2 Medrese
    Havasor (Gürpınar Nahiyesi : 2 Medrese
    Timar Nahiyesi : 3 Medrese
    Gevaş Kazası : 3 Medrese
    Müküs (Bahçesaray) Kazası : 5 Medrese

    CUMHURİYET SONRASI
    OKUL ÖNCESi EĞİTİM

    Eğitim sistemimizin ilk basamağını teşkil eden Okul öncesi eğitimi, ülkemizin geleceği bakımından önem taşımaktadır.
    Mecburi ilköğretim çağına gelmemiş 0-6 yaş çocuklarının eğitimini kapsayan okul öncesi eğitiminin, çocuğun yeteneklerinin gelişiminde çok önemli payı olduğu bilinen bir gerçektir.
    Bu bakımdan gelişmiş ülkeler, 0-6 yaş grubu çocuklarına ülke çapında okul öncesi eğitim imkanı sağlamışlardır.

    İLKÖĞRETİM

    İlimizin ilköğretim durumu, bölgemizin, diğer illerinin genel durumundan pek farklı değildir. Buna rağmen, gerek coğrafi, gerek tarihi, gerekse sosyo ekonomik konumu itibariyle daha iyi olduğunu söyleyebiliriz.
    Son yıllarda çok göç alan ilimizde, özellikle, fiziki kapasite açısından büyük farklılıklar göze çarpmaktadır. Bu amaçla, önemli sayılabilecek oranda okul yapımı planlanmış ve ihaleleri gerçekleştirilmiştir.

    Özellikle ilköğretimde, okul çağına gelmiş çocuklarımızın Erkden yararlanmaları için mevcut YİBO'lara kapasite artırım çalışmaları başlatılmış olup kapasitelerin maksimum düzeyde kullanımı için tedbirler alınmıştır.
    Bunun dışında ilköğretimde, 12 merkezde, 68 merkezi okula, 361 köy okulundan Toplam 13542 Öğrencinin Taşımalı ilköğretim Uygulaması kapsamında eğitim imkanlarına kavuşturulmaları ve eğitime devam imkanları sağlanmıştır.
    2003-2004 öğretim yılı istatistiki bilgileri baz alındığında, ilköğretim Yibo'lar da dahil öğrenci sayısı 186.830, öğretmen sayısı ise 5701'dir.
    Bu istatistiki bilgiler Van'da İlköğretimin gelişmişlikteki seviyesini göstermede bir trend'dir.

    ORTAÖĞRETİM

    Van'da ortaöğretim, ilköğretime paralel olarak bir gelişmişlik arz etmektedir.
    İllköğretimin akabinde başlayan Ortaöğretime ilgi ve alaka bir hayli artmış bulunmaktadır.
    Van'da ilk lise (1949-1950) yılları arasında açılan Atatürk Lisesidir. Müstakil düz lise olarak hizmet veren bu lisemiz bünyesinde yatılı pansiyon bulundurmakla birlikte 2500 civarında öğrenciye hizmet vermekte, eğitim - öğretimi sürdürmektedir.
    Akabinde Cumhuriyetle birlikte Van'da bu liselerin sayısı hayli artmış, bunlara paralel olarak mesleki ve teknik liselerde açılmıştır.
    İlimiz genelinde 2003 verilerine göre bu kurumlardan mezun öğrencilerimizinden sınava giren 10.447 öğrenciden 1.070 tanesi ÖSS sınavında başarılı olmuştur.
    Merkez ilçe dahil bütün ilçelerde lise bulunan Van Merkezdeki liseleri şöyle sıralamak mümkündür.
    Atatürk Lisesi, Kazım Karabekir Lisesi, Cumhuriyet Lisesi, M.Akif Ersoy Lisesi. Vangölü Anadolu Lisesi, Kız Meslek Lisesi, Ticaret Meslek Lisesi, Endüstri Meslek Lisesi, İmam-Hatip Lisesi, Özel Serhat Lisesi, Özel Serhat Fen Lisesi, Mili Eğitim Vakfı Lisesi, Şehit Koray Akoğuz Lisesi, Şehit İbrahim Karaoğlanoğlu Lisesi, Türkiye Yardım Sevenler Lisesi, Haydar Bey Lisesi, Van Anadolu Öğretmen Lisesi, Anadolu Güzel Sanatlar Lisesi, Van Fen Lisesi, Açıköğretim Lisesi.

    YAYGIN EĞİTiM

    Çıraklık Eğitim Merkezleri:

    İmparatorluk ve Cumhuriyet dönemlerinde, kendisinden çok şeyler beklenen bir anlayış içinde uygulanan çıraklık eğitimine, Cumhuriyet döneminde hız verilmiştir.
    Van'da bu eğitim, küçümsenmeyecek düzeyde söz sahibidir.
    Halen bir çok sahada ve dalda faaliyetleri olan yaygın eğitimi, Çıraklık Eğitim Araçları merkezleri ve Halk Eğitim merkezleri bünyesinde yapılan faaliyetlerle görmekteyiz.
    Van'da toplam iki adet çıraklık eğitimi merkezi faaliyet göstermektedir. Bu merkezlerin toplam derslik sayıları 18, toplam öğrenci sayısı 1422, ögretmen sayısı ise 18'dir.

    Halk Eğitimi Merkezi

    Sürekli değişim ve gelişmişlik arz eden ülkemizde, değişme ve gelişme karşısında insanımız ve toplumumuza

    devamlı eğitim desteği vermede ve sağlamada Halk Eğitim Merkezlerinin çok önemli yer vardır.
    Van ilinde 12 Halk Eğitim Merkezi faaliyet göstermektedir.

    ORTAÖĞRETİM ÖĞRENCİ YURTLARI

    Van'da toplam 16 adet ortaöğretim öğrenci yurdu vardır. Bu yurtların kontenjan toplamı 1.401'dir. Çoğu Merkez ilçe'de bulunan bu yurtlarda, bulundukları yerde öğrenim imkanı bulamayan dar gelirli çocuklar bulunmaktadır.

    ÖZEL ÖĞRETİM

    Van'da Milli Eğitimin gözetim ve denetiminde, özel okullar dahil olmak üzere 28 adet özel öğretim kurumu bulunmaktadır.
    Bunların 9 adedi özel dershane, 8 adedi özel okul, 6 adedi özel motorlu taşıt sürücüleri kursu, 5 adedi de özel kurs statüsündedir.

    REHBERLİK ARAŞTIRMA MERKEZİ FAALİYETLERİ

    İl genelindeki okul öncesi ve okul çağındaki (4-18 yaş grubu) özel eğitime muhtaç bireylerin belirlenmesi amacıyla tesbit çalışmaları yapılmıştır.
    Merkeze giriş yapan 311 vak'a inceleme bolümü tarafından bireysel incelemeye (LEİTER) alınmıştır. Bu incelemeler sonucunda vak'alar kendi özelliklerine uygun olan proğramlara yerleştirilmişlerdir.
     

Bu Sayfayı Paylaş