Okul Öncesi Dönemde Fen ve Doğa Etkinlik Örnekleri

'Okul Öncesi Eğitim' forumunda Mavi_Sema tarafından 17 Mart 2009 tarihinde açılan konu

  1. Mavi_Sema

    Mavi_Sema Özel Üye

    Sponsorlu Bağlantılar
    Okul Öncesi Dönemde Fen ve Doğa Etkinlik Örnekleri konusu Okul Öncesi Dönemde Fen ve Doğa Etkinlik Örnekleri



    Amacı: Birçok fen kavram ve kurallarının, evimizde bulunan ya da etrafımızdan kolayca temin edebileceğimiz basit araç-gereçlerle deneyler düzenleyerek somutlaştırılabilme



    Giriş:Bilim gerçeği bulmaya ve doğanın bilinmeyenlerini açıklamaya çalışan bilişsel bir arayıştır Bilimin bu akılcı ve nesnel boyutlarının yanında duygusal bir boyutu da vardır Bir çok canlı türü gibi insan da doğayla uyumlu yaşamak için çaba harcamış bu çabanın da ötesinde düşünme iletişim kurma ve araç yapma gücü ile doğaya hakim olma sürecine girmiştir



    Bilimin temel amacı, ister çocukluk ister gençlik ve ya olgunluk; hangi yaşta olursa olsun değişmemektedir Bu amaç doğanın bilinmeyenlerini bulma gerçeği anlama çabalarıdır Bu arayışımızın özü doğamızda vardır İnsanın en meraklı, çevreyi keşfe en açık, en çok öğrenme arzusunun olduğu dönem okul öncesi dönemdir Bu nedenledir ki pek çok bilim insanının da belirttiği gibi çocuk doğal bir bilim insanıdır Yaşadığı yüz yılın en büyük dehası kabul edilen Albert Einstein bu konudaki düşüncelerini �Uzun zamandır öğrendiğim bir şey var : Gerçeklikle örtüştürüldüğünde tüm bilgimiz ilkel ve çocuklukta kalmaktadır Ama gene de sahip olduğumuz en değerli şeydir bilim??şeklinde ifade etmektedir



    Çocuklar doğal bilim insanıdırlar Etrafındaki varlıkları en önemli iletişim aracı olan ağzı ile yoklayarak ne olduklarını anlamaya çalışır Nerede ise bir iki yılı tamamen etrafını kuşatan yeni dünyasını dokunarak, emerek, çekerek, iterek, avuçlayarak ya da yiyerek; keşifle geçer Kendince, etrafındaki insanları açlık ihtiyacını karşılayanlar ve karşılamayanlar diye ayırır Daha sonraki aylarda açlık ihtiyacını gideren besin maddeleri arasında tadına göre ayırımlar yapar Anne memesini emerek büyüyen şanslı çocuklardan ise en çok onunla olmaktan hoşlanır Onun kokusunu, dokunuşunu, sevecenliğini diğerlerinden ayırır Zamanla bu sınıflamalarında daha da derinleşerek farklılık ya da benzerliklerin nedenlerini araştırır Bu nedenle neden, niçin, nasıl sözcükleri tıpkı bilim insanları gibi en çok sevdiği ve kullandığı sözcüklerdendir Etrafını kuşatan dış dünyada nerede ise merak etmediği hemen hemen hiçbir şey yoktur Çocuk okulöncesi dönemde planlı yada plansız öğrenmelerine devam eder Bu dönemde fen eğitiminin amacı, onda merak duygusu uyandırarak çevresini tanımayı ve bu süreçte karşılaştığı problemlere çözüm üreterek çeşitli yaşam becerileri ile donanmasına yardımcım olmaktır



    Okul öncesi dönem çocuklarının soyut olan olaylardan çok somut olan nesneler dikkatini çeker Böylece, çevreyi büyük bir dikkatle inceleme, araştırma yolu ile keşfetme merakı ile dolu olan çocuğa büyükler bol materyalli oyunlar, canlandırma ve bulmacalar, fen etkinlikleri, şarkılar sunarsa konuyu daha çekici hale getirebilir Çocuklar çevrelerindeki materyallerle parçaları birleştirerek bir bütünü yani bir oyuncağı elde edebilecekleri gibi, bir bütünün parçalarını farklı şekilde birleştirerek farklı bir oyuncağa da ulaşabilirler Bu nedenle büyükler tek parçalı oyuncaklar yerine daha fazla parçalı oyuncakları tercih etmelidirler Yine, bir materyal yapılırken arta kalan materyaller yeni bir materyalin yapımında değerlendirilebilir Ayrıca eski, kullanılmayan, bozuk ya da kırık olan materyal oyuncakların sağlam olan parçalarından yeni ürünler yapılabilir Bu tür çalışmaların çocuklara kazandırabilecek pek çok faydasının yanında, ellerinde bulunan malzemeleri daha akılcı kullanma yolunu öğrenirken işe yaramaz olarak bilinenleri değerlendirerek yeni şeyler icat etmenin gururunu da yaşayacaklardır Bunun için de en uygun ortam çocuğun içinde bulunduğu köy, kasaba, mahalle, ev, bahçe, sokak, park, market, bakkal dükkanı fırın, otobüs, postane, durak �vb doğal çevresidir; bu çevrede 0-6 yaş dönemi çocuğu için bilim, bir tohumun çimlenmesini, suyun buharlaşmasını, kuşun uçuşunu, rüzgarın esişini, yağmurun yağışını izleyerek sorular sormak yaşadığı çevre ile ilgili bilinmeyenlere yanıt aramaktır



    Nasıl Açıklayalım



    1Balon Roket


    Neler Gerekli? :2-3 metre iplik, balon, mandal, bant


    İpliği pipetin içinden geçirelim



    Balonu şişirip hafifçe bükerek ağzını mandallayalım



    İplik geçirilmiş pipeti balonun üzerine boylamasına bantlayalım



    Mandal çıkarıldığında balon ne tarafa doğru hareket eder?



    İpliğin iki ucundan gergince tutup balonun ağzındaki mandalı çıkaralım ve balonun hareketini gözlemleyelim



    Sonuç: Balonun ağzı açılınca bu bölgede oluşan havanın basıncı daha fazla olduğu için balon arkaya doğru hareket eder



    2 Su Neden Dökülmüyor?



    Neler Gerekli?: Pipet, su


    Pipeti su ile Dolduralım ve parmağımızı kapatarak ters çevirelim



    Suyun akıp akmadığını gözlemleyelim



    Ara sıra parmağımızı pipetin üzerinden kaldıralım ve yeniden gözlemleyip iki durumu karşılaştıralım



    Sonuç: Parmağımızı pipetin ucundan kaldırdığımızda hava pipetin içine girerek suyu dışarıya doğru iter, parmağımızı pipetin üzerine koyduğumuzda ise pipete hava girmediği için su da dışarı çıkmaz



    3Kağıt Neden Islanmıyor?



    Neler gerekli?: Bardak, bir miktar kağıt, su, bardaktan daha büyük bir kap


    Kağıdı buruşturup bardağın tabanına yerleştirelim



    Kabı su ile doldurup bardağı dik olarak su dolu kaba batıralım ve aynı



    şekilde dik olarak çıkararak kağıdın ıslanıp ıslanmadığını kontrol edelim



    Sonuç: Boş olan her yeri hava doldurur dolayısı ile bardağın içerisinde de hava vardır Bardak dik konumda suya daldırıldığında hava bardaktan çıkamaz, bardak suya batırıldığında bardaktaki hava kağıt ve su arasında sıkışarak kağıdın ıslanmasını engeller


    4 Akciğerler Nasıl Çalışır?



    Neler Gerekli?: Üç tane balon ( İkisi aynı büyüklükte ve aynı renkte diğeri daha büyük ve farklı renkte olabilir) , iki tene kıvrılabilen pipet, bant, iplik, petşişe , oyun hamuru


    Petşişeyi enine ortadan ikiye keselim



    Pipetleri kıvrılan yerleri aynı yönde olarak bantlayalım ( kıvrılan yerlerini bantlamayalım)



    Balonlardan her birini pipetlerden birinin ucuna takarak iyice bağlayalım(Pipet ve balonları pet şişenin içinden geçirelim ancak balonlar pet şişenin geniş kısmında kalmalı)



    Büyük balonun dar olan bölümünü keselim ve pet şişenin açık olan ağzına geçirelim ve çıkmaması için iyice batlayalım



    Pipetlerin etrafını oyun hamuru ile iyice kapadıktan sonra üfleyip balonları gözlemleyelim



    Sonuç: Diyafram ve kaburga kaslarının (Alttaki balon diyafram görevi yapar) birlikte çalışması ile göğüs boşluğunun hacmi değiştirilir, buna bağlı olarak nefes alma ve verme gerçekleşir




    5Balonda Ne Var?


    Neler Gerekli?: İki tane balon, ısıya dayanıklı bir şeffaf kap, sıcak ve soğuk su, bir miktar iplik



    Balonun içerisinde bir şey olup olmadığını konuşalım, sonra boş balonun ağzını iyice bağlayalım ve sıcak suya koyalım,bir süre bekledikten sonra soğuk suya koyalım Futbol, basketbol ya da diğer topların beton zeminde bir süre bekletilince ne olduğu sorusunu yanıtlayalım Daha sonra balon ya da odanın her zaman ne ile dolu olduğu sorusunu yanıtlayalım



    Sonuç: Hava renksiz ve kokusuz bir gaz olduğu için varlığını anlayamayız Balonu ağzını kapatıp sıcak suya koyduğumuzda hava genleşerek balonu şişirir, soğuk suya koyduğumuzda ise büzülerek eski haline gelir Böylece balonun içerisini havanın doldurduğunu söyleyebiliriz



    6 Neden İki Gözümüz Var?



    Neler Gerekli? : Kapaklı kalem, çeşitli cisimler


    Bir gözümüzü kapatarak kalemin kapağını kapatmaya çalışalım



    Şimdi de iki gözümüz açık olarak kalemin kapağını kapatmaya çalışalım



    Daha sonra hiç başımızı sağa sola çevirmeden sağ gözümüzle sol tarafta bulunan, sol gözümüzle de sağ tarafta bulunan cisimleri ayrı ayrı sayalım



    Sonuç: İki gözümüz olmalı ki beynimiz nesneler arasındaki uzaklığı kıyaslayarak sonuçlandırabilsin ve başımızın karşısında bulunan tüm bölgeyi algılayabilsin


    7 Yürüyen Renkler


    Neler Gerekli?: Koyu renkli keçeli kalemler, süzgeç ya da kurutma kağıdı, su, bardak tabak ya da benzeri bir kap



    Kurutma kağıdından uzunca bir şerit keselim



    Uç kısmına koyu renkli keçeli kalemle büyükçe noktalar koyalım



    Kağıdı noktalı yerin hemen altından suya batıralım ve diğer ucunu yukarıda tutup 2-3 dakika gözlemleyelim



    Sonuç: Bazı renkler başka renklerin karışımından oluşur Bu şekilde oluşan renkler ayrıştırıldığı zaman kendini oluşturan renklere


    8 Yer Bizi Çekiyor



    Neler Gerekli? -



    Önce oturalım, sonrada kalkalım bu işlemi birkaç kere tekrarlayıp otururken mi, yoksa kalkarken mi daha fazla zorlanırız? Sorusunu yanıtlayıp nedenini tartışalım



    Bu etkinlikten hareketle yokuş çıkarken neden daha fazla



    Yorulduğumuzun yanıtını arayalım



    Sonuç: Aşağıya doğru eğilirken ya da otururken yer de bizi kendine doğru çekerBöylece için rahatlıkla otururuz Ancak, yukarı doğru kalkarken yer çekiminin tersine doğru hareket ettiğimiz için biz kalkmaya çalışırken yer bizi aşağıya doğru çeker ve kalkmakta zorlanırız




    Merak Uyandırıp Dikkat Çekelim



    1 Bardak Dolu mu?



    Neler gerekli ?: Birkaç parça taş, bir miktar çakıl, biraz kum, su, su bardağı, su


    Bardakta ne var? Diye soralım çocukların hemen hemen hepsi boş diye cevap verirler



    Sonra taş parçalarını bardağa azına kadar yerleştirelim



    Şimdi bardak doldu mu? Diye soralım ve hemen arkasından bardağa çakıl taşları yerleştirelim



    Soruyu tekrarlayalım, bardağa kum dolduralım ve yine soruyu tekrarlayalım Arkasından bardağa su koyalım ve şimdi bardak doldu mu? Diye soralım



    Sonuç: Hacim ve yer (Mekan) kavramının kavratılması amacı ile planlanmış bir etkinliktir Büyük varlıkların bir araya geldiklerinde aralarında her zaman boşluklar bulunur Bu boşlukları daha küçük varlılar doldurur Bu işlem hiç yer kalmayıncaya kadar devam eder



    NOT: Kullanılan malzemeler deney sırasında kimsenin göremeyeceği kapalı bir kapta muhafaza edilmeli


    3 Kaybolan Çukur



    Neler gerekli?: Pinpon topu, bir büyük bardak , biraz sıcak su



    Ezik bir pinpon topunu göstererek bunu nasıl düzeltebiliriz? Diye soralım



    Gelen fikirleri değerlendirip topu sıcak su dolu kaba koyarak birkaç dakika gözlemleyelim



    Sonuç: Pinpon topunu sıcak suya koyduğumuzda içindeki hava genleşerek çukurun düzleşmesini sağlar


    4 El İzlerimizi İnceleyelim



    Neler gerekli?: Büyüteç, ıstampa, mürekkep, beyaz kağıt


    Baş parmağımızı ıstampaya iyice bastıralım



    Sonra beyaz kağıda parmağımızı sağa sola çevirmeden iyice bastıralım



    Mercekle parmaklarımızdaki izleri, kağıttaki izleri inceleyelim



    Daha sonra kendi el izlerimizi arkadaşlarımızınki ile karşılaştıralım



    Sonuç: Parmak izlerimizi daha görünür hale getirmek için boyarız ya da büyütürüz Parmak izlerimiz arkadaşlarımızın parmak izlerine benzese de de aslında pek çok farklılıkları da vardır


    5 Biz de Büyüteç Yapabiliriz



    Neler gerekli?: Asetat kağıdı, mum, su, yazılı bir kağıt


    Mumu yakalım ve asetata damlatalım



    Ortasını açarak burayı su ile dolduralım



    Asetatı yazılı bir kağıdın üzerine koyalım



    Su damlasının olduğu yerdeki harflerle diğer yerdeki harfleri büyüklükleri bakımından karşılaştıralım Bu deneyin sonucundan yararlanarak deniz veya havuzda el ve ayaklarımızın büyük görünme nedenini söyleyelim



    Sonuç: Su mercek görevi yaparak altındaki yazıların büyümesini sağlar Mumum kullanılma nedeni suyun yayılmasını önleyerek suya mercek özelliği kazandırmaktır



    NOT: Aynı etkinliği bir şeffaf olmayan bir kabın ortasına para konulup üzerine yavaş yavaş su eklenerek paranın ve gözlemleyenlerin yeri değişmediği halde paranın görünür hale getirilmesi şeklinde de yapılabilir


    6 Rıchard�ın Babası Oğluna Bilimi Nasıl Öğretti?



    Hafta sonları babam beni ormanda gezmeye götürüp, bana ormanda olan garip şeyleri anlatırdı�



    Çocuklardan biri bir gün bana dedi ki: � O kuşu gördün mü, o kuş ne kuşudur?



    Ne kuşu olduğu hakkında en küçük bir fikrim yok� diye cevap verdim



    Bana dedi ki; bu, kahverengi boyunlu ardıç kuşu Baban sana hiçbir şey öğretmez mi?



    Fakat, tam tersiydi Bana önceden öğretmişti: Ormanda gezerken bir gün babam �O kuşu gördün mü?� dedi �O bir çalıbülbülüdür� -gerçek ismini bilmediğini biliyordum- buna İtalyanca� da, Choto lapittida, Portekizce�de, Bom da paida, Çince�de Chung-long �tah ve Japonca�da Katana tekada denir Sen bu kuşa her dilde ne dendiğini bilebilirsin, fakat sonunda kuş hakkında hiçbir şey bilmediğini anlarsın Sen sadece değişik yerlerde yaşayan insanları ve kuşu nasıl adlandırdıklarını bilirsin Onun için, kuşu inceleyip ne yaptığına bir bakalım-önemli olan budur Böylece, bir şeyin adını öğrenmekle bir şeyi öğrenmenin arasındaki farkı çok erken öğrendim



    Bana dedi ki: �Örneğin, bak: kuş sürekli tüylerini gagalar Onu etrafta dolaşırken tüylerini gagalarken gördün mü?



    - Evet�



    Bana dedi ki: �Sana göre kuşlar tüylerini neden gagalar?�



    Ben de �Belki uçarlarken tüylerini dağıtırlar, böylece tüylerini düzeltmek için gagalarlar� dedim



    �Pekala� dedi �Eğer nedeni buysa, uçtuktan hemen sonra tüylerini gagalarlardıÖyleyse, yere indikten bir süre sonra, artık tüylerini o kadar gagalamazlardı Ne demek istediğimi anlıyor musun?



    �Evet�



    �Öyleyse, bakalım yere indikten sonra daha fazla gagalıyorlar mı?



    Bunu anlatmak zor değildi:Çevrede biraz dolaşan kuşlarla, yere yeni konan kuşlar arasında fazla fark yoktu Onun için dedim ki:�Tamam, pes ediyorum Neden bir kuş tüylerini gagalar?�



    �Çünkü onu rahatsız eden bitler vardır� diye cevapladı �Bitler onun tüylerinden kopan protein parçacıklarını yerler� Ve devam etti: �Her bitin bacaklarında balmumuna benzer şeyler bulunur, ve küçük kurtlar bunları yer Kurtlar yediklerini tamamen sindiremez, böylece içinde bakterilerin büyüdüğü şekere benzer maddeyi kuyruklarından çıkarırlar�



    Sonuç olarak dedi ki: �Gördüğün gibi her yerde bir yiyecek kaynağı ve bu kaynağı bulan bir hayat formu bulunur�



    Şimdi anladım ki, aslında bir bit olmayabilirdi ve bitlerin bacaklarında kurtlar olduğu da doğru olmayabilirdi Bu hikaye detaylarıyla muhtemelen yanlıştı, fakat bana anlattıkları şeyler esas itibariyle doğruydu(Feynman, 1988, pp 3-4)


    Biraz da Eğlenelim



    1 Çiğ ve Pişmiş Yumurta



    Neler gerekli?: Birisi pişmiş diğeri çiğ iki tane yumurta, bir tene düz tabak



    Pişirilmiş ve çiğ yumurtaları karıştırmamak için üzerlerine gizli şifreler koyalım



    Yumurtaları sıra ile düz bir zemin üzerinde döndürelim dönen yumurtaya parmağımızla dokunup dönmeye bırakalım



    Hangi yumurtanın dönmeye devam ettiğini hangi yumurtanın ise dönmekte sorun yaşadığını yumurtaları kırarak inceleyelim



    Yumurtayı kırarken önce uçlarından bastırarak kırmayı deneyelim, olmuyorsa yanlarından kırabiliriz



    Sonuç: Duran bir cisme müdahale edip durdurmaya çalışıldığında dönmeye, duran bir cismi hareket ettirmeye çalıştığımız dada durmaya devam etmek ister Yumurta pişirildiğinde katılaşır, yumurta dönerken durdurulduğunda iç kısmı dış kısmına uyum sağlayamaz ve dönmesini sürdüremez Çiğ yumurtada ise içi sıvı olduğu için dış kısmına daha çabuk uyum sağlayarak dönmesini sürdürür Böylece daha iyi dönen yumurtanın çiğ yumurta olduğunu söyleyebiliriz


    2 Isı ile Çalışan Pervane



    Neler gerekli?



    İnce bir kağıt, kalem, makas



    Kağıdı aşağıdaki gibi keselim



    İşaretli çizgiden ikiye katlayıp tekrar açalım



    Çizginin tam orta yerinden iz yaparak çizim yaptığımız kurşun kalemin ucuna yerleştirip elimizde tutarak dönmesini bekleyelim, olmuyorsa kalorifer yada daha sıcak bir cismin yanına yaklaştıralım





    Sonuç: aşağıdan pervanenin kanatlarına gelen sıcak hava yükselirken onun yerini basıncı daha fazla olan soğuk hava alacaktır Böylece Hava akımları arasında kalan pervane dönerek hareket edecektir



    3 Zıplayan Para



    Neler gerekli?: Ağzı dar bir cam şişe, madeni para



    Şişenin ağzını kapatacak büyüklükte madeni parayı suda ıslatarak şişenin ağzına kapatalım



    Şişeyi avuçlarımızın arasına alarak bir süre bekleyelim paranın yukarıya doğru kalkıp tekrar indiğini göreceğiz



    Bu etkinliği parayı ıslatmadan da deneyelim ve farkı tartışalım



    Sonuç: Ellerimizden ısı alan şişenin içindeki hava genleşerek hacmi artar, şişeye sığamaz, parayı yukarı iterek dışarı çıkar,böylece para yukarıya doğru zıplar



    Çevremize Farklı Gözlerle Bakalım



    Yaprak Koleksiyonu Yapalım


    Neler Gerekli?



    Çeşitli yapraklar, yapıştırıcı, boş defter ya da kağıt



    Bir çevre gezisi yapılarak toplanan yapraklardan yaş olanlar kurutulur



    Kuru yapraklar bir özelliğine göre sınıflandırılır



    Diğer yapraklar da kuruduğunda diğerlerinin arasına eklenerek yaprak koleksiyonu yapılmış olur



    2 Kağıdın Altında Ne Var?



    Neler Gerekli?Kurutulmuş farklı yapraklar, ince kağıt, kurşunkalem


    Kurutulmuş farklı yaprakları kağıdın altına koyalım



    Kalemi yatay tutarak kağıdın üzerinden boyayalım



    Boyama devam ettikçe kağıdın altındaki yaprağın bütünü ortaya çıkacaktır



    Aynı etkinliği kağıdın altına para, düğme gibi cisimler de konularak kağıdın altında ne var ? Şeklinde bir oyuna dönüştürülebilir



    Sonuç: Oyun haline getirilerek çevreye ilgi uyandırmak, dikkat çekmek çocuklarımızın doğayı tanıma ve sevmelerine yardımcı olmak amacı ile planlanan bu etkinlikte kağıdın altına saklanan bir yaprağın şekli kağıdın üzerinden kalemle aynı yönde boyandığında kağıda çıkar



    3 Tna gelerek tohumu sular, etrafını kazarak havalandırır ve üzerini örterek ısınmasını sağlarohumun Çimlenmesi ( Drama)



    Neler gerekli?: Birkaç kuru tohum, biraz pamuk, su, bir çay tabağı, bir sürahi


    Önce tohumun çimlenmesi öğrencilerle birlikte canlandırılır



    Tohumun çimlenmesinde öğrencilerden birisi tohum olur



    Başını aşağıya eğerek kolları ile başını kavrar



    Çiftçi tohumun yanı



    Bir süre sonra tohum, ellerini yukarı kaldırarak neşe ile uyanır ve çimlenmeye başlar



    Daha sonra tohum çimlenme deneyi yapılır



    Pamuk tabağın içine yerleştirilir, üzerine fasulye tohumları konulur,üzerleri pamukla örtülerek ıslatılır Uygun bir yere konularak her gün gözlemlenerek değişiklikler üzerinde konuşulur, nemi eksildikçe sulanır( Pamuk çok ıslak ve çok kuru olmamalıdır)



    Sonuç:Canlandırmadan yararlanılarak su, hava ve ısının tohumun çimlenmesinde gerekli olduğu vurgulanır
     

Bu Sayfayı Paylaş