Kırgızların siyasi yapısı

'Frmartuklu Soru-Cevap Bölümü' forumunda Kayıtsız Üye tarafından 8 Aralık 2010 tarihinde açılan konu

  1. Sponsorlu Bağlantılar
    Kırgızların siyasi yapısı konusu kırgızların tarihteki önemi ve siyasi yapıları hakkında bilgi

    Siyasi ve İdari Yapı



    Bağımsızlık Öncesi Durum
    Kırgız Cumhuriyeti, Gorbaçov yönetimi ve glastnost-perestroika süreci ile Sovyetler Birliği içinde başlatılan demokratikleşme çabalarının en belirgin olarak görüldüğü Orta Asya Cumhuriyeti'dir. Kırgız Cumhuriyeti'ndeki demokratikleşme gayretlerinde, Cumhurbaşkanı Akayev, demokratik kişiliği ile önemli bir rol oynamış, iş başına gelmesiyle birlikte, siyasi ve ekonomik alanlarda liberalleşme, demokratikleşme ve pazar ekonomisine yönelik bir reform programı başlatmıştır.

    1990 yılının ekim ayında Kırgız SSC Yüksek Şura Toplantısı’nda Kırgız SSC adının Kırgızistan Cumhuriyeti olarak değiştirilmesi kararı alınmıştır. 15 Aralık 1990 tarihinde Yüksek Şura Cumhuriyetin Egemenlik Bildirgesi’ni kabul etmiş, 31 Ağustos 1991 tarihinde ise, Kırgızistan’ın Bağımsızlık Bildirgesi kabul edilmiştir.

    Mevcut Yapı
    Kırgız Cumhuriyeti Anayasası 5 Mayıs 1993 tarihinde Parlamento’da oy birliğiyle kabul edilmiş, yine aynı tarihte Yüksek Şura Genel Kurul Toplantısı'nda alınan kararla, ülkenin resmi adı Kırgız Cumhuriyeti olmuştur. Kırgız Cumhuriyeti Anayasası'na göre, Kırgız Cumhuriyeti egemen, bağımsız, hukuki ve laik devlet esaslarında kurulan demokratik bir cumhuriyettir (Madde 1).

    Kırgız Cumhuriyeti'nin Devlet Kuvveti, Cumhurbaşkanı, Yasama Meclisi ve Halk Temsilcileri Meclisi'nden oluşan Jogorku Keneş, Hükümet, Yerel Yönetim Organları ve Kırgız Cumhuriyeti Mahkemeleri eliyle yürütülmektedir (Madde 7).

    Ülkenin en yüksek yasama organı Jogorku Keneş (Parlamento)’in iki kanadı vardır ve 105 milletvekili bulunmaktadır. Ülkenin en yüksek icra organı hükümet, en yüksek yargı erki ise, Anayasa Mahkemesi’dir.
     
    En son bir moderatör tarafından düzenlenmiş: 19 Nisan 2015
  2. SeLeN

    SeLeN Site Yetkilisi Editör

    Siyasi ve İdari Yapı



    Bağımsızlık Öncesi Durum

    Kırgız Cumhuriyeti, Gorbaçov yönetimi ve glastnost-perestroika süreci ile Sovyetler Birliği içinde başlatılan demokratikleşme çabalarının en belirgin olarak görüldüğü Orta Asya Cumhuriyeti'dir. Kırgız Cumhuriyeti'ndeki demokratikleşme gayretlerinde, Cumhurbaşkanı Akayev, demokratik kişiliği ile önemli bir rol oynamış, iş başına gelmesiyle birlikte, siyasi ve ekonomik alanlarda liberalleşme, demokratikleşme ve pazar ekonomisine yönelik bir reform programı başlatmıştır.

    1990 yılının ekim ayında Kırgız SSC Yüksek Şura Toplantısı’nda Kırgız SSC adının Kırgızistan Cumhuriyeti olarak değiştirilmesi kararı alınmıştır. 15 Aralık 1990 tarihinde Yüksek Şura Cumhuriyetin Egemenlik Bildirgesi’ni kabul etmiş, 31 Ağustos 1991 tarihinde ise, Kırgızistan’ın Bağımsızlık Bildirgesi kabul edilmiştir.

    Mevcut Yapı

    Kırgız Cumhuriyeti Anayasası 5 Mayıs 1993 tarihinde Parlamento’da oy birliğiyle kabul edilmiş, yine aynı tarihte Yüksek Şura Genel Kurul Toplantısı'nda alınan kararla, ülkenin resmi adı Kırgız Cumhuriyeti olmuştur. Kırgız Cumhuriyeti Anayasası'na göre, Kırgız Cumhuriyeti egemen, bağımsız, hukuki ve laik devlet esaslarında kurulan demokratik bir cumhuriyettir (Madde 1).

    Kırgız Cumhuriyeti'nin Devlet Kuvveti, Cumhurbaşkanı, Yasama Meclisi ve Halk Temsilcileri Meclisi'nden oluşan Jogorku Keneş, Hükümet, Yerel Yönetim Organları ve Kırgız Cumhuriyeti Mahkemeleri eliyle yürütülmektedir (Madde 7).

    Ülkenin en yüksek yasama organı Jogorku Keneş (Parlamento)’in iki kanadı vardır ve 105 milletvekili bulunmaktadır. Ülkenin en yüksek icra organı hükümet, en yüksek yargı erki ise, Anayasa Mahkemesi’dir.

    Şekil 2.2.1. Kırgız Cumhuriyeti Devlet Yönetim Sistemi
    Kırgız Cumhuriyeti Anayasası
    Cumhurbaşkanı-Devlet Başkanı
    Anayasa Mahkemesi
    Yasama Kuvveti
    Yürütme Kuvveti
    Yargı Kuvveti
    Jogorku Keneş
    Parlamento
    Başbakan Cumbşk.lığı
    İdari Birimi
    Yüksek
    Mahkeme
    Halk
    Yasama Tems.
    Meclisi Meclisi Hükümet _ Savcılık
    İdari Bölge Mahkeme
    Valileri Organları
    Bişkek Belediye
    Başkanı
    Kaynak: Kırgızistan İnsani Gelişim Milli Raporu, UNDP, 1998


    Anayasa

    Kırgız Cumhuriyeti, eski Sovyetler Birliği ülkelerinden, Anayasa'sında değişikliler yapan ilk ülkedir. 14 Aralık 1990 tarihinde, "Kırgız Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti"nde "Devlet Organları ile Yönetim Yapısının Reorganizasyonu" ile "Kırgız Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Anayasa'sında Değişikliklerin Yapılması" kanunları kabul edilmiş ve devlet organları sistemi değiştirilerek, Anayasa Denetim Komitesi kaldırılmış, yerine Kırgız Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi oluşturulmuştur. 1991 yılının Ocak ayında, Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı'nın teklifi üzerine, Kırgız Cumhuriyeti Meclisi tarafından Kırgız Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi Başkanlığı görevine Asanbek Şerşenaliyev, Yardımcılığına ise, Anatoliy Lemeşko seçilmiştir.

    Kırgız Sovyet Sosyalist Anayasası gereğince, Anayasa Mahkemesi Başkanı, iki yardımcısı ve 6 hâkim 10 yıllığına seçilmekte idi. Kırgız Cumhuriyeti'nin yeni Anayasa'sı, 5 Mayıs 1993 tarihinde Parlamento'da oybirliğiyle kabul edilmiştir. Kırgız Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi, kanunlar çerçevesinde bağımsız olarak fonksiyonlarını yürüten yargı kuvvetinin bir parçası niteliğindedir. Yeni Anayasa'ya göre, Anayasa'nın korunmasında mahkeme kuvvetinin en yüksek organı olan Kırgız Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi, Anayasa Mahkemesi Başkanı, Yardımcısı ve 7 hâkimden oluşmaktadır. K.C.Anayasa Mahkemesi hakimleri, Kırgız Cumhuriyeti Meclisi tarafından, Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı'nın teklifi üzerine, 15 yıllığına seçilmektedir. 18 Aralık 1993 tarihinde, Kırgız Cumhuriyeti Meclisi tarafından "Kırgız Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi" ile "Kırgız Cumhuriyeti'nin Mahkeme Sistemi" kanunlarının kabul edilmesi, ülkede hukuki temelin oluştuğunu ifade etmektedir. Kırgız Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi binası, 1995 yılının Eylül ayında tahsis edilmiş olup, Mahkeme bütçesi 1996 yılında onaylanmıştır. Kırgız Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi birinci kararı 9 Kasım 1995 tarihinde çıkartılmıştır. 18 Aralık 1993 tarihinde, Anayasa Mahkemesi'nin faaliyetleri için, hukuki temel kurulmuştur. Kırgız Cumhuriyeti Meclisi tarafından "Kırgız Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi" ile "Kırgız Cumhuriyeti'nin Anayasa Mahkeme Sistemi" hakkında kanunlar kabul edilmiştir.

    Kırgız Cumhuriyeti'nin yeni Anayasa'sında ilk değişiklikler 16 Şubat 1996 ve 21 Ekim 1998 tarihinde yapılmıştır. Rus diline resmi dil statüsü verilmesi konusunda 25 Mayıs 2000 tarihinde Kırgız Cumhuriyeti Yasama Meclisi’nden geçen kanun tasarısı, 29 Mayıs 2000 tarihinde dönemin Cumhurbaşkanı Askar Akayev tarafından onaylanarak yürürlüğe girmiş, daha sonra Kırgız Cumhuriyeti Anayasası’nın 5.maddesi, Rusçanın resmi dil olduğu hükmünü içerecek şekilde değiştirilmiştir. Söz konusu değişikliğe ilişkin Kanun’un, önce Kırgız Cumhuriyeti Parlamentosu’nun her iki kanadınca ve 24 Aralık 2001 tarihinde de dönemin Cumhurbaşkanı Askar Akayev tarafından onaylanmasıyla, Anayasa’nın yeni maddesinde devlet dilinin Kırgızca, resmi dilin Rusça olduğu hükmü yer almıştır.

    Cumhurbaşkanı

    Kırgız Cumhuriyeti'nde devlet iktidarını temsil eden Cumhurbaşkanı, Kırgız Cumhuriyeti Anayasa'sına göre; geniş yetkilerle donatılmıştır. Cumhurbaşkanı, Devlet Başkanı sıfatıyla, devletin en yüksek pozisyonundadır, devletin egemenliği ve bölgesel dokunulmazlığı ile ilgili tedbirleri alır, kuvvetler birliğini, devlet organlarının işleyişini ve koordinasyonunu sağlar. Devletin iç ve dış siyasetini belirleyen Cumhurbaşkanı, hükümet yapısını ve hükümet üyelerini tespit eder, Halk Temsilcileri Meclisi'nin onayı ile, Başbakan'ı atar, Başbakan veya hükümetin istifası ile ilgili kararları alır, idari kuruluşların yöneticileri Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve Başbakan'a danışmak suretiyle görevden alınabilir. Cumhurbaşkanı ayrıca, yerel encümenlerin onayı ile, belediye başkanı, bölge valisi, ilçe belediye başkanlarını seçme ve görevden alma yetkisine sahiptir.

    Devlet sekreterinin atanması, statüsünün belirlenmesi, ve yetkilerinin oluşturulması, hükümet kabinesine dahil olmayan icra organlarının oluşturulması ve kaldırılması, güvenlik kurulu ve diğer koordinasyon organlarının oluşturulması, Cumhurbaşkanı'na bağlı olan devlet koruma hizmetleri ve milli ordunun oluşturulması, Başbakan'a danışmak suretiyle, devlet organlarının finansmanının ve devlet görevlilerinin ücretlerinin tespiti, Halk Temsilcileri Meclisi'nin onayı ile, genel savcı ve yardımcısının Bölge savcılarının, Bişkek savcılarının ve askeri savcının görevlendirilmesi ve görevden alınması, Milli Banka Başkanı'nın atanması, Anayasa Mahkemesi Başkanı, Yardımcısı ve hakimleri, Yüksek Mahkeme, Yüksek Arbitraj Mahkemesi başkanları, yardımcıları, hakimleri ile ilgili tekliflerin Halk Temsilcileri Meclisi'ne sunulması, tüm mahkeme başkan ve yardımcılarının atanması yine Cumhurbaşkanı'nın yetkileri arasındadır. Kırgız Cumhuriyeti Anayasası'nda 16 Şubat 1996 tarihinde yapılan yeni düzenlemeler ile Cumhurbaşkanı'nın hak ve yetkileri arttırılmıştır.
     
    En son bir moderatör tarafından düzenlenmiş: 19 Nisan 2015
  3. SeLeN

    SeLeN Site Yetkilisi Editör

    Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı'nın idari yapılanmasını oluşturan birimler aşağıda belirtilmektedir.

    1. Kırgız Cumhuriyeti Devlet Sekreteri;
    2. Kırgız Cumhuriyeti İdari İşler Birimi Başkanı;
    3. Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Müşavirleri;
    4. Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Yardımcıları;
    5. Kırgız Cumhuriyeti Güvenlik Kurulu Sekreteri;
    6. Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanının Yasama Meclisi'ndeki Yetkili Temsilcisi
    7. Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanının Halk Temsilcileri Meclisi'ndeki Yetkili Temsilcisi;
    8. Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Basın Sekreteri;
    9. Kırgız Cumhuriyeti Basın Hizmetleri Birimi;
    10. Kırgız Cumhuriyeti Devlet Sekreteri Yardımcısı;
    11. Kırgız Cumhuriyeti İdari İşler Birimi Başkan Yardımcısı;
    12. Kırgız Cumhuriyeti Güvenlik Kurulu;
    13. Devlet Yönetim Siyasetinin Organizasyonu Şubesi;
    14. Dış Siyaset Şubesi;
    15. Ekonomi Siyaseti Şubesi;
    16. Sosyal Siyaset Şubesi;
    17. Savunma ve Güvenlik İşleri Şubesi;
    18. Hukuk Şubesi;
    19. Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Ödüllendirme Komisyonu ;
    20. Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Eğitim ve Bilim İşleri Komisyonu;
    21. Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Suçluların Affedilmesi Komisyonu;
    22. Genel Şube;
    23. Cumhurbaşkanı İşleri Yöneticiliği.


    Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı seçimlerine, 35 yaşından büyük, 65 yaşından küçük, Kırgızca bilen, 15 yıl süre ile ülkede ikamet etmiş olan ve en az 50 bin seçmenin imzasını toplayabilen her Kırgız Cumhuriyeti vatandaşı katılabilir ve aday sayısı sınırlanamaz. Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı 5 yıllığına seçilir ve 2 kereden fazla Cumhurbaşkanı olamaz. Cumhurbaşkanı, Jogorku Keneş'de milletvekili olamaz diğer görevlerde bulunamaz. Cumhurbaşkanı'nın görev süresinin bitimine 2 ay kala yeniden seçim yapılmaktadır. Cumhurbaşkanlığı seçimlerine nüfusun %50'si katıldıysa, seçim geçerli sayılır. İki turlu yapılan seçimlerde, 1.turda katılan seçmenlerin %50'den fazlasının oyunu alan, aday olur. 2.turda ise, en çok oyu alan Cumhurbaşkanı seçilmiş olur.

    Kırgız Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi 7 gün içinde seçim sonucunu teyit eder ve seçim sonucunu Anayasa Mahkemesi Başkanı 30 gün içinde açıklar. Cumhurbaşkanı 2 meclisli Parlamento huzurunda yemin ederek göreve başlar. 1990 yılı Ekim ayında Parlamento tarafından Cumhurbaşkanı seçilen Askar Akayev, 12 Ekim 1991 tarihinde yapılan ilk doğrudan katılımlı seçimlerde tek aday olarak tekrar Cumhurbaşkanı seçilmiştir. 30 Ocak 1994 tarihinde yapılan ve seçmenlerin %95.9'unun katıldığı referandumda ise, Akayev oyların %96.3'ünü almıştır. Kırgızistan'da 24 Aralık 1995 tarihinde Cumhurbaşkanlığı seçimleri yapılmış ve Akayev oyların çoğunluğunu alarak, tekrar Cumhurbaşkanı seçilmiştir. Kırgız Cumhuriyeti'nde 29 Ekim 2000 tarihinde yapılan Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Askar Akayev %74.4 oy ile yeniden Cumhurbaşkanı seçilmiştir. Kırgızistan’ın bağımsızlığını kazanmasının ardından Cumhurbaşkanı seçilerek, 2005 yılına kadar bu görevini sürdüren Askar Akayev, bağımsızlıktan sonraki dönemde, Askar Akayev, eskiden Komünist Partisi üst yönetiminde görevde bulunmamış olan tek Orta Asya lideri olarak nitelendirilmektedir. Askar Akayev, Kırgızistan’da ilk turu 27 Şubat 2005’te, ikinci turu ise 13 Mart 2005’te gerçekleştirilen parlamento seçimlerini Devlet Başkanı AKAYEV yanlısı milletvekillerinin kazanması, ülkede gerilimi tırmandırmış, muhalefet seçimlerde hile yapıldığı iddiasıyla, Akayev’in istifasını talep eden bir ayaklanma hareketi başlatmıştır.

    Kırgızistan’ın güneyinde Fergana Bölgesi ve ülkenin ikinci büyük kenti olan Oş şehrinde başlayan ayaklanma hareketi, Oş ve Celalabad şehirlerinde hükümet binalarının ele geçirilmesiyle hızlanmıştır. Yaşanan olayların ardından Devlet Başkanı Askar Akayev’in muhalefetle görüşmeye hazır olduğunu bildirmesi ve Yüksek Seçim Komisyonu’na parlamento seçimlerinde usulsüzlük yapıldığı yönündeki iddiaları araştırması talimatı vermesine rağmen hareket devam etmiş, 24 Mart 2005 tarihinde ise Başkent Bişkek’te yaklaşık 10 bin civarındaki göstericinin Başkanlık Sarayına yürüyüşü ve Başkanlık Sarayı’nı ele geçirmesiyle son aşamasına gelmiştir. 24 Mart 2005 tarihinden sonra Akayev’in istifası, geçici devlet başkanlığı ve başbakanlığa muhalefet lideri Kurmanbek Bakiyev’in getirilmesi ve geçici hükümetin kurulması ile siyasi karışıklık ortamı yerini sessiz bir bekleyişe bırakmıştır.

    Kırgızistan Parlamentosu, başkanlık seçiminin 10 Temmuz 2005’de yapılmasını kararlaştırmıştır. Kırgızistan’da 10 Temmuz 2005 tarihinde gerçekleştirilen Cumhurbaşkanlığı seçimlerini Kurmanbek BAKİYEV kazanmıştır.

    Parlamento (Jogorku Keneş)

    SSCB zamanında son genel seçimler, 1990 yılı Şubat ayında yapılmış olup, mevcut Parlamento'nun üye sayısı 350 idi. Bağımsız Kırgızistan Parlamentosu'nun oluşturulması süreci ise, bir kaç aşamadan geçmiştir. 5 Mayıs 1993 tarihinde kabul edilen Kırgız Cumhuriyeti Anayasası'nda devlet yapısının esas prensipleri tespit edilmiştir. Devlet yapısı, yasama, yürütme ve yargı kuvvetlerinden oluşmaktadır. Yasama kuvvetini Kırgız Cumhuriyeti Meclisi temsil etmektedir.

    Kırgız Cumhuriyeti Meclisi (Jogorku Keneş) bölgelerden çoğunluk seçim yöntemi ile seçilen 105 milletvekilinden oluşan tek organ olarak tespit edilmiştir. Ancak, parlamentoda tam temsillendirme ve bölgesel, etnik-kültür ve sosyal menfaatlerin düzenlenmesine ihtiyaç duyulması nedeniyle, 1994 yılının Ekim ayında anayasal parlamento reformunun gerektiği ortaya çıkmıştır. Kırgız Cumhuriyeti'nde bağımsızlıktan sonraki ilk ikili parlamento seçimleri, 5 Şubat 1995 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Seçimlerde Anayasa'da öngörülmemesine rağmen, Cumhurbaşkanı Akayev'in istediği ve 22 Ekim 1994 tarihinde yapılan referandum sonucu, Yasama Meclisi'nin çoğunluk seçim yöntemi ile seçilen ve devamlı çalışmakta olan 35 milletvekilinden, Halk Temsilcileri Meclisi'nin ise, bölgesel temsilcilik prensibine dayalı çoğunluk yöntemi ile seçilen ve dönemsel olarak çalışan 70 milletvekilinden oluşması öngörülmüştür.

    5 Şubat 1995 tarihinde, ülkenin bağımsızlığa kavuşmasından sonra gerçekleştirilen ilk ikili parlamento seçimleri, çok partili esasta demokratik bir şekilde gerçekleştirilmiştir. Bu dönem, Kırgız toplumunun siyasi katılımı dönemi olarak da tanımlanmaktadır. Daha önce ikili parlamento adetlerinin olmayışı ve yeni parlamentonun iki bölümünün anayasal teyidinin sağlanması, görev ve yetkilerinin bölünmesi ihtiyacı, Kırgız Cumhuriyeti Anayasası'nda gerekli değişikliklerin yapılması gereğini ortaya çıkartmıştır.

    Kırgız Cumhuriyeti Anayasası'nda değişikliklerin yapılması ile ilgili kanun, 10 Şubat 1996 tarihinde yapılan referandumda halk tarafından kabul edilmiştir. Bu olay parlamento reformunun üçüncü etabı oluşturmuştur. Kabul edilen değişiklikler, Yasama Meclisi ile Halk Temsilcileri Meclisi yetkilerini tam olarak bölmüştür. Yasama Meclisi ve Halk Temsilcileri Meclisi olmak üzere iki bölümden oluşan Kırgız Parlamentosu, Kırgız Cumhuriyeti Anayasa'sında 16 Şubat 1996 tarihinde yapılan değişiklik ile, 105 milletvekilinden oluşmaktadır. Buna göre; Kırgız Cumhuriyeti Yasama Meclisi 35 Milletvekili, Kırgız Cumhuriyeti Halk temsilcileri Meclisi ise 70 milletvekili ihtiva eder. Kırgız Cumhuriyeti Anayasası'nda 21 Ekim 1998 tarihinde yapılan değişiklikle ise, Kırgız Cumhuriyeti Halk Temsilcileri Meclisi'nin milletvekili sayısı 45, Kırgız Cumhuriyeti Yasama Meclisi'nin milletvekili sayısı ise, 60 olmuştur. Ayrıca, milletvekillerinin dokunulmazlıkları kaldırılmıştır. Kırgız Cumhuriyeti'nde en son Parlamento Seçimleri 2000 yılının Şubat ayında yapılmıştır.

    İlk turu 27 Şubat 2005’te, ikinci turu ise 13 Mart 2005’te gerçekleştirilen parlamento seçimleri ise seçimlerde usulsüzlük yapıldığı gerekçesiyle ülkede siyasi karışıklığa ve Devlet Başkanı Akayev’in istifasına yol açmıştır.

    Kırgız Cumhuriyeti Halk Temsilcileri Meclisi'nin Yetkileri;
    > Kırgız Cumhuriyeti Anayasası ile ilgili değişiklikler ve ilavelerin yapılması, anayasal kanunların kabul edilmesi;
    > Yasama Meclisi'nce kabul edilen kanunlarının onaylanması;
    > Kırgız Cumhuriyeti Anayasası'nın resmi ifadesinin yürütülmesi;
    > Ülke bütçesi ve bütçe kullanılması ile ilgili raporların onaylanması;
    > Kırgız Cumhuriyeti sınırları ile ilgili değişikliklerin yapılması;
    > Kırgız Cumhuriyeti'nin idari-bölgesel sorunlarının çözümlenmesi;
    > Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin yapılması;
    > Cumhurbaşkanı teklifi ile Anayasa Mahkemesi Başkanı, onun yardımcıları ve hakimlerinin seçilmesi;
    > Seçimler ve referandumun yürütülmesini organize eden Merkezi Seçim Komitesi görevlilerinin 1/3'ünün seçilmesi;
    > Sayıştay görevlilerinin 1/3'ünün seçilmesi;
    > Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı'nın istifasını isteme;
    > Başbakana güvensizliğin bildirilmesi. Kırgız Cumhuriyeti Yasama Meclisi'nin Yetkileri;
    > K.C Anayasası'nda değişikliklerin yapılması;
    > Kırgız Cumhuriyeti kanunlarının oluşturulması;
    > Kırgız Cumhuriyeti sınırlarının değiştirilmesi;
    > Halk Temsilcileri Meclisi'nce kabul edilen kanunların onaylanması;
    > Cumhurbaşkanı'nın teklifi üzerine Anayasa Mahkemesi Başkanı, onun yardımcıları, hakimlerin seçilmesi. Anayasa düzeni gereğince onların görevden alınması;
    > Seçimler ve referandumun yürütülmesini organize eden Merkezi Seçim Komitesi görevlilerinin 1/3'ünün seçilmesi;
    > Sayıştay denetim görevlilerinin 1/3'ünün seçilmesi;
    > Kırgızistan Cumhurbaşkanı'nın istifa etmesi için önerge verilmesi;

    Hükümet

    Hükümet, Kırgız Cumhuriyeti'nin en yüksek icra kuvvetidir. Kırgız Cumhuriyeti Anayasası'na göre Hükümet, Cumhurbaşkanı ve Parlamento'ya verilen yasama ve denetim yetkisi dışındaki tüm devlet yönetim konularında karar verme yetkisine sahiptir. Kırgız Cumhuriyeti Hükümeti’nin yapısını Bakanlıklar, İdari Kuruluşlar, Devlet Komisyonları ve Vakıflar oluşturmaktadır. Kırgız Cumhuriyeti Başbakanı, Halk Temsilcileri Meclisi'nin onayı ile Cumhurbaşkanı tarafından atanmaktadır. Başbakan veya Hükümet üyelerinin istifa etme hakkı bulunmaktadır ve Başbakan'ın istifası Hükümet üyelerinin de istifasını beraberinde getirmektedir. Başbakan Hükümet Raporu'nu, her yıl Kırgız Cumhuriyeti Halk Temsilcileri Meclisi ve Yasama Meclisi'nin onayına sunar. Ülke bütçesindeki değişiklikler, ancak Kırgız Cumhuriyeti Hükümeti onayı ile yapılabilir.

    Şekil 2.6.1. Kırgız Cumhuriyeti Hükümet Yapısı
    HÜKÜMET
    Bakanlıklar İdari Kuruluşlar Devlet Komisyonları ve Vakıflar
    Tarım,Su İşleri ve Tarım Ürünleri İşleme Bakanlığı
    Devlet Satın Alma Ajansı Aile, Kadın ve Gençler Devlet Komisyonu
    Çevre Koruma Bakanlığı Fikri Mülkiyet Devlet Ajansı Uyuşturucu Kontrolü Devlet Komisyonu
    Savunma Bakanlığı Enerji Devlet Ajansı Yabancı Yatırımlar Ajansı
    Eğitim, Bilim ve Kültür Bakanlığı
    Jeodezi, Yerleşim ve Harita Devlet Ajansı
    Din İşleri Devlet Komisyonu
    İçişleri Bakanlığı Jeoloji ve Maden Kaynakları Devlet Ajansı
    Zorunlu Sağlık Sigortası Vakfı
    Sağlık Bakanlığı Orman İşleri Devlet Ajansı KOBİ Destekleme Devlet Vakfı
    Dışişleri Bakanlığı Turizm ve Spor Devlet Ajansı
    Devlet Sigorta Denetim Vakfı
    Olağanüstü Durumları Önleme Bakanlığı
    Standardizasyon ve Metroloji Devlet Müfettişliği
    Sanayi ve Dış Ticaret Bakanlığı
    İnşaat ve Mimarlık Devlet Müfettişliği
    Milli Güvenlik Bakanlığı
    Maliye Bakanlığı Ulaştırma ve İletişim Bakanlığı
    Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
    Adalet Bakanlığı
    Devlet Mülk Vakfı
    Sosyal Sigorta Vakfı

    Yargı Kuvveti

    Kırgız Cumhuriyeti'nde yargı sistemi bağımsızdır. Yargı organlarını Anayasa Mahkemesi, Yüksek Mahkeme, Yüksek Arbitraj Mahkemesi ve Yerel Mahkemeler (Bölge, Bişkek ve askeri) oluşturmaktadır. Yargı organlarının görev ve sorumlulukları Kırgız Cumhuriyeti Anayasa'sında düzenlenmiştir. Kırgız Cumhuriyeti Anayasa'sına göre, hakimlerin dokunulmazlıkları bulunmaktadır.

    Siyasi Partiler ve Hareketler

    Kırgız Cumhuriyeti'nde bağımsızlıktan sonraki dönemde, gerçek çok partililiğin temelleri hızlı bir şekilde atılmaktadır. Ülkede 20 civarında siyasi partinin mevcut olması ve giderek siyasi partilerin sayısının artması, bu durumun en belirgin göstergesidir. Mevcudiyetleri anayasa çerçevesinde güvence altına alınan ve henüz gelişme aşamasında olan partiler, ideoloji ve programlarının daha netleşmemiş, organizasyon yapılarının gelişmemiş, üyelerinin az sayıda olmasına rağmen, Kırgızistan'da kamu siyasi hayatının doğal parçası haline gelmişlerdir.

    Kırgız Cumhuriyeti'ndeki başlıca siyasi partiler aşağıda belirtilmiştir.
    > "Asaba" Milli Yenileşme (Yeniden Doğuş) Partisi
    > "Erkin Kırgızistan" Demokrasi Partisi
    > Kırgızistan Komünist Partisi
    > "Ata Meken" Partisi
    > Kırgızistan Cumhuriyet Halk Partisi
    > Kırgızistan Demokratik Hareket Partisi
    > Kırgızistan Sosyal Demokrat Partisi
    > Kırgızistan Tarım Partisi
    > Kırgızistan Birliği Partisi
    > Kırgızistan Kadınları Demokratik Partisi
    > Kırgızistan Ekonomik Birlik Partisi
    > Çiftçiler Partisi
    > Hareket Partisi
    > Adalet Partisi
    > Cumhuriyet Partisi
    > Afganistan ve Yerel Savaşlar Gazileri Partisi

    > "El Bey Beçaralar" Fakirler Partisi
    > "Manas El" Ruhi Yenileşme Partisi
    > Sanayi ve Tarım İşçileri Koruma Partisi
    > "Emekçi Halk Partisi" Çalışma Partisi
    > Ülkenin Ekonomik Yeniden Doğuşu Partisi
    > Bişkekliler Partisi
    >"Ar Namıs" Partisi

    İdari Yapı ve Yerel Yönetimler

    Kırgızistan 7 idari bölgeye ayrılmıştır. Bu bölgeler; Çuy, Issık-Kul, Narin, Talas, Calal-Abad ve Oş, Batken'dir. Kırgızistan'ın güneybatısında yer alan ve daha önce Oş Bölgesi'nde bulunan Batken'e, 12 Ekim 1999 tarihinde alınan kararla Bölge statüsü verilmiştir. Başkent Bişkek özel bir konuma sahip olduğundan, yukarıdaki 7 bölge içerisinde yer almaz.

    Tablo 2.9.1. Kırgız Cumhuriyeti'nin İdari Yapısı
    Bölge (Oblast)
    Rayonlar
    Şehirler
    Şehir Tipi
    Yerleşim
    Noktaları
    Ayıl Ökmötü Köyler
    Batken 3 3 5 29 189
    Calal-Abad 8 5 8 68 415
    Çuy 7 4 5 105 327
    Issık-Köl 5 3 5 58 181
    Narin 5 1 2 56 132
    7 3 2 79 467
    Talas 4 1 1 35 90
    Bişkek - 1 1 1
    Kırgızistan 39 21 29 430 1 802
    Kaynak: Kırgız Cumhuriyeti 1.Milli Nüfus Sayımı Temel Sonuçları, 2000

    Kırgız Cumhuriyeti'ndeki 7 bölgede yer alan rayon ve şehirler aşağıda beliritilmektedir
    Batken Bölgesi
    Rayonlar Şehirler

    Batken Batken
    Kadamcay Kızıl-Kıya
    Laylak Sulukta

    Calal-Abad Bölgesi
    Rayonlar Şehirler

    Aksı Calal-Abad
    Ala-Buka Kara-Kul
    Bazar-Korgon Kök-Canıgak
    Nooken Taş-Kömür
    Suzak
    Toguz-Toro
    Toktogul
    Çatkal

    Çuy Bölgesi
    Rayonlar Şehirler

    Alamüdün Tokmok
    Cayıl
    Kemin
    Moskova
    Panfilov
    Sokuluk
    Isık-Ata

    Isık-Köl Bölgesi
    Rayonlar Şehirler

    Ak-Su Karakol
    Ceti-Ögüz Balıkçı
    Isık-Köl Çolpon-Ata
    Ton
    Tüp

    Narın Bölgesi
    Rayonlar Şehirler

    Ak-Tala Narın
    At-Başı
    Cumgal
    Koçkor
    Narın

    Oş Bölgesi
    Rayonlar Şehirler

    Alay Oş
    Aravan Kara-Su
    Kara-Kulca
    Kara-Su
    Nookat
    Özgön
    Çon-Alay

    Talas Bölgesi
    Rayonlar Şehirler

    Bakay-Ata Talas
    Kara-Buura
    Manas
    Talas


    Kırgız Cumhuriyeti'nde, demokrasi düzeninin ve bölgesel siyasetin temelini, devlet organlarının dışında, yerel yönetim organları da oluşturmaktadır. Toplumun demokratikleştirilmesi, merkezden ayrı yönetimin ve yerel sorunların çözülmesinde bölge koşulları ve nüfus menfaatlerinin dikkate alınmasının gereksinimi, ülke yönetim sisteminde yerel yönetim organlarının ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Devletin, yeni koşullarda, eskisi gibi, yerel problemleri çözmeye ve yerel bölgelerin geliştirilmesini finanse etmeye gücünün olmaması, merkez ile yerel bölgeler arasındaki eski organize ve ekonomik bağlantıların kopuşu, merkezi kuvvetin kontrolünü imkânsız hale getirmiştir. Bu arada, özelleştirme süreci sırasında, birçok obje özel şahısların eline geçmiş, özelleştirilmeyen varlıklar (okullar, hastaneler, kütüphaneler, kulüpler) bakım yapılmaması nedeni ile ihmal edilir duruma gelmeye başlamıştır. Bu şartlarda, yerel bölgelerde oluşan yönetim boşluğunu doldurma ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Merkezi kuvvet organları ile mukayese edildiğinde, yerel nüfusun menfaat ve ihtiyaçlarına karşı daha hassas ve yerel problemlerin çözümünde daha etkili olan yerel yönetim organlarının güçlendirilmesinin en uygun yöntem olacağı düşünülmüştür. Kırgızistan’da mevcut olan yerel yönetim organları; yerel kurul, bölgesel kamu yerel yönetim organları, yerel cemiyetlerin kamu kuruluşları, yerel referandumlar, kurultaylar, vatandaş toplantıları gibi, doğrudan demokrasinin başka türlerinden oluşmaktadır. Bunlar arasında dikey ilişkiler bulunmamaktadır. Yerel organlar, bölgelerde devlet kuvveti organları ile paralel biçimde çalışmaktadırlar.

    Devlet organları, yerel yönetim organlarının yetkisine giren konulara karışmamaktadır. Yerel yönetim organlarının yetkisi altına, yerel arazilerin rasyonel kullanılışı, yerel halkın sosyal, ekonomik gelişme programını oluşturma, yerel bütçenin teyidi, yerel iletişim, altyapı, eğitim ve sağlık kurumlarının finanse edilmesi, doğal kaynakların rasyonel kullanışının kontrolü, bölgesel inşaat çalışmalarının genel planlarını oluşturmadaki koordinasyon işleri, mimari kararların alınışı, bölgedeki bütün yapıların inşaatı sırasında inşaat kurallarının dikkate alınması, nüfusun sosyal korunumu, nüfusun sosyal-kültür, konut hizmetleri gibi konular girmektedir.

    Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı tarafından yerel yönetimler konusunda 16 hüküm yayınlanmıştır. Kırgızistan'daki yerel yönetim organları üç seviyededir. Üst iki seviye eski Sovyet Birliği'nden kalan rayonlar ve oblastlar üzerine oluşturulmuştur. 1996 tarihinden başlayarak, en alt seviyeyi temsil eden köy belediyeleri "ayıl ökmötü" düzenlenmeye başlanmıştır. Ülke başkenti Bişkek, 1995 yılında Orta Asya'da ilk doğrudan Belediye Başkanı seçimi yapılmış olan şehirdir.
     
    En son bir moderatör tarafından düzenlenmiş: 19 Nisan 2015
  4. SeLeN

    SeLeN Site Yetkilisi Editör

    Kırgızistan tarihi



    Vikipedi, özgür ansiklopedi


    [​IMG]
    Orta Asya tarihi haritası


    Türk tarihinin bilinen en eski kavimlerinden biri olan Kırgız Türkleri, Çin kaynaklarında “Ge-kun”, “Kie-kun”, “K’i-ku”, “Hegu” adıyla geçmektedir.
    Köktürk yazılı metinlerinde “Kırkız”, Tibetçe kaynaklarda “Gir-kis” şeklinde geçen Kırgız adının, bazı araştırıcılara göre, “kır” ile “gez” kelimelerinin birleşmesinden oluştuğu ve “kır gezen” anlamına geldiği; bazılarına göre ise “kırk” ve “yüz” sayılarının birleşmiş şekli olduğu ifade edilmektedir. Ayrıca Kırgız adının, “kır Oğuz” yani kır Oğuzları kelimesinden çıktığı da belirtilir. Kırgızlar, efsanelere göre “kırk kız”dan meydana gelmişlerdir.
    Kırgızlar, Orta Asya'daki en eski milletlerden biridir. Yazılı bir dile sahip olmadıklarından dolayı köklerine ilişkin çalışmalar, bölgedeki diğer gruplar tarafından Kırgızlara yapılan atıflara dayanmaktadır. Kırgızlar ile ilgili ilk yazılı belgelere, M.Ö. III. yüzyıla ait Çin kaynaklarında rastlanmaktadır. Bu dönemde Hun yöneticisi Modeu tarafından Kırgız toprakları zapt edilmiş ve Kırgızlar uzun asırlar boyunca birçok göçebe imparatorlukta aktif bir şekilde savaşmışlardır.
    M.Ö. II. ve I. yüzyıllarda Tanrı Dağları'nın doğusuyla Tannu-ola arasındaki bölgede Kien-Kun adında müstakil bir devlet kurmuşlardır. Daha sonra Aral Gölü ve Hazar Denizi'nin kuzeyindeki bozkırlar ile Tanrı Dağlarına kadar yayılmışlar. M.S. 560’ta Köktürklere tâbi olmuşlardır. 758’de Köktürklerin yerine geçen Uygurların hâkimiyetine girmişlerdir. 840’ta Uygurları mağlup eden Kırgızlar, Ötüken’e yerleşerek bir devlet kurmuşlardır. Moğol imparatorluğu döneminde Çağatay ulusuna dâhil olan Kırgızlar, Asya’da Moğol üstünlüğü sona erdikten sonra, 1700 senesinde kurulan Hokand Devletinin hâkimiyetine girmişlerdir. 1867 yılında Kırgızistan’ın bir kısmı Türkistan Vilayetine bağlanmıştır. 1876 yılında Hokand tamamen Rusya’nın hâkimiyetine girmiştir. 20.yy.ın başında Buhara, Rusların hâkimiyetine girince Kırgızlar da Çarlık Rusya’sının etkisi altına girmişlerdir.
    1862‘de Bişkek’te kurulan Rus Garnizonu 14 yılda tüm Kırgızistan’ı işgal altına almıştır. 1916 yılında zorunlu askerlik uygulaması Kırgızların Ruslara karşı şiddet olaylarının patlamasına yol açmış ancak Ruslar bu ayaklanmayı şiddet yoluyla bastırmışlardır. Devrimden ve kanlı bir iç savaştan sonra 1919 – 1920 yıllarında Kırgızistan’da Sovyet gücü kurulmuştur. Ruslar tarafından işgal edilen yerler, “Türkistan Bölgesi” adı altında Orenburg’a bağlı bir askerî valilik haline getirilmiştir. Orenburg’dan sonra 1867’de Taşkent merkez olmak üzere Türkistan genel valiliği oluşturulmuştur.
    Kırgızlar, 1873 – 1875 yıllarında Rus idaresine karşı ayaklanmışlar; 1885 Oş İsyanı'ndan sonra vuku bulan 1898 Andican isyansı yenilgiyle sonuçlanmıştır. Kırgızların en kanlı isyanı 1916’da cereyan etmiş, bu isyandan sonra binlerce aile Çin’e göçmüş ve yüzlerce insan kurşuna dizilmiştir.
    1 Mayıs 1918’de bütün Türkistan, Türkistan Otonom Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti adı altında birleştirilmiş; 1926 yılında Kırgızistan, Kırgız Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti adını almıştır. Daha sonra 1936’da Kırgız Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti adını almıştır. Sovyet döneminden sonra Gorbaçov’in 1986’da başa geçmesiyle başlayan açıklık (glasnost) ve yeniden yapılanma (perestroyka) hareketi sonucunda Kırgızistan Cumhuriyeti 31 Ağustos 1991 günü bağımsızlığını ilân etmiştir.
     

Bu Sayfayı Paylaş