Kelt Sanatı

'El Sanatları' forumunda KaRDeLeN tarafından 23 Mart 2009 tarihinde açılan konu

  1. KaRDeLeN

    KaRDeLeN Özel Üye

    Sponsorlu Bağlantılar
    Kelt Sanatı konusu Kelt Sanatı

    İ.Ö. I. binyılın ikinci yarısında, Demir Devri Avrupa’sı’nda, Kelt halkları arasında ortaya çıkmış son derece üsluplaştırılmış, sanat ürünlerini belirten terim. Kelt sanatı terimi iki ayrı geleneği tanımlar:
    1. Adı İsviçre’deki önemli bir Kelt yerleşme alanından kaynaklanan ve İ.Ö. V.yy. İ.Ö. II.yy. arasında keltler tarafından geliştirilen La Tene sanatı
    2. İ.S. 400-1200 yılları arasında Britanya ve İrlanda’da geliştirilen hıristiyan Kelt sanatı
    Kelt sanatı terimini bazı uzmanlar da, hıristiyan Kelt sanatından önemli ölçüde etkilenmiş olan, XVI. Yy’dan bu yana İskoçya ve İrlanda’da geliştirilen sanat ürünlerini belirtmede kullanmaktadırlar. Kelt sanatı çok özgürdür; insan figürünü idealleştirir, biçimleri dekoratif ve simgesel sözler halinde ayrıştırır. 4. Yy’dan başlayarak Grek bezeme ögelerini de kullanmaya başlayan Kelt sanatı, Roma egemenliği ve sonra da Barbar istilaları ile ortadan kalkmıştır.

    La Tene Sanatı

    La Tene sanatı, Kelt Demir Çağı’nın Hallstatt evresini (İ.Ö. 750-500) izleyen La tene döneminde ortaya çıkmış, başlangıçta Tuna’nın yukarı kesiminden Marn’a kadar uzanan, merkezi Almanya’nın güney kesimi olan bu sanat, çok geçmeden kıta Avrupa’sında geniş bir alana yayılmıştır. Başlıca ürünleri arasında tunç, altın, gümüş ve demirin biçimlendirildiği ****l eşyalar sayılabilir; Bilezikler, gerdanlıklar, silahlar, ev araçları, ayin araç-gereçleri. Ayrıca taş ve tahtadan oyulmuş la Tene heykelleri de kazılarda ortaya çıkarılmıştır. Bunların en ilgi çekicileri arasında, Çekoslovakya’da Prag yakınlarında bulunan, İ.Ö. II. Yy’dan kalma bir Kelt savaşçısının taştan başı (Prag Ulusal müzesi) ve İ.Ö. I. Yy’dan kalma, Kuzey Fransa’da Sources de-la Seine’de bulunan tahta figürler (Dijon Arkeoloji müzesi) sayılabilir. İşlenmiş tahtadan eşyalar ile boyalı çanak çömlekler günümüze kalmış, ama öbür ****llerle yapılan örnekler, çoğunlukla yok olmuştur.
    Erken üslup: La Tene sanatı, geometrik biçimlerden ve üsluplaştırılan hayvan figürlerinden oluşan kendi geleneklerini yaratan Hallstatt Keltlerinin yerel sanatından doğmuştur. Erken La Tene üslubu döneminde (İ.Ö.V.yy başı IV.yy ortaları), Kelt sanatçıları, yeni biçimleri ve büyük bir çeşitlilik gösteren süs eşyalarını denemişler, Yunan ve Etrüsk motiflerinden etkilenmişlerdir. Özellikle de İ.Ö. VII-IV.yy’lar arasında İtalya’da ve Alpler’in ötesinde yaşayan bronz işleyicilerinin yaptıkları Yunan üslubundan etkilenmiş şarap kaplarındaki vb. işlemelerden esinlenmişlerdir.
    Ayrıca, Keltler, göçebe İskitlerin Bozkır sanatından kaynaklanan fantastik hayvan biçimlerinden de etkilenmişlerdir.
    Waldalgesheim üslubu ve öbür üsluplar: Waldalgesheim üslubu (İ.Ö.IV.yy ortaları III.yy sonu), La Tene sanatının klasik dönemi sayılmaktadır. Adı, Almanya’da Rheinland eyaletindeki Waldalgesheim de ortaya çıkarılmış bir Kelt mezarlığından kaynaklanır. Bu mezarlıkta yaldızlı tunçtan büyük bir şişe, insan figürleri, tunç levhalar ve dönemin niteleyici eğrilerden oluşan süslemelerini taşıyan altın gerdanlıklar bulunmuştur.
    Waldalgesheim üslubuyla aynı zamanlarda (İ.Ö.III-İ.Ö.I.yy’lar) ortaya çıkan, “plastik üslup” diye adlandırılan üslup, kabartma süslemeler kullanılmış olmasıyla ve soyuttan figüratife, bitki motiflerinden hayvan motiflerine doğru bir gelişme eğilimiyle öbür üsluplardan ayrılır. Gene aynı dönemde ortaya çıkan “kılıç” üslubu, İsviçre’de bulunan kılıç kınlarında görülür ve zarif biçimde kazılmış bitki motifleriyle nitelenir.
    İ.Ö.III-İ.Ö.I.yy’lar arasında gerçekleştirilmiş ****l paralarda yeni bir figüratif üslup görülürse de, genel olarak Kelt sanatı, İ.Ö.II.yy’dan başlayarak kıta Avrupa’sında gerilemeye başlamış, Julius Sezar’ın seferleri sonucunda, kıtadaki La Tene sanatı yok olmuştur.
    Ada üslubu: Kelt sanatının ada üslubu İ.Ö.III.yy’dan başlayarak Britanya’da gelişmiş ve İ.S.I.yy’ın ilk yıllarında doruğa ulaşmıştır. Waldalgesheim’dan getirilen ürünlerden esinlenilerek geliştirilen bu üslup, ilk dönemlerinde kıtadan getirilmiş örneklere büyük ölçüde benzemekle birlikte, İ.Ö.II.yy’da Kelt sanatının çeşitli dinsel biçimleri Britanya’da gelişmiş ve İ.Ö.II.yy sonu ile İ.S.I.yy başları arasında, Britanya adasının güney kesiminde “ayna” üslubu diye adlandırılan üslup ortaya çıkmıştır: Tunç arkalıklı aynalar, süslenmiş kulplu içki maşrapaları, vb. çeşitli ****ller ile demirden yapılmış süs eşyaları ayna arkalıklarını süsleyen bakışımlı sepet örgüsü şekilleriyle nitelendirilen bu üslubun en güzel örneklerinden biri, Northamptonshire’da Desborough’da bulunmuştur (British Museum, Londra).
    Ada sanatı, Romalıların İ.S. 43’te Britanya’yı fethinden sonra da varlığını sürdürmüş, Galler’de Llyn Cerrig Bach’te (Anglesey) ve Tal-y-Llyn’de (Merioneth), günümüzde Cardiff’teki Galler Ulusal müzesinde sergilenen çok sayıda süs eşyası bulunmuştur. Britanya’da İ.S.I. ve II.yy’larda minecilik de yaygınlık kazanmıştır.

    Hristiyan Kelt Sanatı

    İ.S.II.yy’dan sonra Kelt sanatı Britanya’da gün geçtikçe yok olduysa da V.yy’da, broşlar, vb. eşyalar üretilmeye başlanmasıyla yeniden canlandırıldı. Ama bu canlanış sırasında, La Tene Keltlerininkinden farklı bir üslup geliştirilerek Roma ve Anglo-Sakson motiflerinden esinlenildi. Bu üslup La Tene sanatının bazı üsluplarının korunmuş olduğu İrlanda’da hızla yayıldı.
    Yeni hıristiyan Kelt sanatında özellikle dinsel amaçlı ürünler ortaya kondu: ****l kutsal eşya mahfazaları, taş haçlar, çapraz işlenmiş taş levhalar, erken hıristiyanlık dönemi manastırlarında yazılan ilahi kitapları. Söz konusu el yazmaları, hıristiyanlık öncesi el sanatını anımsatan ağ gibi örülmüş zarif çizgilerle ve üsluplaştırılmış hayvan başlarıyla süslenirdi: IX.yy’dan kaldığı sanılan, hıristiyan Kelt sanatının en güzel örneklerinden biri olan tezhipli Kell’in Kitabı (Trinity College, Dublin), vb. Kuzey İskoçya’da hıristiyan Pictlerin geliştirdikleri üslubun en başarılı örnekleriyse St. Ninian adasında bulunan İ.S.VIII.yy’dan kalma gümüş ve ****l eşyalardır. Eski mezarlıklarda oldukça yaygın olan Pict taş oymaları da, gizemli simgelerle süslenmiştir.
    Vikingler, İrlanda sanatını yeniden canlandırmışlar ve İ.S. XII.yy’a kadar Kelt üslubu süslemeli ****l eşyalar üretilmiştir. Bu dönemden kalma başlıca örnekler arasında Cong Haçı (İrlanda Ulusal müzesi, Dublin), vb. sayılabilir. Hıristiyan Kelt sanatı, Northumbria’da Anglosakson Krallığı’nın sanatını da etkilemiş, ayrıca kıtaya giden İrlandalı keşişler aracılığıyla, Avrupa’da Frank sanatının gelişmesinde etkili olmuştur.
     

Bu Sayfayı Paylaş