Sanayileşmenin aile üzerindeki etkileri nelerdir?

'Frmartuklu Soru-Cevap Bölümü' forumunda ceren leman tarafından 23 Mart 2011 tarihinde açılan konu

  1. Sponsorlu Bağlantılar
    Sanayileşmenin aile üzerindeki etkileri nelerdir? konusu sanayileşmenin aile üzerindeki etkileri nelerdir
     
  2. SeLeN

    SeLeN Site Yetkilisi Editör

    Sanayileşmenin Türk Aile Yapısına Etkileri

    Sanayileşmenin başladõğõ 18.yy’dan itibaren tarõm, ekonomi, devlet yönetimi
    v.b. alanlarda değişikliğe uğradõ. Bu değişimden insanlarõn ilk sosyalleştiği kurum
    olan ailede etkilendi. Bu etkileri; yapõ, görev ve çiftler açõsõndan üç grupta
    değerlendirebiliriz.
    Ailenin yapõ açõsõndan büyüklüğü, azalmõş ve çekirdek aile egemen olmaya
    başlamõştõr. ABD’de ortalama aile büyüklüğü 1790’da 5.8, 1960’da 3.4’e düşmüş ve
    üretici olmaktan çõkan aile, tüketici konumuna gelmiştir. Örneğin şehirlerde oturan
    kişiler yiyecek, içecek, giyecek v.b. ihtiyaçlarõnõ, çalõştõklarõ işlerden aldõklarõ
    ücretlerle karşõlamaktadõr.197 Sanayileşme sonrasõnda yakõn akrabalar arasõndaki
    bağlar zayõflayõnca, aile üyeleri arasõndaki işbirliği ve dayanõşma artmõştõr. Örneğin
    Isparta’ya tayini çõkan bir kişi, İzmir’deki akrabalarõ ile sadece yõllõk izinler
    sõrasõnda, bayramlarda, ölüm, düğün v.b. sebeplerle görüşme imkanõ bulur. Ancak
    yapõlan görüşmeler içten ve samimi değildir. Bundan dolayõ akrabalarõndan uzak
    yerlerde yaşayan aile içinde işbirliği ve dayanõşma artmõş, akraba gruplarõnõn yerini
    iş, okul v.b. gruplar almõştõr.
    Sanayileşmeden sonra kadõnõn çalõşma yaşamõna girmesiyle birlikte, ailenin
    görevleri değişmiş ve birçok fonksiyonu da başka kurumlar tarafõndan yerine
    getirilmektedir. Örneğin çalõşan anne ve babanõn çocuğu; ya aile büyükleri
    tarafõndan, ya da kreş, yuva, anaokulu v.b. kurumlar tarafõndan bakõlmaktadõr.
    Bununla birlikte çocuğun eğitilmesi ve sosyalleşmesini sağlayan annenin yerini, bu
    kişi veya kurumlar almõştõr.
    Geniş ailede aile büyüklerinin verdiği evlenme kararlarõnõn yerini, çiftlerin
    kendilerinin karar verdiği evlilikler artmõştõr. Sanayi toplumlarõnõn çekirdek
    ailesinde, duygusal tercihler ön plandadõr. Kadõnõn sahip olduğu ekonomik özgürlük,
    eğitim ve kültür seviyesinin yüksekliği v.b. bu evlilikleri arttõrmõştõr.

    Genel olarak sanayileşmenin aile üzerindeki etkilerini; akrabalõk bağlarõnõn
    zayõflamasõ, çekirdek aile modeline geçilmesi, ailedeki herkesin eşit haklara sahip
    olmasõ, gençlerin eş seçiminde özgürlüğü, yakõn akrabalar arasõndaki evliliklerin
    azalmasõ v.b. şeklinde sõralayabiliriz.
    Sanayileşme ile birlikte çekirdek ailede, geniş kapsamlõ ve sõkõ bir
    dayanõşmanõn olduğu akrabalõk ilişkileri zayõflamõştõr. Geniş ailede büyükanne,
    amca, hala, torunlar v.b. bir arada oturuyordu, gelenek ve göreneklere bağlõlõk temel
    bir kuraldõ. Bazõ toplumlarda anne akrabalõğõ, bazõlarõnda da baba soyunun üstünlüğü
    geçerliydi ve ailenin reisi en yaşlõ olan kişiydi. Sanayileşme ve kentleşmeden sonra
    hem kentlerde hem de kõrsal alanda yayõlan çekirdek ailede, aynõ çatõ altõnda iki veya
    daha fazla neslin bir arada yaşadõğõ yapõ değişmiştir. Buna bağlõ olarak akrabalõk
    bağlarõ da zayõflamõştõr. Ancak çekirdek ailede, üyeler arasõnda çok yakõn ilişkiler
    vardõr. Ailedeki her üye bir diğerinin mutluluğu için her türlü özveriyi gösteriri.
    Gereğinde canõnõ verir, hatta organlarõnõ çocuklarõnõn yaşamasõ için bağõşlayabilir.
    Modern sanayi toplumlarõnõn özelliği, çekirdek ailedir. Bu toplumlarda
    çekirdek ailenin egemen olmasõnõn nedenleri; mülkiyet hakkõ, herkesin kendi
    hayatõnõ yaşamak istemesi v.b.’dir. Bireyin karşõlaşabileceği beklenmedik sorunlar
    devletin görevleri arasõna girmiştir. Ayrõca birey, ailesine eskisi kadar bağlõ ve
    muhtaç olmaktan çõkmõştõr. Bu aile tipinde dayanõşma, anne-baba ile çocuklar
    arasõndaki arkadaşlõğa ve eşlerin birbirlerine bağlõdõr. Çekirdek ailedeki dayanõşma,
    çocuklarõn aile içinde bulunduğu yõllarda daha canlõdõr. Arkadaş v.b. gruplarõn
    etkisiyle çocuklar aileden uzaklaşmõş ve dayanõşma azalmõştõr.
    Çekirdek aile, kadõn-erkek eşitliğine önem veren bir yapõya sahiptir. Birçok
    uygulamada bu eşitlik hukuki yaptõrõmlarla desteklenmesine karşõn, erkeğin
    ayrõcalõklõ göründüğü bazõ konular söz konusudur. Ancak, kadõn-erkek giderek daha
    demokratik bir yapõya doğru yönelmektedir. Bu aile, bu nedenden dolayõ baskõcõ
    değildir. Aile üyelerinin düşünce özgürlüğüne yer veren hoşgörülü bir ailedir.
    Ailenin her üyesi kendine özgü bir dünya görüşüne sahip olabilir.

    Çekirdek aile karõ ve kocanõn anne-baba ailesinin yanõnda olmayan yeni ve
    bağõmsõz bir yerde kurulur. Anne babanõn aileden uzak olmasõ, çekirdek aile
    üzerindeki etkisini daha da azaltmaktadõr. Eş seçimi eşlerin kendi kararlarõna
    bağlõdõr. Evlenme yaşõ eşlerin kendi kendilerini geçindirebilecek, ekonomik
    bağõmsõzlõklarõnõ kazanabilecek yaşta olmalarõ ile sõnõrlõdõr.
    Endüstrileşme öncesi, geniş ailelerin önemli bir görevi yaşlõlara ve hastalara
    bakmaktõ. Endüstrileşme ile birlikte oluşan özel bakõm evleri, hükümet programlarõ
    ve çeşitli sigortalar artõk yaşlõ kişilerin kendi çocuklarõnõn yanõnda yaşamalarõna
    gerek kalmadan yaşamlarõnõ sürdürmelerine yardõmcõ olmuştur. Artõk aile bireyleri
    eskisi kadar, birbirine bağõmlõ değildir. Özellikle emeklilik hakkõna ve belirli bir
    yaşlõlõk aylõğõna sahip olanlar için bu daha da geçerlidir. Böylece endüstrileşmeye
    bağlõ olarak ortaya çõkan çeşitli durumlar, ailenin küçülmesine ve kendi kendine
    yetecek düzeye gelmesine neden olmuştur.
    Sanayileşmeden sonra yakõn akrabalar arasõndaki evlilikler azalõrken, aile
    dõşõndan evlenmelerin sayõsõ arttõ. Bazõ sosyal gruplar aile dõşõndan evlenmeye izin
    verirken, bazõlarõnda izin verilmez. Bazõ dini gruplar, õrklar v.b. kendi üyeleri dõşõnda
    evlenmeye müsaade etmez. Bunun nedenleri arasõnda; ön yargõlõ olma, başkalarõyla
    yeterince ilişki kuramama, grup dayanõşmasõnõ bozmama olabilir. Örneğin
    Amerika’da siyahlar ve Yahudiler arasõnda endogamiye rastlanmaktadõr. Endogamik
    evliliklerde “gen” değişimi yoktur. Bundan dolayõ da yakõn akrabalar arasõ
    evlenmelerden doğan çocuklarda, çeşitli beden ve ruh hastalõklarõ ortaya çõkmaktadõr.
    Bilim ve tõptaki gelişmelerin ardõndan endogamik evliliklerin sayõsõ artmõştõr.
    Ülkemizde mirasõn aile dõşõna çõkmamasõ için yapõlan endogamik evliliklerin sayõsõ
    her geçen gün azalmaktadõr. Ayrõca evlenmelerde her iki tarafõ da etkileyen başlõk
    parasõ v.b. uygulamalar ortadan kalkmõştõr
    Bilinen her toplumda eşler arasõnda ekonomik bir ihtisaslaşma ve cinslere
    dayalõ iş bölümü vardõr. Diğer bir deyimle erkek ve kadõnõn biyolojik farklõlõklarõ
    eşleri farklõ işler yapmaya yöneltmektedir. Erkek, kadõna kõyasla daha güçlü olduğu
    için daha güç ve zor işler, kadõn ise kendi biyolojik yapõsõ doğrultusunda ev işlerini ve çocuk büyütme fonksiyonlarõnõ yerine getirmektedir. İşte eşlerin bu birbirine
    sunduklarõ hizmetler onlarõ birbirlerine bağlõ kõlmakta ve aralarõndaki dayanõşmayõ
    arttõrmaktadõr.
    Cinsel iş bölümünün yanõ sõra bireylerin yaşlarõna göre de bir iş bölümü
    vardõr. Bazõ toplumlarda çocuklarõn günlük işlere katkõlarõ çok azken, bazõ
    toplumlarda çocuklar son derece yararlõ işler yaparlar. Çocuklarõn yaşõ büyüdükçe
    katkõlarõ da artar. Anne ve babalar yaşlandõkça, bu seferde onlarõn çocuklarõna olan
    bağlõlõklarõ artmaya başlar. Özellikle ekonomik yardõm ve bakõm açõsõndan bu daha
    da sõklaşõr.
    Sanayileşmenin aile üzerine etkileri, doğrudan ve dolaylõ olmak üzere ikiye
    ayrõlõr. Doğrudan etkileri arasõnda yer alan; çalõşma şartlarõ, belli mesleki kural ve
    davranõşlar aile yapõsõnõ değiştirmektedir. Çeşitli mesleklerde bulunan kişilerin,
    mensubu olduklarõ sosyal sõnõfa ait davranõş şekillerini ve tutumlarõnõ gösterip aile
    yapõsõnõ şekillendirmeleri de dolaylõ etkileri kapsamõna girer.198
    Çalõşma şartlarõyla belli mesleki kural ve davranõşlara sahip olan ve örneğin
    X kuruluşunda çalõşan bir müdürün davranõşlarõ aileyi doğrudan etkilemektedir.
    Bulunduğu işyerinin kural ve davranõşlarõnõ aile yapõsõna yansõtõr. Çalõşma
    yaşamõnda kazanmõş olduğu bazõ normlarõn etkisi hem eş ve çocuklarõ ile olan aile içi
    ilişkilerde, hem de aile dõşõ ilişkilerde görülmektedir.
    Alt ve orta sõnõfa mensup iki kişinin; meslekleri ve çalõşma hayatõndaki
    statüleri aynõ olmasõna rağmen, ait olduklarõ sosyal sõnõfa ait davranõş şekillerinden
    kendilerini soyutlayamazlar. Örneğin ailesiyle birlikte kasabada oturan bir memur ile
    kentte oturan bir memurun, davranõş şekilleri bile birbirinden farklõdõr. Kasabada
    oturan memur sürekli olarak köyden, topraktan v.b. konulardan bahsederken, kentte
    oturan bir memur hayat pahalõlõğõndan, enflasyondan v.b. konuşur. Aynõ konumda
    olan bu iki kişinin farklõ sõnõflara ait olmalarõ da, aileyi dolaylõ olarak etkilemektedir.
    Mesleki davranõş şekilleri ve alõşkanlõklar aile üzerinde doğrudan etki yaparken, fertlerin ait olduklarõ sõnõflara özgü davranõş şekilleri de aile yapõsõnõ dolaylõ olarak
    etkilemektedir.199
    Çağdaş toplumlarda kadõn ve erkeğin rolleri, işbölümü ve uzmanlaşma
    sayesinde birbirinden ayrõlmõştõr. Tarõm faaliyetlerinin yapõldõğõ alanlarda, kadõnlarõn
    ücretli veya kocasõndan farklõ bir meslekte çalõşmasõ görülmezken, kadõnlarõn kocasõ
    ile aynõ veya farklõ mesleklerde çalõşmasõ sanayi bölgelerinde daha yaygõndõr. Hayat
    şartlarõ ile birlikte kadõnõn çalõşma yaşamõna girmesi, aileyi ekonomik yönden
    rahatlatmõştõr. Örneğin toplumun üst sõnõfõnda yer alan bir koca, çalõşma hayatõnõn
    alõşkanlõklarõnõ ve rolünü aile içine yansõtmaz, fakat aile reisi olan kocanõn ailesine
    ayõracağõ zaman azalõr. Ancak orta sõnõfa ait bir kocanõn, çalõşma yaşamõna ait
    alõşkanlõklarõ ve rolü aile içine yansõmaktadõr. Erkeğin işi teknik bir meslek değilse
    eşinin ilgisi artmakta, aksi bir durumda da azalmaktadõr. Bunun yanõnda orta sõnõfa
    ait bir ailenin maddi gücü ve toplum içindeki statüsü, kocanõn mesleki kariyerine
    bağlõ bulunmaktadõr.200
    Geleneksel yapõnõn hakim olduğu bölgelerde; kocanõn iş hayatõ aile ile iç
    içedir, kadõnõn karar almadaki rolü sõnõrlõdõr, aile yapõsõ ataerkil ve geniş ailedir,
    kadõnõn annelik ve kadõnlõk görevlerini yerine getirme olanaklarõ daha geniştir.
    Geleneksel yapõnõn geçerli olmadõğõ bölgelerde; çekirdek aile yapõsõ geçerlidir,
    kadõnõn kocasõyla aynõ veya farklõ mesleklerde çalõşmasõ aileye ek gelir
    getirmektedir, kocanõn aile içindeki statüsü giderek zayõflamaktadõr. Kocanõn, statüsü
    yüksek olan bir mesleğe mensup olmasõ hem kadõnõn statüsünü belirlemesine
    yardõmcõ olur, hem de kocanõn statüsünden pay almasõnõ sağlar.201
    Çalõşan kadõnlarõn artmasõnda; eğitim ve öğretim faaliyetleri arasõnda kadõna
    uygun mesleklerin (öğretmenlik, hemşirelik gibi) bulunmasõ, gelişmiş ülkelerdeki
    düşük doğum oranlarõnõn dõşarõdan emek ithalinin yanõ sõra kadõnlarõn da çalõşmasõna
    imkân tanõnmasõ, ek gelir sağlamak isteyen kadõnõn yarõm gün veya saatlik (part-
    time) bir işte çalõşmasõ, kadõnõn erkekle eşit haklara sahip olmasõ, kadõnõn eşinden ayrõ bir mesleki statüsü kazanabilmesi, toplumun değer yargõlarõnda meydana gelen
    değişmelerin kadõnõn çalõşmasõnõn önünü açmasõ v.b. etkili olmaktadõr.202
    Sanayi toplumu ailesi, teknolojik gelişmeler sonucunda eski gücünü kaybetti.
    Çocuğun eğitimi, yaşlõlarõn bakõmõ v.b. hizmetleri bu amaçlarla kurulan örgütler ve
    kurumlar yapmaktadõr. Bunlarõn dõşõnda ailenin kendi çocuğu üzerindeki etkisi
    kayboldu ve arkadaş gruplarõnõn etkisi daha da arttõ. Herkesin istediği şeyleri yapma
    özgürlüğü, istediği gibi yaşama ve davranma hürriyetlerine sahip olmasõ v.b.
    sebeplerle istediği an ailesini terk edebilmektedir. Böylece, sanayi toplumunun ailesi
    daha az birleştirici ve bağlayõcõ olmaktadõr.203
    Aile bir alt sistem olarak, sanayileşme üzerinde de etkili olmaktadõr.
    Sanayileşme süreci içinde; insani ilişkiler ve çalõşma hayatõnõn düzenlenmesi, sanayi
    kültürünün bir toplumda yerleşmesi ve kurumlaşmasõ ancak o toplumun sosyal ve
    kültürel yapõsõ sayesinde gerçekleştirilebilir.204
    Aile yapõsõnõn sanayileşmeyi zorlaştõrmasõ veya teşvik etmesi, sanayileşme
    yolunda çeşitli engellerin ortaya çõkmasõ sanayileşmenin zorunlu olduğu fikrini
    engelleyemez. Burada önemli olan toplumlarõn sosyal yapõ ve özellikleri esas
    alõnarak, sanayileşmenin gerçekleşmesi yanõnda faydalõ metot ve araçlarõn
    kullanõlmasõdõr.205
    Batõ toplumlarõndaki sanayileşme ile, doğu toplumlarõndan biri olan
    Japonya’daki sanayileşme farklõ şekilde ortaya çõkmõştõr. Ekonomik kalkõnmada
    ABD’deki sermayenin rolünü, Japonya’da insan gücü almõştõr. Japonya’daki sanayi
    kuruluşlarõ, aile gibi yönetilir ve yöneticiye mistik bir saygõ gösterilir. Sanayi
    sektöründe yetiştirilen ve eğitilen vasõflõ işçilere maneviyat eğitimi de verilir.
    Dayanõşma, başarõlõ olmaktan güç alma, mütevazi olma, gösterişten uzak durma,
    emekliliği reddedip sürekli çalõşmayõ fâzilet görme, fedakârlõk v.b. özellikler
    gösteren Japon aile yapõsõ çalõşma yaşamõna yansõmõştõr. Yapõlan işlerin tümü, Japon
    halkõnõn daha iyi yaşamasõ içindir. Aile modeli örnek alõnarak kurulan işletmelerde,
    aile içinde geçerli olan belli norm ve davranõşlar uygulanmaktadõr. Kişilerin
    birbirlerine karşõ nasõl davranacaklarõndan, maddi ve manevi değerlere kadar her şey
    işletme içinde öğretilir ve kişilerin eğitimi de aile üyelerinin eğitimi gibi yapõlõr. Aile
    ve çalõşma hayatõ arasõndaki ilişkilerde bütünleşme ve aynõ yapõnõn geçerli olmasõ
    Japon ailesinin, farklõ olmasõ ise batõ toplumlarõnõn özelliği olmuştur. Bundan dolayõ
    da, Japonya ve batõ toplumlarõnõn sanayileşmesi birbirinden farklõ şekillerde ortaya
    çõkmõştõr.


    Yazıda ı harfleri düzgün çıkmamamış yazının orjinalini buradan bulabilirsiniz.


    Kaynak: http://tez.sdu.edu.tr/Tezler/TS00267.pdf
     

Bu Sayfayı Paylaş