Ney Ve Neyzen Hakkında

'Müzik Türleri ve Enstrümanları' forumunda _Mr.PaNiK_ tarafından 16 Aralık 2008 tarihinde açılan konu

  1. _Mr.PaNiK_

    _Mr.PaNiK_ Üye

    Sponsorlu Bağlantılar
    Ney Ve Neyzen Hakkında konusu Dünyada, ney, nay, flute, reed, naiu gibi isimlerle de bilinen Ney, Farsça bir kelime olan Nay ve Na kelimelerinden türemiş olan nefesli bir sazdır.

    [​IMG]

    Neyzen; Ney sazını çalan kişiye Neyzen adı verilir. Neyzen tabiri ise Farsça çalan, icrâ eden anlamına gelen "zeden" kelimesinden meydana gelmiş ve haliyle "Neyzeden" olmuştur. Yıllar içerisinde kelime yuvarlanarak Neyzen kelimesi olarak son halini almıştır.

    Dünyanın bilinen en eski Neyi ise Penn Müzesinde (The University of Pennsylvania Museum of Archaeology) sergilenmektedir. Bu Ney müzede "Reed with seven holes" olarak adlandırılıyor ve Mısır enstrumanları bölümünde sergileniyor. Sitemizin Ney Tarihi bölümünü de ziyaret ederseniz orijinali The University of Pennsylvania Museum of Archaeology Müzesinde bulunan ve en eski Ney olarak bilinen diğer Neyi de görebilirsiniz.

    XV. yüzyıl seyyahlarından olan Hoca Gıyaseddin Nakkaş seyahatnâmesinde, Hıtay Türkleri' nin hâkanlık sarayında iki bin kadar sazendenin (aralarında çok sayıda neyzen de var) sazlarını çalıp Hakana dua ettiklerini yazar.

    Ney, bataklıktaki bildiğimiz saz kamışından yapılır. Neylik kamış dokuz boğumlu olmalı ve boğum aralıkları birbirine yakın olmalıdır. Ayrıca, sarı renkli, sert ve sık lifli, düzgün, eğik olmayan bir kamış olmalıdır. Bu özellikleri itibariyle her kamıştan Ney olamıyor. Günümüzde en çok Hatay Samandağı civarında Ney olabilecek kamışa rastlanır. Bugün bile Ney yapımcıları kamışları genellikle bu bölgeden temin ederler. Dünyada ise Marsilya,Suriye ve Fırat ile Dicle arasındaki sazlıklarda (Eski Mezapotamya) Ney kamışlarına rastlanmaktadır. Ney olacak kamışlar, sonbaharda kesilir ve yaklaşık üç ay kadar kurutulur. Bu ilk kurutmadan sonra kamışlar aşağıdan ve yukarıdan ikişer boğum kesilir ve yeniden kurutmaya alınır. Kapalı bir alanda yapılacak bu ikinci kurutma altı ay kadar sürer.

    Prof. Niyazi Sayın
    [​IMG]

    Artık kamışlar Ney olma aşamasındadır. Kamışlar kurumadan çıkartılır, eğik ve şekilsiz olanlar ayrılır ve ney olacak iyi kamışlar belirlenir. Ney yapımcıları bu neylerin açılacak deliklerini önceden belirler, işaretler ve düzgün bir şekilde kamışı belirli noktalarından delerler. Kamış artık ney halini almıştır ve kendini sahiplenecek bir neyzen beklemektedir.

    Neyin her iki ucuna, çatlamaması için Parazvana ya da Parazvane adı verilen yüzükler takılır. Bu yüzükler genelde bafon, gümüş, bakır, sert alaşımlı bir madde ya da bakır veya gümüş tel olabilir, Bu Neyzen'in tercihine bağlıdır.

    Neyin üst ucuna sesin daha net ve keskin çıkması için başpâre denilen bir aparat takılır. Başpâre yapımında genelde manda boynuzu, fildişi, abanoz ya da derlin denilen maddeler kulanılır. Başpârelerin dudağa temas eden dış çapı (rim), iç yüzeyindeki hazne derinliği(cup) ve dış çapları standart değildir. Ölçüler Neyzen'in dudak yapısına, kalınlığına göre değişebilir.

    Başpâre sesin daha kuvvetli çıkmasını sağlar. Başpâre sadece Türk Neyzen'lerine ait bir gelenektir. Örneğin, Arap asıllı Neyzen'ler genelde nısfiye yada picolo olarak tanımlanan küçük neyleri üfledikleri için pek başpâre kullanmazlar.

    Neyin ses alanı yaklaşık iki buçuk oktavdır. Piyano ya da Keman gibi ses alanı çok geniş olmadığından transpoze yapılmasına imkan vermez. Porte altı Sol perdesinden porte üstü Re perdesine kadar seslere hakim bir sazdır. En pes sekizlideki seslere Dem Sesler adı verilir. Neyden dem ses çıkarmak zordur fakat çok etkileyici bir tınıya sahiptir. Neyzen neyi yaklaşık 45 derecelik bir açıyla tutarak çalar. Oturularak çalınan Ney, Mevlevi Ayinlerinde ayakta da çalınır.

    Neyzen Zeki Sözen
    [​IMG]

    Doğu müziğine özgü sesleri elde etmek için yani çeşitli koma sesler denilen ara sesleri çıkartmak için delikleri yarım ya da çeyrek açılması gerekir. Kimi seslerde neyzen başını hafifçe eğer ya da kafa hareketleri ile de komalı sesleri bulur. Mevlevi müziğinin iki ana çalgısından biri olan Ney (diğeri ise Kudüm) dindışı müzikte de yaygındır.

    Çeşitli boyda Neyler vardır. Bunlar özel adlar taşırlar, Pestten Tize doğru isimleri: Bolahenk, Davut Mabeyn, Davut, Şah, Mansur Mabeyn, Mansur, Kız Mabeyn, Kız, Yıldız, Müstahsen Süpürde, Bolahenk Mabeyn ve Bolahenk Nısfiyedir. Bu isimler aynı zamanda Türk Müziğindeki perdelerin ve tonların da adıdır.

    Yedisinin tonu naturel sesler, beşinin tonu ara sesler olmak üzere toplam Oniki çeşit Ney vardır.( Ney Çeşitleri bölümüne bakınız ) Bu 12 çeşit neyin boyu yarı yarıya kısa olan ve bir oktav yukarıdan ses veren neylerin isimi de “Nısfiye Neyler” dir. Nısfiye Neyler tam bir oktav dikten yani bir oktav tiz olarak tınlar. Bolahenk, davut gibi çok uzun ve çalması çok zor olan neylerin, daha çok nısfiyeleri kullanılır. Temel sesi bemollü ses olan neylere Mabeyn denir.

    Neyzen, Ney için Ney çalmak yerine Ney üflemek tabirini kullanır. Burada üflemenin mecazi bir anlamı vardır. Nedeni İslam'da Allah'ın insanı yaratırken ruhu üflemiş olmasından kaynaklanır.
     

Bu Sayfayı Paylaş