Temel Elektronik Devre Elemanları Hakkında Bilgi

'Elektronik Genel Bilgi' forumunda DeMSaL tarafından 9 Mart 2010 tarihinde açılan konu

  1. DeMSaL

    DeMSaL Özel Üye

    Sponsorlu Bağlantılar
    Temel Elektronik Devre Elemanları Hakkında Bilgi konusu diyot - Optokuplör - Temel Elektronik Devre elamanı


    Diyotlar
    1- Diyot

    [​IMG]

    Diyot tek yöne elektrik akimini ileten bir devre elemanidir. Diyotun P kutbuna "Anot", N kutbuna da "Katot" adi verilir. Genellikle AC akimi DC akima dönüstürmek için Dogrultmaç devrelerinde kullanilir. Diyot N tipi madde ile P tipi maddenin birlesiminden olusur. Bu maddeler ilk birlestirildiginde P tipi maddedeki oyuklarla N tipi maddedeki elektronlar iki maddenin birlesim noktasinda bulusarak birbirlerini nötrlerler ve burada "Nötr" bir bölge olusturular. Yandaki sekilde Nötr bölgeyi görebilirsiniz. Bu nötr bölge, kalan diger elektron ve oyuklarin birlesmesine engel olur. Yandaki sekilde diyotun sembolünü görebilirsiniz. Simdide diyotun dogru ve ters polarmalara karsi tepkilerini inceleyelim.

    Doğru Polerma:


    [​IMG]
    Anot ucuna güç kaynaginin pozitif (+) kutbu katot ucunada güç kaynaginin negatif (-) kutbu baglandiginda P tipi maddedeki oyuklar güç kaynaginin pozitif (+) kutbu tarafindan, N tipi maddedeki elektronlar da güç kaynaginin negatif (-) kutbu tarafindan itilirler. Bu sayede aradaki nötr bölge yikilmis olur ve kaynagin negatif (-) kutbunda pozitif (+) kutbuna dogru bir elektron akisi baslar. Yani diyot iletime geçmistir. Fakat diyot nötr bölümü asmak için diyot üzerinde 0.6 Voltluk bir gerilim düsümü meydana gelir. Bu gerilim düsümü Silisyumlu diyotlarda 0.6 Volt, Germanyum diyotlarda ise 0.2 Volttur. Bu gerilime diyotun "Esik Gerilimi" adi verilir. Birde diyot üzerinde fazla akim geçirildiginde diyot zarar görüp bozulabilir. Diyot üzerinden geçen akimin düsürülmesi için devreye birdr seri direnç baglanmistir. Ideal diyotta bu gerilim düsümü ve sizinti akimi yoktur.

    Ters Polerma:


    [​IMG]
    Diyotun katot ucuna güg kaynaginin pozitif (+) kutbu, anot ucuna da güç kaynaginin negatif (-) kutbu baglandiginda ise N tipi maddedeki elektronlar güç kaynaginin negatif (-) kutbu tarafindan, P tipi maddedeki oyuklarda güç kaynaginin pozitif (+) kutbu tarafinda çekilirler. Bu durumda ortadaki nötr bölge genisler, yani diyot yalitima geçmis olur. Fakat Azinlik Tasiyicilar bölümündede anlattigimiz gibi diyota ters gerilim uydulandiginda diyot yalitimda iken çok küçük derecede bir akim geçer. Bunada "Sizinti Akimi" adi verilir. Bu istenmeyen bir durumdur.

    2 - Zener Diyot

    [​IMG]
    Zener diyotlar normal diyotlarin delinme gerilimi noktansindan faydalanilarak yapilmistir. Zener diyot dogru polarmada normal diyot gibi çalisir. Ters polarmada ise zener diyota uygulanan gerilim "Zener Voltaji" 'nin altinda ise zener yalitima geçer. Fakat bu voltajin üzerine çikildiginda zener diyotun üzerine düsen gerilim zener voltajinda sabit kalir. Üzerinden geçen akim degisken olabilir. Zenerden arta kalan gerilim ise zenere seri bagli olan direncin üzerine düser. Üretici firmalar 2 volttan 200 volt degerine kadar zener diyot üretirler. Zener diyotlar voltaji belli bir degerde sabit tutmak için yani regüle devrelerinde kullanilir. Yan tarafta zener diyotun simgesi, dis görünüsü ve ters polarmaya karsi tepkisi görülmektedir.

    3 - Tünel Diyot

    [​IMG]

    Saf silisyum ve Germanyum maddelerine dafazla katki maddesi katilarak Tunel diyotlar imal edilmektedir. Tunel diyotlar ters polarma altinda çalisirlar. Üzerine uygulanan gerilim belli bir seviyeye ulasana kadar akim seviyesi artarak ilerler. Gerilim belli bir seviyeye ulastiktan sonrada üzerinden geçen akimda düsüs görülür. Tunel diyotlar bu düsüs gösterdigi bölge içinde kullanilirlar. Tunel diyotlar yüksek frekansli devrelerde ve osilatörlerde kullanilir. Yan tarafta tunel diyotun sembolü ve dis görünüsü görülmektedir.

    [FONT=Lucida Sans <br /> Unicode]4 - Varikap Diyot [/FONT]

    [​IMG]
    Bu devre elemanini size anlatabilmem için ilk önce ön bilgi olarak size kondansatörden bahsetmem gerekecek. Kondansatörün mantigi, iki iletken arasinda bir yalitkan olmasidir. Ve bu kondansatördeki iletkenlerin arasindaki uzaklik artirilarak ve azaltilarak kapasitesi degistirilen kondasatörler mevcuttur. Fakat bunlarin bir dezanataji var ki bu da çok maliyetli olmasi, çok yer kaplamasi ve elle kumanda edilmek zorunda olmasi. Bu kondansatör türüne "Variable Kondansatör" diyoruz. Simdi varible kondansatörlere her konuda üstün gelen bir rakip olan "Varikap Diyotu" anlatacagim. Varikap diyot, uclarina verilen gerilime oranla kapasite degistiren bir ayarli kondansatördür ve ters polarma altinda çalisir. Boyut ve maliyet olarak variable kondansatörlerden çok çok kullanislidir. Diyot konusunda gördügünüz gibi diyot da kondansatör gibi iki yari iletken maddenin arasinda nötr bölge yani yalitkandan olusur.Yan tarafta görüldügü gibi üzerine uygulanan ters polarma gerilimi arttigi taktirde aradaki nötr bölge genisliler. Bu da iki yari iletkenin aralarindaki mesafeyi arttirir. Böylece diyotun kapasitesi düser. Gerilim azaltildiginda ise tam tersi olarak nötr bölge daralir ve kapasite artar. Bu eleman televizyon ve radyolarin otomatik aramalarinda kullanilir.


    5 - Sotki (Schottky) Diyot

    [​IMG]

    Led isik yayan bir diyot türüdür. Lede dogru polarma uygulandiginda p maddesindeki oyuklarla n maddesindeki elektronlar birlesim yüzeyinde nötrlesirler. Bu birlesme aninda ortaya çikan enerji isik enerjisidir. Bu isigin gözle görülebilmesi için ise p ve n maddelerinin birlesim yüzeyine "Galyum Arsenid" maddesi katilmistir. Ledlerin, yesil, kirmizi, sari ve mavi olmak üzere 4 çesit renk seçenegi vardir.

    6 - Led Diyot

    [​IMG]

    Led isik yayan bir diyot türüdür. Lede dogru polarma uygulandiginda p maddesindeki oyuklarla n maddesindeki elektronlar birlesim yüzeyinde nötrlesirler. Bu birlesme aninda ortaya çikan enerji isik enerjisidir. Bu isigin gözle görülebilmesi için ise p ve n maddelerinin birlesim yüzeyine "Galyum Arsenid" maddesi katilmistir. Ledlerin, yesil, kirmizi, sari ve mavi olmak üzere 4 çesit renk seçenegi vardir.

    7 - Infraruj Led

    [​IMG]

    Infraruj led, normal ledin birlesim yüzeyine galyum arsenid maddesi katilmamis halidir. Yani görünmez (mor ötesi) isiktir. infraruj ledler televizyon veya müzik setlerinin kumandalarinda, kumandanin göndedigi frekansi televizyon veya müzik setine iletmek için kullanilir. Televizyon veya müzik setinde ise bu frekansi alan devre elemanina "Foto Diyot" denir. Infraruj led ile normal ledin sembolleri aynidir.

    8 - Foto Diyot


    [​IMG]

    Foto diyotlar ters polarma altinda kullanilirlar. Dogru polarmada normal diyotlar gibi iletken, ters polarmada ise n ve p maddelerinin birlesim yüzeyine isik düsene kadar yalitkandir. Birlesim yüzeyine isik düstügünde ise birlesim yüzeyindeki elektron ve oyuklar açiga çikar ve bu sekilde foto diyot üzerinden akim geçmeye baslar. Bu akimin boyutu yaklasik 20 mikroamper civarindadir. Foto diyot televizyon veya müzik setlerinin kumanda alicilarinda kullanilir.

    Optokuplör

    [​IMG]

    Optokuplorler içinde bir adet foto diyot ve bir adet de infaruj led barindiran bir elektronik devre elemanidir. Bu infaruj led ve foto diyotlar optokuplörün içerisine birbirini görecek sekilde yerlestrilmislerdir. Infraruj ledin uclarina verilen sinyal aynen foto diyotun uclarindan alinir. Fakat foto diyotun uçlarindaki sinyal çok çok düsük oldugu için bir yükselteçle yükseltilmesi gerekir. Bu devre elemaninin kullanim amaci ise bir devreden diger bir devreye, elektriksel bir baglanti olmaksizin bilgi iletmektir. Aradaki baglanti isiksal bir baglantidir.

    Transistör
    Tansistörler PNP ve NPN transistörler olarak iki türe ayrilirlar. NPN transistörler N, P ve N yari iletken maddelerin birlesmesinden, PNP transistörler ise P, N ve P yari iletken maddelerinin birlesmesinden meydana gelmislerdir. Ortada kalan yari iletken madde digerlerine göre çok incedir. Transistörde her yali iletken maddeden disari bir uç çikartilmistir. Bu uçlara "Kollektör, Beyz ve Emiter" isimlerini veriyoruz. Transistör beyz ve emiter uçlarina verilen küçük çaptaki akimlarla kollektör ile emiter uçlari arasindan geçen akimlari kontrol ederler. Beyz ile emiter arasina verilen akimin yaklasik %1 'i beyz üzerinden geri kalani ise kollektör üzerinden devresini tamamlar. Transistörler genel olarak yükseltme islemi yaparlar. Transistörlerin katalog degerlerinde bu yükseltme kat sayilari bulunmaktadir. Bu yükseltme katsayisinin birimi ise "Beta" 'dir. Simdide NPN ve PNP tipi transistörleri ayri ayri inceleyelim.

    [FONT=Lucida <br /> Sans Unicode]1 - NPN Tipi Transistör :[/FONT]


    [​IMG]

    NPN tipi transistörler N, P ve N tipi yari iletkenlerinin birlesmesinden meydana gelmistir. Sekilde görüldügü gibi 1 nolu kaynagin (-) kutbundaki elektronlar emiterdeki elektronlari beyze dogru iter ve bu elektronlarin yakalasik %1 'i beyz üzerinden 1 nolu kaynagin (+) kutbuna, geri kalani ise kollektör üzerinden 2 nolu kaynagin (+) kutbuna dogru hareket ederler. Beyz ile emiter arasindan dolasan akim çok küçük, kollektör ile emiter arasindan dolasan akim ise büyüktür. Yan tarafta NPN tipi transistörün sembolü ve iç yapisi görülmektedir.

    2 - PNP Tipi Transistör :


    [​IMG]

    PNP tipi transistörler P, N ve P tipi yari iletkenlerinin birlesmesinden meydana gelmistir. Sekilde görüldügü gibi 1 nolu kaynagin (+) kutbundaki oyuklar emiterdeki oyuklari beyze dogru iter ve bu oyuklarin yakalasik %1 'i beyz üzerinden 1 nolu kaynagin (-) kutbuna, geri kalani ise kollektör üzerinden 2 nolu kaynagin (-) kutbuna dogru hareket ederler. Beyz ile emiter arasindan dolasan akim çok küçük, kollektör ile emiter arasindan dolasan akim ise büyüktür.Yan tarafta PNP tipi transistörün sembolü ve iç yapisi görülmektedir.



    Foto Transistör:

    [​IMG]

    Foto transistörün normal transistörden tek farki, kollektör ile emiter arasindan geçen akimi beyz ile degilde, beyz ile kollektörün birlesim yüzeyine düsen mor ötesi isikla kontrol ediliyor olmasidir. Foto transistör devrede genelde beyz ucu bosta olrak kullanilir. Bu durumda üzerine isik düstügünde tem iletimde düsmediginde ise tam yalitimdadir. Foto transistörün kazanci beta kadar oldugu için foto diyotlardan daha avantajlidir. Yan tarafta foto transistörün sembolü görülmektedir
     
    En son bir moderatör tarafından düzenlenmiş: 14 Şubat 2011

Bu Sayfayı Paylaş