Kıyı Şekillenmesinde Rol Oynayan Etkenler Nelerdir?

'Doğa ve Bitkiler' forumunda Mavi_inci tarafından 23 Aralık 2010 tarihinde açılan konu

  1. Mavi_inci

    Mavi_inci Özel Üye

    Sponsorlu Bağlantılar
    Kıyı Şekillenmesinde Rol Oynayan Etkenler Nelerdir? konusu Kıyı Şekillenmesinde Rol Oynayan Etkenler Nelerdir?

    1-Dalgalar: Dış etkenlerden biri olarak denizin kıyıda yaptığı aşındırıcı etkiler dört süreçten meydana gelir

    a) Hidrolik etki:
    Denizaltı suyunun özellikle kıyıya hücum eden dalgaların karaya çarpması şeklinde oluşturduğu aşındırma etkisidir.
    b) Korrazyon: Kum, çakıl, blok gibi döküntü ile yüklü dalgaların kıyıda ve deniz dibinde meydana getirdikleri oyma ve aşındırma aktivitesidir.
    c) Atrisyon: Taşınan döküntünün zemine veya birbirine sürünmek veya karaya çarpma şeklinde karşı karşıya kaldıkları parçalanma ve ufalanmalardır.
    d) Korozyon: Deniz suyunun kimyasal olmayan yoldan yani kayaları eritme şeklinde meydana getirdiği aşınmadır.
    e) Abrazyon: adı altında toplanır. Dalgaların bütün aşındırma etkileri genelde Abrazyonun meydana gelebilmesi için su kütlesinin yatay doğrultuda hareket etmesi gerekir.Yatay doğrultuda yer değiştirme ise bir salınım hareketinden oluşan serbest dalgalarda değil fakat çatlayan dalgalarda gözlenir. Bu nedenden dolayıdır ki dalga çatlaması kıyı morfolojisi açısından çok önemlidir.


    Dalga çatlaması; kıyı çizgisi yakınında sığ sularda oluşan ve dalga hareketinin düzenini kaybetmesi sonucunda oluşan çatlamalardır.


    Çatlama Zonu: Dalga hareketlerinin bozularak yatay yer değiştirme hareketine dönüştüğü alandır.


    Dalga hareketi derine doğru inildikçe hızla hafifler ve sonunda hissedilemez olur. Bu derinliğe de dalga tabanı adı verilir.




    Dalga tabanı aynı zamanda dalgaların aşındırma, taşıma ve biriktirme aktiviteleri bakımından bir alt sınırdır.Dalgaların aşınım etkeni olarak çok önemli rol oynadıkları yerler, kıyılara yakın sığ sular ve kıyı çizgisidir.


    Sığ sularda dalgalar çatladıkları zaman oluşan ileri- geri hareket büyük çakılların kıyıya çarparak oluşturdukları şiddetli hidrolik etkide kıyıyı oluşturan kayalardan parçaların koparılmasına yol açar.Dalgaların hidrolik aşındırma gücünü artıran nedenlerden biri ; dalga ile kaplanan bir kayanın çatlakları arsına giren suyun ve bu çatlaklarda kapalı kalan havanın kaya üzerine binen su kütlesinin ağırlığı altında sıkışarak çatlakların kenarına büyük ölçüde basınçlar yapması böylece onların genişlemesine ve zamanla kayanın ufalanmasına yardım etmesidir.

    Dalgaların kıyı üzerinde oluşturdukları bu aşındırıcı etkiler dalga ile birlikte kıyıya taşınan çakılların, blokların kayalara çarpılması ile geniş ölçüde artar.Bu katı maddelerin kökeni dalgaların kıyıdan kopardığı kaya parçaları,çakıllar bloklardır.
    Bu sert maddeler ileri geri hareket ederek zemini yuvarlaklaştırır ve çarptıkları kayaları aşındırırlar.Bu şekilde bir süre sonra kıyıyı oluşturan yamaçların altı dalgalar tarafından oyulur ve bu oyuğun genişlemesi sonucunda oluşan çökmelere falez adı verilir.


    2- Akıntılar:
    Kıyıların şekillenmesinde dalgalardan sonra en fazla etkiyi yapar.4 grupta toplanabilir.


    1)Kıyı akıntısı 2) Alt akıntı 3) Rip akıntısı 4) Gel-git akıntısı.
    1) Kıyı Akıntısı. Kıyı çizgisinin oldukça düz olduğu ve kıyıda bol miktarda döküntü bulunduğunda bu akıntılar önemli oranda döküntü taşıyarak bir takım şekiller oluşturur.

    2) Alt akıntı:
    Dalga sırtlarının kıyıya paralel olarak akıntılara alt akıntı denir.
    3) Rip akıntı: Yüzeyde oluşan ve açığa doğru ilerleyen akıntılara rip akıntısı denir.
    4) Gel-git akıntısı: Kıyıların şekillenmesi üzerinde büyük ölçüde rol oynar.


    3- Canlılar: Kıyıların şekillenmesine rol oynayan canlılar:
    a) Mercanlar: En önemli resifleri oluştururlar.Çok küçük hayvanlardır.Belli koşullar altında koloniler kurarak yaşadıklarından kıyılar üzerinde şekillendirici rol oynarlar.Deniz suyunun kalsiyumkarbonat bakımından zengin olması mercan kolonilerinin gelişmesine yardımcı olur.Mercan kolonilerinimn üst üste yığılmaları sonucunda meydana gelişen oluşuma resif adı verilir.
    b) Algler: Mercanlarla birlikte kıyı topografyasında rol oynarlar.
    c)Mangrov ve yosun formasyonları:
    d) İnsanlar: Kıyıların şekillenmesinde olumlu ve olumsuz rol oynayan canlılardır.


    4- Buz basıncı:
    Donma çözülme sonucunda kıyıların şekillenmesinde rol oynar. Buz basıncının etkisi soğuk-ılıman ve yarı kutupsal bölgedeki deniz ve göl kıyılarında gözlenir.Donma-çözülme süreçleri sırasında oluşan genişlemeler sonucunda buz örtüsü içinde ve bu örtü vasıtasıyla kıyı üzerinde de büyük basınçlar oluşur.Bu sonucunda kıyıda çökmeler üst üste yığılmalar ve düzgün olmayan şekiller oluşur.
     

Bu Sayfayı Paylaş