Kıyı tipleri ve oluşum süreçleri hakkında bilgi verir misiniz?

'Frmartuklu Soru-Cevap Bölümü' forumunda Kayıtsız Üye tarafından 20 Nisan 2011 tarihinde açılan konu

  1. Sponsorlu Bağlantılar
    Kıyı tipleri ve oluşum süreçleri hakkında bilgi verir misiniz? konusu kıyı tipleri ve oluşum süreçleri


    Kıyı Tipleri ve Oluşum Süreçleri

    Kıyıların Şekillenmesinde Etkili Faktörler:
    1. Dalgalar
    2. Akıntılar
    3. Gel-git
    4. Akarsular
    5. Buzullar
    6. İç kuvvetler
    7. Kıyıdaki dağların uzanış biçimi
    8. Canlılar (Mercanlar) (en az etkili)
    9. Rüzgarlar (Dolaylı etkiye sahip)

    KIYI TİPLERİ

    ENiNE KIYILAR
    Dağların kıyıya dik uzandığı yerlerde görülür. Ör: Ege Bölgesi Kıyıları (Edremit-Kuşadası arası).
    Bu kıyılarda;
    • Girinti-çıkıntı fazladır.
    • Kıta sahanlığı geniştir.
    • İç kesimlere ulaşım kolaydır.
    • Limanların hinterlandı (ard bölge) geniştir.
    • Deniz etkisi iç kesimlere kadar sokulabilir.
    • Kıyı ile iç kesim arasında önemli farklar yoktur.

    BOYUNA KIYILAR
    Dağların kıyıya paralel uzandığı yerlerde görülür. Ör: Karadeniz ve Akdeniz kıyıları.
    Bu kıyılarda;
    • Girinti-çıkıntı azdır.
    • Doğal limanlar azdır ve hinterlandları (ard bölge) dardır.
    • İç kesimlere ulaşım zordur.
    • Dalga aşındırması ile falez oluşumu fazladır.
    • Kıyı ile iç kesim arasında iklim, bitki örtüsü, ekonomik faaliyetlerde farklılık fazladır.

    RİA TİPİ KIYILAR
    Akarsu vadilerinin deniz ilerlemesi sonucunda sular altında kalmasıyla oluşan kıyı tipidir.
    Ör: İstanbul-Çanakkale Boğazları, Haliç ve G.Batı Anadolu Kıyılarıdır.

    DALMAÇYA KIYI TİPİ
    Kıyıya paralel uzanmış dağların çukur kısımlarının deniz suları altında kalmasıyla oluşan kıyı tipidir. Dağların yüksek kısımları kıyıda adaları oluşturur.
    Ör: Adriyatik denizinde Dalmaçya kıyıları (Hırvatistan kıyıları). Yurdumuzda Antalya- Kaş kıyıları buna örnektir.

    LİMANLI KIYILAR
    Geniş tabanlı vadilerin veya koy-körfezlerin deniz suları altında kalmasıyla oluşan kıyı tipidir.
    Ör: Karadeniz’in kuzeyindeki kıyılar (Odessa, Dinyeper) buna örnektir. Yurdumuzda ise Büyük ve Küçük Çekmece kıyıları böyle kıyılardandır.

    HALİÇ (ESTUARY) TİPİ KIYILAR
    Gel-git olayının etkisiyle akarsu ağızlarında aşındırma ile oluşan doğal limanlardır. Okyanus kıyılarındaki akarsu ağızlarında görülür.
    Kuzeybatı Avrupa kıyılarındaki önemli limanlar buna örnektir. Yurdumuzda yoktur.

    WATT TİPİ KIYILAR
    Gel-git olayının etkisiyle bazen kara bazen de deniz durumuna gelen kıyılardır. Haliç kıyılarının bulunduğu yerlerde bulunur.

    FİYORT TİPİ KIYILAR
    Buzul vadilerinin sular altında kalmasıyla oluşan kıyılardır. Girinti-çıkıntısı çok fazladır. Bu kıyılara en iyi örnek İskandinav Yarımadası kıyıları gösterilebilir.
    Eğer kıyıda adalar da var ise bu tür kıyılara Skyer tipi kıyılar denir.
    Ör: Norveç kıyıları

    RESİF KIYILARI
    Sıcak denizlerde yaşayan mercanların kalıntılarından oluşan kıyı tipidir.
    Ör: Mercan adaları kıyıları (Avustralya Kıtasının doğusunda).
    Ortasında lagün (deniz kulağı) bulunan hilal şeklindeki mercan adasına atol denir.
     
  2. SeLeN

    SeLeN Site Yetkilisi Editör

    KIYI TİPLERİ VE OLUŞUM SÜRECİ:
    Orojenez, epirojenez, iklim değişmelerine bağlı olarak deniz seviyesi değişiklikleri, dalgalar ve akıntıların doğrudan ya da dolaylı etkileri sonucu birbirinden farklı kıyı şekilleri oluşmuştur. Kıyı tiplerinin oluşmasında gerisindeki arazinin özelliğinin etkisi vardır.

    [​IMG]

    1-) Boyuna kıyılar: Dağların kıyı çizgisine paralel uzandığı bölgelerde meydana gelen koy, körfez, yarımada ve adalar gibi girinti ve çıkıntıların fazla olmadığı düz uzanışlı kıyılara “ Boyuna kıyılar” denir. Ülkemizde Karadeniz kıyıları, Akdeniz kıyılarının geneli ve Marmara’nın kuzey kıyıları gibi.

    [​IMG]

    [​IMG]


    2-) Enine kıyılar: Dağların kıy çizgisine dik uzandığı bölgelerde koy, körfez, yarımada gibi girinti ve çıkıntıların çok olduğu kıyılara “ Enine kıyı” denir. Ülkemizde başta Ege Denizi kıyıları olmak üzere, Marmara’nın güney kıyıları

    [​IMG]


    3-) Rialı kıyılar: Nispeten yüksek ve akarsularla derin bir şekilde yarılmış olan bir alanda, vadilerin aşağı kesimlerinin deniz seviyesinin yükselmesi ile sular altında kalmasıyla oluşan kıyılara“Rialı Kıyı “ denir. İstanbul Boğazı, Çanakkale Boğazı, Haliç gibi


    [​IMG]

    4- ) Dalmaçya tipi kıyılar: Kıyıya paralel uzanan dağlar arasındaki vadilerin sular altında kalmasıyla; eski dağların kıyıya paralel adalar şekline geldiği kıyı tipine de ” Dalmaçya Tipi Kıyı ” denilmektedir. Ülkemizin güney batısında Teke Yarımadası kıyılarında olduğu ( Kaş Çevresi) gibi.



    [​IMG]

    5-) Limanlı kıyılar: Alçak tepelik alanlardaki koyların önünün kıyı okları ile kapanması sonucu oluşan kıyılara “ limanlı kıyılar “ denir. Ülkemizde Güney Marmara’da Büyük ve Küçük Çekmece kıyıları buna örnektir.

    [​IMG]

    6-) Skyer Tipi Kıyılar: Buzulların etkisi ile oluşan moren yığınlarının ve buzulların aşındırdığı tepeciklerin sular altında kalmasıyla, yüzlerce adacıktan oluşan kıyılara “Skeyer Kıyılar” denir. Norveç ve Güney Şili kıyıları böyledir.

    [​IMG]
    [​IMG]

    7-) HALİÇ (ESTUAR) TİPİ KIYILAR: Gel-git genliğinin (yüksekliğinin) fazla olduğu kıyılarda okyanus sularının akarsu ağızlarından iç kısımlara kadar girerek akarsuyun ağızlarını aşındırması ve genişletmesiyle oluşan kıyılardır. Bu kıyılar önemli limanları barındırır. Ülkemizde gel-git genliği az olduğundan haliç görülmez.


    [​IMG]

    Dünya’nın en büyük halici Hamburg halicidir. Bunun yanında Londra, Elbe, Wesser, Thames, Evoş, Bordeaux ve Weischel haliçleri de Dünya’nın önemli haliçlerindendir. Bu haliçlerin hepsi, aynı zamanda gelişmiş birer limandır.

    :cool: FİYORT TİPİ KIYILAR: Buzul aşındırması ile oluşmuş vadilerin sular altında kalmasıyla oluşan kıyılardır. Bu kıyılara en iyi örnek İskandinav Yarımadasındaki kıyılar gösterilebilir. En güzel örnekleri Norveç ve İskoçya kıyılarıdır. Ülkemizde bu kıyı tipi görülmez.


    [​IMG] [​IMG]


    9-) Mercan KIyIlarI: Deniz suyunun 20 C°' nin altına düşmediği sığ kıyılarda yaşayan mercanların üst üste birikerek (Resif) oluşturdukları kıyılardır. Ör: Mercan adaları kıyıları (Avustralya Kıtasının doğusunda).



    Kaynak: enginsalli.blogcu.com
     

Bu Sayfayı Paylaş