Tutuklular İkilemi (Dilemma)

'Psikoloji' forumunda Dine tarafından 21 Şubat 2010 tarihinde açılan konu

  1. Dine

    Dine Özel Üye

    Sponsorlu Bağlantılar
    Tutuklular İkilemi (Dilemma) konusu
    Tutuklular İkilemi (Dilemma)


    Oyun teorisinin temel problematiğini oluşturan ve Trucker tarafından tasarlanan 'tutuklular ikilemi' (dilemma) tarafların motivasyonları arasında çelişkinin bulunduğu kazanç ve kayıplar toplamının sıfır olmadığı bir durumun ifadesidir. İkilemin öyküsü şudur: Silahlı bir soygun konusunda şüpheli İki kişi tutuklanırlar. Fakat savcının elinde geçerli kanıtlar yoktur.

    Zanlıları iki ayrı hücreye koyan savcı onlara bir teklifte bulunur. Eğer ikisi de suçunu itiraf etmezse ruhsatsız silah taşımaktan dolayı 6 ay hapis yatacaklardır; ikisi de suçunu itiraf ederse savcı soygun için asgari ceza olan 2 yıl hapse mahkumiyetlerini isteyecektir; ancak biri itiraf eder ve diğeri etmezse itiraf eden sadece tanık olarak mahkemeye çıkacak ve sonra bırakılacak diğeri ise 20 yıl hapis yatacaktır.

    Bu durumda tutuklular ne yapacaktır? İkisi birlikte düşünüldüğünde her biri için en kötü durum 20 yıl en iyi durum diğerinin 20 yıl hapsine karşılık kendinin serbest bırakılması "en az kötü durum" ise 6'şar ay hapistir. Fakat 6 ay hapis durumu her ikisi de aynı tutumu izlerse yani her ikisi de itiraf etmezse mümkündür. Ancak her birini bir şüphe alır: "Ya kendisi inkâr ederken diğeri itiraf ederse?".

    Tutukluların içinde bulunduğu ikilem taraflar arasında güven ve iletişimin yokluğunda daima itirafla çözülmektedir. Bu ikilem iki taraf arasında işbirliği ve istismar yönünde seçenek davranışların bulunduğu çeşitli insan ilişkilerinde tercih edilen rasyonel davranışın işbirliğinden ziyade karşılıklı istismar davranışı olmasıyla sonuçlanmaktadır.

    Tutuklular ikileminin sorunsalı bir başka örnekte daha görülmektedir. İki idam mahkumu her biri kendi hücresinde ölümü beklemektedir. Bir sabah başvezir onlara şu mesajı iletir: "Sizi bağışlamaya karar verdim; yarın sabah serbest olacaksınız. Ancak isterseniz idam cezanızın 10 yıl hapse çevrilmesini talep edebilir-siniz. Eğer bu yönde karar verirseniz gece yarısına kadar bana bildirin; isteğiniz derhal yerine getirilecektir. Fakat bunu sadece biriniz isterse diğeri ertesi sabah idam edilecektir".

    Burada da mahkumların Önünde iki seçenek vardır. İşbirliğine gitmek (İ) veya işbirliğinden kaçmak (K ). İlk bakışta ikinci şıkkın avantajı yok gibi görünüyor ve bu yüzden her ikisinin de Ü seçeneğinde birleşmeleri (işbirliği ya da Nash dengesi) bekleniyor.

    Ancak mahkumlardan biri K'yı (10 yıl hapis) seçerse veya diğerinin seçeceğini düşünürse veya diğerinin onun böyle davranacağını düşünebileceğini düşünürse vb. bu durumda kazancını maksimum kılmak yerine kaybını minimum kılmak yoluna gidecek ve sonuçta her ikisi de KK seçeneğinde (kaçışta denge) birleşeceklerdir. Bu iki yoldan birincisi (İİ) faydacı rasyonellik diğeri (KK) ise ihtiyatlı rasyonellik stratejisidir. Birincisinin dayandığı denge istikrarsız zayıf bir dengedir fakat sağduyuya uygundur; ikincisinin dayandığı denge sağlamdır ama sağduyuya aykırıdır.

    Tutuklular ikilemi kazanç ve kayıplar bakımından karşılıklı bağımlılık durumunu ifade etmektedir. Ancak başka ilişki durumları da mümkündür. Örneğin taraflardan birinin sürekli kazançlı olduğu ve kazancının diğerinin davranışlarından etkilenmediği; buna karşılık diğerinin kazanç ve kayıplarını belirlediği bir durum düşünülebilir.

    Efendi-köle ilişkisini niteleyen bu durum "kader denetimi" denilen bir matris yapısına uymaktadır. Burada taraflardan biri hakim pozisyondadır ve diğerinin kayıp ve kazançları ona bağlıdır. Bir diğer durumda taraflardan biri her durumda kazançlıdır; ancak diğerinin kazançları hakim konumdaki kişi kadar kendisine de bağlıdır ve dolayısıyla onun tercihlerine göre kendi tercihini ayarlayarak kazancını artırabilir. Bu ilişki yapısı "davranış yoluyla denetim" denilen bir başka ilişki tipini ifade etmektedir.
     

Bu Sayfayı Paylaş