Işık Kirliliği Nedir.Nasıl Önlenir Genis Bilgiler

'Diğer Mesleki Bilgiler' forumunda UquR tarafından 3 Ekim 2008 tarihinde açılan konu

  1. UquR

    UquR Üye

    Sponsorlu Bağlantılar
    Işık Kirliliği Nedir.Nasıl Önlenir Genis Bilgiler konusu Işık Kirliliği Nedir.Nasıl Önlenir Genis Bilgiler

    IŞIK KİRLİLİĞİ İHMAL EDİLEN PROBLEM Gözlerinizi kısarak yolu görmeye çalıştınız mı? Bunun neden böyle olduğunu hiç merak ettiniz mi? Muhakkak ki tüm bu güçlü ve görmeyi engelleyecek derecede gözü rahatsız eden ışıklar uygarlığın vazgeçilmez bir parçasını oluşturur. Eatontown Çevre Komisyonu, ışık kirliliğinin nedenlerini araştırdıktan sonra, bu sorunları yaşamadan iyi bir şekilde dış aydınlatmanın sağlanabileceğini buldu. Sonuç olarak Eatontown, gereksiz ışığı azaltarak yol güvenliği ve genel anlamda güvenliği sağlamayı amaç edinen kapsamlı bir dış aydınlatma metodunu benimsedi. ENERJİ TASARRUFU Bir çok dış aydınlatma sistemi farklı yollarla gereğinden fazla enerji harcar. Bu yollar: aşırı aydınlatma, düzgün sıralanmamış veya siperli aydınlatma teçhizatı, yetersiz ışık kaynağı. AŞIRI AYDINLATMA Kuzey Amerika Işıklandırma Mühendisleri Birliği ( IES ) çevre aydınlatma ışık düzeylerinin belirtildiği, aydınlatma endüstrisi ile ilgili önerilerin yer aldığı yayınları yayımlar. Bu önerilerin güvenli ve uygun olduğunu ve belirtilen ışık düzeylerinin aşılmaması gerektiğini düşünmekteyiz. Gözlerimiz kolayca uyum sağladığı ve ışık parlaklığı aynı göründüğü için ışık miktarını arttırmak enerjiyi boşa kullanmaktan başka bir şey değildir. Park alanları kapanış saatlerinden sonra aydınlatma düzeyleri azaltılmadığı takdirde başka bir enerji kaybına yol açar. IES, gece yapılacak işlerin az olduğu zamanlarda güvenliği sağlamak için aydınlatma seviyesinin azaltılmasını önermektedir. Bu, yakındaki binaların girişlerindeki veya başka önemli noktalardaki ışıklar açık bırakılıp diğerleri kapatılarak kolayca sağlanabilir. SİPERSİZ AYDINLATMA TEÇHİZATI Sipersiz ışık teçhizatı genellikle “cutoff” olarak adlandırılır. Non-cutoff ışık teçhizatı kullanıldığında güçlü ışık genellikle sürücünün görüş alanını aydınlatır. “Luminance” yol yüzeyinden veya bir nesneye çarpıp yansıyarak gözümüze ulaşan ışınlara denir. IES, güçlü ışık göze ulaştığında, gözün içindeki başı boş ışınların gizleyici bir ışık oluşturduğunu ve böylece de sürücünün görme yetisinin zayıfladığını ifade etmektedir. Tam “cutoff” aydınlatma teçhizatı kullanmak belirgin bir biçimde göze güçlü ışık gönderimini engellemek ve bu sayede engelleyici ışık etkisini azaltıp iyi görmeyi sağlamaktadır. Projektör tipi aydınlatma teçhizatları düzgün sıralanmamışsa veya uygun siperler yerleştirilmemişse büyük miktarlarda ışık kirliliğine yol açarlar. Duvara yerleştirilen projektörler yönsel kontrol yapamazlar ve çevre aydınlatmasında tercih edilme ihtimalleri çok düşüktür. Direğe veya binaya uygun biçimde monte edilmediği takdirde belirlenmiş alanlardan yukarıya veya bu alanların yanlarına bile daha fazla ışık verebilirler. Çevre aydınlatma cihazlarının tasarımında kriter hedef nesneye veya yüzeye ulaşan ışıktır (yol yüzeyine veya park alanına ulaşan ışık ). Buna karşın IES, “insan gözünün kaldırıma çarpan ışığı göremediğini, sadece kendi doğrultusunda yansıyan ışığa tepki verebildiğini” ifade eder. Ortamda güçlü bir ışık olduğunda engelleyici ışık etkisi bu ışığın tümünü görmemize mani olur. Başka bir değişle, güçlü ışık nedeniyle göremediğimiz ışığı üretmek için boşuna fazla enerji harcarız. Gözü rahatsız eden daha az parlak ışıklardan bile, mümkünse sakınılmalıdır. IES, “gözü rahatsız eden ışığın sürücünün hata yapmasına yol açabilecek yorgunluklara neden olduğunu belirtir.” YETERSİZ IŞIK KAYNAĞI Aydınlatmada en uygun lambayı kullanmak etkin enerji kullanımını arttırır. Örneğin park yeri aydınlatmalarında yüksek basınçlı sodyum ( HPS ) lambaları yerine metal halide lambaları tercih edilir. Çünkü HPS gerekenden %30 – 50 daha fazla enerji harcar. HPS yerine civanın gaz halinde olduğu lambalar tercih edildiğinde ise enerji tüketimi % 150 artar. MASRAFLARI AZALTMA Siperli ışıklar kullanılarak iyi tasarlanmış aydınlatma sistemlerinin maliyeti kötü tasarlanmış olanlardan pek de fazla değildir. Aslında ışık kirliliğini azaltmak para tasarrufu bile sağlayabilir. Uluslararası Karanlık Gökyüzü Birliği ( IDA ) ışık kirliliği ile savaşan bir örgüttür. IDA’nın iddiasına göre her yıl bir milyar dolar tutarında fazla enerji gereksiz yere harcanmaktadır. Çözüm çok ışık değil, gerektiği kadar ışıktır. Suç oranı artmasına karşın şehirlerin ve kasabaların aydınlatma düzeyleri hiçbir zaman arttırılmamıştır. Günümüzde çevre aydınlatmasında kullanılan enerji miktarı 16. ve 17. yüzyıllarda benzin tüketiminde olduğu gibi hızla artmaktadır. Biraz ışık iyiyse, daha fazlası daha iyidir düşüncesi oldukça yaygındır. Ev güvenliğinde kullanılan aydınlatma sistemlerindeki indirim reklamları ve ev eşyaları satan mağazaların reklamları biz tüketicileri oldukça çok etkilemektedir. Bu aydınlatma teçhizatının bir kısmı enerjiden tasarruf sağlarken, büyük bir kısmı fazla enerji harcamaktadır. Bazısının yönsel kontrol özelliği varken, birçoğunun yoktur. Aydınlatma kuvveti yüksek parlak ışıklar alacakaranlıktan şafağa kadar sözde ev güvenliği sağlarken evinize gelen davetsiz misafirler bu ışıkların oluşturduğu büyük gölgelerde kolayca saklanabilmektedirler. Güvende olmak ve kendini güvende hissetmek aynı şey değildir. PROJEKTÖRLERİNİ KİRALAYAN ELEKTRİK ŞİRKETLERİ Elektrik hizmeti veren şirketler yolar üzerinde bulunan elektrik direklerine projektör kurmak da dahil olmak üzere alacakaranlıktan şafağa aydınlatmalı güvenlik sistemi kiralama programına başlamışlardır. Bu programda şu sorunlarla karşılaşılmıştır: 1. Güçlü veya aşırı ışık genellikle söz konusu yola yakın veya ekli yollardan ve özel mülklerden görülmektedir. Özellikle fırtınalı havada rüzgar camları buğulandığında bu güçlü ışığın tehlikeli olabileceğini söyleyebiliriz. 2. Şirketin elektrik direklerinin yerleri nedeniyle ışığın düzenli dağılımı hiçbir zaman sağlanamamaktadır. 3. Bu projektörle çoğunlukla mevcut park yeri ışıklarının enerji tüketimini, toplamda IES’nin önerdiği aydınlatma düzeyini geçecek kadar arttırırlar. JCP & L / EATONTOWN ARAYÜZÜ Jersey Central Power & Light Eatontown’da cadde aydınlatmasında sadece tam “cutoff” Kobra Başlı aydınlatma cihazlarını kullanmaya karar vermiştir. Bu karar sayesinde, Seattle, Boulder, Charlotte ve Kuzey Carolina gibi şehirlerde bulunan diğer elektrik şirketleri ile iyi ilişkiler içinde bulunan JCP, sokak lambalarını siperli hale dönüştüren birkaç firma arasına girdi. Eatontown’daki kiralanmış projektörleri işaret ederek JCP & L yeni çevre aydınlatma talimatında yer alan şartlara uyacağını ve bu şartlara uymayan kurulumları düzelteceğini söylemiştir. Bu karardan duyduğumuz memnuniyeti belirtir ve diğer belediyelerin de aynı hassasiyeti göstermelerini dileriz. HÜKÜMET POLİTİKALARI New Jersey Otoyol İşletmesi iyi görüş sağlamak için tam “cutoff” aydınlatma sistemi kullanmaktadır; fakat New Jersey Taşıma Departmanı kullanmamaktadır. Işık kuvvetinin azaltılması henüz New Jersey Taşıma Departmanı’nın yol aydınlatma politikasının bir parçası değildir. New Jersey Çevre Koruma Departmanı bina içi aydınlatmada enerji tasarrufu sağlayacak bir program yapmıştır; fakat aynı program dış aydınlatmayı kapsamamaktadır. NEW JERSEY IŞIK KİRLİLİĞİ ÇALIŞMA KOMİSYONU New Jersey Işık Kirliliği Çalışma Komisyonu 2002 yılı boyunca bu sorunları inceleyecektir. Komisyon farklı kurum ve kuruluşları temsilen katılan 13 üyeden oluşacaktır. 4 temsilci önde gelen Devlet Departmanlarının temsilen, 9 üye de özel sektörü temsilen komisyona katılacaktır. Tabi ki 3 temsilci New Jersey’deki elektrik şirketlerini temsilen, diğerleri de çevre, IES, aydınlatma endüstrisi kanun uygulayıcıları, iş dünyası ve astronomi bölümünü temsilen katılacaktır. Komisyonun gündeminin Eatontown Çevre Aydınlatma Talimatı da dahil olmak üzere çeşitli tedbirleri ciddiyetle değerlendireceğini umuyoruz. New Jersey’deki ışık kirliliğini azaltmak zor bir iş değildir. Çünkü aynı sorunu yaşayan başka bölgelerde bu sorun aşılmıştır. Astronomi araştırmalarını engelleyen aşırı ışığı azaltmak için Arizona ve California eyaletlerinde ışık kirliliği yasaları oluşturulmuş ve bu yasalar yürürlüğe girmiştir. Gökyüzündeki ışık kirliliğinin azaltılmasının enerji tasarrufu ve yol görüşünün artması gibi yararları ortaya çıkmıştır. Belki de çevre aydınlatmasında kullanılan enerji, toplam enerji tüketiminin çok küçük bir kısmını oluşturduğu için çevre kirliliği olarak ışık kirliliği çoğunlukla göz ardı edilmektedir. Çevreyi tehdit eden bir çok sorun olduğunun bilincindeyiz. Bu kirliliklerin çoğunu ortadan kaldırmak hem çok zor hem de çok pahalıdır. Bu yüzden de biz değişimi başlatmak için en kolayından başlayalım; ışığı gereği kadar kullanalım, israf etmeyelim. YOK OLAN GECE Işık Kirliliği İle Yok Edilen Gece Karanlığı Çocukken kampı gittiğimizde, arkadaşlarımla, gökyüzünde hangi takım yıldız kümesine ait olduğunu fark edemediğimiz bir çok yıldız ve ışık yolu gibi görünen Samanyolu’nu görebiliyorduk. O kadar karanlık oluyordu ki, gözünüzün dibine soksanız bile elinizi göremiyordunuz. “Venüs’ten yansıyan ışıkla yerde gölgemiz oluştu” diyerek iddiaya girebiliyorduk. Aramızdan şanslı olanlar çocukluklarında böyle iddialarda bulunabiliyordu, fakat, gitgide geceleri gökyüzünü izlemek imkansızlaşıyor. Çok değil sadece bir kuşak önce çoğumuz Samanyolu’nu evlerinin arka bahçelerinden göre biliyorlardı. Ama şimdi kullanımları gittikçe artan çevre aydınlatma cihazları bu değerli doğal güzellikleri özellikle de gece karanlığını ortadan kaldırmak üzere. Yanlış kullanım sonucu ortaya çıkan ışık kirliliği, kirlilikler arasında en kolay üstesinden gelinebilecek olan kirliliktir. Amerika Birleşik Devletlerindeki elektrik tüketiminin % 25’i ( şimdiye kadarki hava kirliliğinin nedenlerinde %1’i ) aydınlatmadan kaynaklanmaktadır. Eğer enerji dikkatli kullanıldığı takdirde yılda 2 milyar dolar ve milyonlarca ton kömür tasarruf edilmiş olacaktır. Sadece önemli alanlarda, gerektiğinde enerji tasarrufu sağlayan, aşağı çevrilmiş, tam “cutoff“ aydınlatma cihazlarını kullanın. Bu basit cihazlar fazla enerji tüketimini ortadan kaldıracak, sera etkisi yapan zehirli gazların oluşumunu engelleyecek ve güvenliğinizi tehlikeye atmadan PARA TASARRUFU yapmanızı sağlayacaktır. Musluklarınızın sabaha kadar akmasına izin vermediniz herhalde... peki ya aydınlatma cihazınızdan çıkan ışığın gökyüzünü giderek harcanmasına? Hepimiz vatandaş olarak yüksek vergiler ödüyor ve ürün masraflarını karşılıyoruz. Bir çok ülkede elektrik talebi kısıtlanırken, elektrik şirketleri bizim fazla enerji tüketimimizden kar sağlamaktadırlar. SUÇLULAR Kötü Tasarlanmış Sokak Lambaları Bir dahaki sefere gece geç vakitte çıkan haberleri izlediğinizde TV. kanallarının kullandığı “kule kamerası” haberlerini izleyin. Sonra kendinize şu basit iki soruyu sorun: Gece olduğu halde hava neden karanlık değil de turuncu? Ve neden binanın kulesinin tepesinden millerce öteden kolayca görülebilen bu kadar çok ışık var? Kobra stili ve daha kötüsü acorn stili yıllarca öncesine ait eski aydınlatma cihazları ışıklarının büyük kısmını gereksiz bir şekilde gökyüzüne gönderirler. Bu konuda hassas şehirler ise aydınlatma sistemlerini değiştirirlerken enerji tasarrufu sağlayan tam “cutoff” tasarımını tercih etmişlerdir. 24 Saat Açık Hizmet İstasyonları Birçok benzin istasyonu 30, 40, 50 veya daha parlak halojen aydınlatma cihazları kullanmakta ve cihazların yaydığı ışık millerce öteden kolayca görülmektedir. Işığı muhafaza etmek için tasarlanan “canopies”e rağmen aynı sorun yaşanmaktadır. Güvenliği sağlamak maskesi altında reklam yapılmaktadır. Bu reklamlarla insanlar mumun cazibesine kapılıp etrafında dönen pervane yerine konmaktadırlar. Bir benzin istasyonu talimatlarda belirtilen ve kanuna uygun bir şekilde tabelasını hazırlayıp aydınlatabilir ve böylece enerji tasarrufu sağlayabilir. Ama karşı caddedeki benzin istasyonu ondan daha fazla ışık kullanırsa daha fazla müşteri çekebilir. Sonuç olarak şehriniz ışık ve renk cümbüşü içinde karanlığı kaybeder. Daha aydınlık daha iyi demek değildir. Not : Mıcanton’da Michigan caddesinde yeni bir Citgo benzin istasyonu açıldı. İstasyondaki tuvaletin gözü rahatsız etmeyen ışıkları ve her pompanın başında sadece bir ışık bulunması insana işte olması gerektiği kadar ışık kullanan mükemmel bir benzin istasyonu dedirtiyor! Işıklandırma konusunda ne kadar hassas ve sorumluluk sahibi bir firma.Michigan ve Haggerty’deki başka bir benzin istasyonu da parlak ışıklarını siperlikli aydınlatma cihazlarıyla değiştirerek aynı hassasiyeti gösterdi. Oteller Gece uyumak için bir otel gitmiyor muyuz? Peki öyleyse neden otel zincirleri, otel binalarının dışına güçlü ışık veren projektörler yerleştiriyorlar? Genellikle körler iyi bir uyku çekmek için odalarındaki ışığı kapatmazlar ve karanlığa ihtiyaç duymazlar. Enerji tasarrufu sağlayan siperli güvenlik lambaları, gerektiği kadar aydınlatılmış reklam tabelaları ama lütfen daha fazlasını yapmayın. Bu uygulamaya devam etmek, sağ duyuya karşı gelmek olur. Bina Dekorasyonu Gösteriş için bir tuğla duvarı aydınlatmak, günah işlemekten başka bir şey değildir. Lütfen bunu yapmayı bırakın. Binanın güzel olduğunu hepimiz biliyoruz.... çünkü onu gündüz görebiliyoruz. Projektörlerle bayrak aydınlatmak ise tam anlamıyla vatanını sevmemek emek. Enerji kayıplarının çoğu (% 95) bu şekilde ortaya çıkmakta. Geceleri bayrakları indirin. Araba Galerileri Ve Park Yerleri Park yerine park edilse bile bir araba kirliliğe yol açar. Gecenin 2’sinde hayalinizdeki arabayı görmek için galerilerine gideceğinizi düşünenler halojen lambalarla vitrinlerini iyice aydınlatırlar. Siz veya başka yalnız bir baykuş vitrinin önünden geçerken arabalara bakabilir diye umut ederler. Aynı durum park alanları için de geçerlidir. Sadece ışıkları kapatacak ve gece boyunca boş kaldırımları aydınlatmayarak para tasarrufu yapabilirsiniz. Fosil yakıt kullanarak çevre kirliliğine sebep olan lambaları da lütfen kapatın. “Güvensizlik” Aydınlatması Bahçesindeki lambayı sabaha kadar kapatmayan sinir bozucu bir komşunuz mu var? (Ya da siz mi böyle yapıyorsunuz?) Hareket saptayıcı lamba kullanın... işe yaradığını göreceksiniz. Gecenin %99’unda kapalı durur. Düşünceli olun ve ışığın düzeyini yükseltmeyin. Bir hatırlatma – soygunlar genelde gündüz siz işteyken olur. Işıkla başkasının arazisine tecavüz engellenmesi gereken bir davranıştır. Bu kuralın uygulanması için komşunuzu uyarın’ Burada sadece birkaç örnek verildi. Daha o kadar çok var ki ( spor merkezlerinden ve bilboardlardan bahsettik mi?). amacımız insanları ışık kirliliğinden haberdar etmek ve bu sorunu çözmek için harekete geçilmesini sağlamaktı. Sizin de yardımınıza ihtiyacımız var! İş sektörünüzden sorumlu yetkililerle ve devlet görevlileriyle irtibata geçerek onları bu sorundan haberdar ediniz. Gün ışığı tasarrufu – yaz saati uygulaması 1970’lerde yapılmıştır. Bu uygulamanın amacı saatleri ileri alarak gün ışığından daha fazla yararlanılmasını sağlamaktır. Bu mantıklı uygulama günümüz toplumlarında oradan kalkmak üzeredir. Yeni İngiltere Işık Kirliliği Danışma Grubu Proje : Siyah Gökyüzü Michiganlı Gençleri Işık Kirliliği Konusunda Eğitme Michigan Uzay Konsorsiyumu tarafından kurulan EMU Fizik ve Astronomi Işık Kirliliği Eğitimi Programı Michigan Uzay Bağışları Konsorsiyumu, öğrencileri ve yerel devlet görevlilerini çevrelerindeki kötü aydınlatma sistemleri konusunda bilgilendirmek, harekete geçmeye teşvik etmek için yürütülen halk eğitim programımızı cömertçe finanse etmiştir. Düzenleyen kurumu hiçbir masrafa sokmayacak şekilde eğitim programı okullarda yürütülmektedir. Her sunum 30 – 45 dakikalık yarı formal ders eklinde yapılmakta ve katılımcılar, kaynaklar tanımlanırken ve sebepler belirlenirken derse katılmaları istenmektedir. Katılımcılar eğitim programı kapsamında aydınlatma için gereken elektriğin üretiminde ve dağıtımında harcanan çabaları görmekte ve insan ırkının dünyayı nasıl değiştirdiğinin farkına varmaktadırlar. Bu programın genel amacı, hemen hemen herkesi etkileyen bir sorunun çözümü için harekete geçmeleri konusunda katılımcıları teşvik etme ve her bir bireyin daha iyi bir çevrede yaşamamız için neler yapması gerektiğini göstermektedir. Fazla Işık Kullanımıyla İlgili Birkaç Yerel Örnek Michigan Canton’da Ford yolu... Manzarayı güzelleştirmesi ve etrafı aydınlatması düşünülen bu şirin “acorn” tipi lambalar donuk ve güçlü ışıklarıyla hareket halindeki arabaların görülmesini zorlaştırmakta ve ışıklarının %70 aydınlatılması gereken yer başka olduğu halde gökyüzünü aydınlatmakta. Aynı zamanda bu lambalar büyük indirim mağazasına, alışveriş merkezine, tiyatro binasına ve süpermarkete de oldukça yakın. Bu lambalar Ann Arbor, Belleville, Oxford, Wayne gibi kasabalarda da yaygınca kullanılmaktadır. kent merkezini ışıklarla zenginleştirmek için ısrarla korunan muhafazakar bir tutum gibi görünmektedir. Aşırı enerji harcayan lambaların kurulum planlarının uygulanıp uygulanmadığını belediyenizle kontrol edin. – Vatandaşların çoğu bu tür lambalar kurulana kadar sorunu göz ardı ederler. Kötü tasarlanmış (elektrikli) lambalar heba edilen vergiler listesinde üst sıralarda bulunur. Onlar sadece gün ışığında “victorian” görünürler. Fakat geceleri eskiden kullanılan doruk ışıklı gaz lambalarının yaydığı ışıktan kat kat güçlü bir ışık yayarlar. Sipersiz ışık gözü kamaştırır, ışığı abajuru olmayan çıplak ampulün yaydığı ışığa benzer. Çoğunlukla geceleri ışıkların açıldığı saatlerde işyerleri kapalı olduğu halde ve yayalar çoktan evlerine gitmiş oldukları halde “yaya odaklı” lamba olarak satılırlar. Modern “victorian” stili lambalarla aydınlatılmış bir caddede araba kullanabilmek için sürücünün gözlerini iyice kısması gerekir!! Tucson, Az ve yerel olarak da Brighton Township, M1 yasalara uyarak elektrik enerjisini tasarruflu kullanmışlar ve bu sorunun üstesinden gelmişlerdir. Los Angeles şehri LCA sokak lambalarının çoğunu tam “cutoff” siperli lambalarla değiştirmişti ve sonuçtan oldukça memnundur. Detroit Metropolitan Havaalanı pistinin güneyinde Vining’te bulunan Eureka yolunun aydınlatma sistemine bir bakıldığında mükemmel aydınlatmanın nasıl olması gerektiğini görülebilir. (uçak pistine yaklaşıldığında lambalar tam anlamıyla siperli yapılmıştır.)Tam tersine Las Vegas NV ise reklam tabelalarının aydınlatılması için günde bir milyon dolar harcamaktadır. Pensilvanya’da Gettysburg Kolejinde bulunan tam “cutoff” bir lamba bulunmaktadır. Daha fazla kötü haber Michigan Wayne’de Araba/Kamyon fabrikası...yükleme alanını aşırı derecede aydınlatan düzinelerce sipersiz “globe” tipi lambalarla birlikte güçlü ışık yayan park aydınlatma projektörleri ve reklam panoları en az 10 mil uzaktan fark edilebilmektedir. –Michigan Wayne’de kötü aydınlatmanın yol açtığı ışık kirliliğini açıkça göstermektedir!! Bu bölgede fabrika atıklarıyla ve fabrika bacalarından çıkan dumanın yol açacağı kirliliği azaltmak için gerekli kanunlar koyulmuş fakat ışık kirliliği ve ışık kirliliğinin çevre üzerindeki etkisinin yol açacağı sorunlar göz ardı edilmiştir. Michigan Canton’da bir fast food restoranı ve benzin istasyonu....Gece geç vakite kadar açık kalan dükkanlar, fast food restoranları, araba galerileri, atletizm sahaları ve 24 saat açık benzin istasyonları ışık kirliliğine en fazla katkıda bulunanlardır. İki işletme de bir millik alanı doğrudan alanı ışıklarıyla etkilemektedirler. Restoranı ve etrafındaki alanı aşırı aydınlatan ışık, lamba sayısı azaltılarak ve lambaları yanlar yerine aşağıya çevrilerek bu problem kolayca çözülebilir. Benzin istasyonundaki lambalara tam “cutoff” siper akılarak parlaklık yarıya indirilebilir! Canton’daki küçük bir servis istasyonunda 55’ten fazla güçlü ışık veren lamba vardı. Onun yanındaki istasyonun ise 44 lambası vardı. Bu durum güvenlikten çok pazarlama taktiğiyle ilgilidir.- parlak ışık müşterinin ilgisini çeker. Elbette onlara da yardım edeceğiz!! Işık Kirliliğiyle İlgili Yerel Talimat ve Eyalet Kanunu Michigan “House” Yasa Tasarısı 4254 Işık kirliliğiyle ilgilenecek bir çalışma komitesi (şimdi başka bir komite!) çağrıda bulunan iyi hazırlanmamış 4254 sayılı yasa tasarısı, Enerji ve Teknoloji Senato Komitesinde bir süre beklemiş sonra da yazılı şekli komiteden geçmemiştir. Buna karşılık ışık kirliliği varlığını sürdürmektedir ve hükümet yetkililerinin bu sorunla eskisinden daha fazla ilgilenmeleri gerekmekte. Amerikada birçok eyalette güçlü ışığın yol açtığı kirliliği engelleyici yasa yürürlüktedir. Bu eyaletler: New Meksico, Maine, Arizona ve (daha yeni) Connecticut. Zengin kaynakları bulunan ve bir turist cenneti olan Michigan eyaletinin de aynı yasayı yürürlüğe geçirmesi gereklidir. ULUSLARARASI KARANLIK GÖKYÜZÜ BİRLİĞİ Uluslararası Karanlık Gökyüzü Birliği’nin üyesi olan ve kendilerini bu işe admış bir grup giderek büyüyen bu probleme önem verilmesi ve çözüm için harekete geçilmesi için çağrıda bulunmaktadırlar. Austin (Teksas) Astronomi Topluluğu size bölgenizdeki ışık kirliliğini ölçme şansı veriyor. Ortak çaba ödülü Allen Parkı Mİchigan Parkı caddesi iş yeri bölgesi Gerekenden fazla lamba olmasına karşın en azından lambaların tümü siperli ve aşağı dönük. Lamba ayağı ve başı modaya uygun. Siperli lambaların kullanılması ve böylece enerji tasarrufunun sağlanması günümüzde istisna haline geldi. Ucuz enerji israfı arttırır. Gökyüzü çok aydınlıkken Işıklar sadece gökyüzünün karanlığını boğmakla kalmaz, yaşamlarını sürdürmek için gece karanlığında oraya çıkan kuşların ve diğer hayvanların da dengesini bozar. Giderek 24 saat uyanık kalan bir toplum haline dönüştüğümüz halde insan ırkı olarak biz de geceyi yaşamak ihtiyacı içindeyiz ve geceyi yaşayamadığımız takdirde bizim de vücudumuzun dengesi bozulur. Işık kirliliğinin bedelini, geceleri uyuyamamaktan, çevre kirliliğine kadar birçok alanda yaşayarak ödemekteyiz. Bu değişikliğin yan ürünü gece karanlığının yok edilmesidir. Bu yüzden de çevre aydınlatmada kullanılacak lambaların her biri özenle seçilmeli ve yerleştirilmelidir. Bu konuya daha fazla önem verilmelidir. Lambaların siperlerini aşağı çevirmek ve lambaların yerleştirileceği alanları özenle seçmek bangır bangır çalan bir stereo pikabın ışıklı görüntüsüne denk güçlü ışığı azaltacaktır. Bunu aklınızda tutarak ve başkalarına da hatırlatarak gece karanlığını korumak için üzerinize düşeni yapmış oluruz. Gerektiği kadar ışık veren lambaları kullanmak tercih edilmelidir. Unutmayalım ki “bazılarımız karanlığı sever”. IŞIK KİRLİLİĞİ Işık kirliliği nedir? Clinton aydınlatma talimatı Işık kirliliğini anlatmanın en iyi yolu birkaç örnek vermek. Otobanda veya şehir içi yolda araba kullanırken sokak veya yol lambalarına yaklaştığınızda gözlerinizi kısmak zorunda kalıyor musunuz? Geceleri rahatça uyuyabilmeniz için evinizin karanlık olması gereken bölümünü sokak lambasının pencereden giren ışıkları aydınlatıyor mu? Komşularınız evlerinin arkasındaki ışığı yakıp arka bahçenizi aydınlatıyorlar mı? Bulutlu bir gecede gökyüzüne baktığınızda bulutları görebiliyor musunuz? Bu sorulardan herhangi birine “evet” demişseniz ışık kirliliğini yaşamışsınız demektir. Kötü aydınlatmanın olumsuz etkileri nelerdir? A. Şehri kaplayan gökyüzünün aşırı aydınlatılması: NYC’den sadece 50 mil uzakta olmamız kırsal bölgede olduğumuz anlamına gelmiyor artık. Etrafınıza bir bakın! Şehrin parlak ışıkları Hunterdon’un kırsal görünümünü ve gökyüzü manzarasını yok ediyor. Bulutlarda yaşamıyoruz. Bu yüzden de onları aydınlatmamıza gerek yok. B. Doğrudan gelen güçlü ışık: Doğrudan gelen güçlü ışık, görüş alanındaki sipersiz ışık kaynaklarından yayılan yetersiz ışığın gözü rahatsız ederek görme yetisini azaltması olarak tanımlanır. Işık kaynağı yerine etkisi görülmelidir. “Doğrudan gelen güçlü ışık” tamlaması yerine “güçlü ışık” tamlamasını kullanmamız daha pratiktir. Güçlü ışık tanımı şu anlama gelir: sipersiz bir lamba veya aydınlatma gücü çok yüksek bir ışığın bulunduğu bölgede gözlerinizin kamaşmasına neden olan ışıktır. Buna karşın genellikle bir ışığın yakınındayken tabi ki de bu parametreleri göreceksiniz. Bu yüzden de makul bir tanım yapmak gerekirse de “görüşü sınırlayan ışık” demek yeterli olacaktır. C. Işıkla arazi ihlali: Işıkla arazi ihlali başka bir ışıktan gelen ve mülkünüzü aydınlatıp sizi olumsuz etkileyen ışıkla yapılan ihlale denir. Bu ışık gece pencerenizin camından geçerek evinizi aydınlatan bir sokak lambasından da gelebilir, komşunuzun sabaha kadar yakıp arka bahçenizi aydınlatan ışığından da gelebilir. Nereden gelirse gelsin bu ışık çok rahatsız edicidir. D. Çevre : Lambalardan ve projektörlerden yayılan fazla ışığın tümü bizi kötü görünen karmaşık bir çevre içinde yaşamak zorunda bırakır. Gündüz gördüğümüz gibi iyi görünen bir çevre oluşturmak için büyük çaba harcarız. Kötü çevre koşulları günümüzde stresin nedenlerinden biridir. Unutmayın ki gece de çevrenin bir parçasıdır. E. Boşa harcanan enerji : Kötü aydınlatma, gerekmeyen veya istenmeyen yerlerin aydınlatılması, yetersiz ışık kaynaklarının ve tasarımlarının kullanımı nedeniyle Amerika Birleşik Devletleri astronomik miktarda parayı ve enerjiyi boşa harcamaktadır. Bu konuyla ilgili bazı istatistiksel bilgiler aşağıdaki gibidir: Son yapılan araştırmalar evre aydınlatmasında kullanılan lambaların yukarı çevrilmesi sonucunda kullanılan elektriğin %30’undan fazlasının gökyüzüne gönderildiğini göstermektedir. Bu miktar da yıllık 4.5 milyar dolara denk düşmektedir. Her yıl 25 hektarlık bir göle düşen bir gram ağırlığındaki (1/70 çay kaşığı) civa oradaki balıkları zehirlemekte ve insan sağlığını tehdit etmektedir. Her yıl 52 tondan fazla civa ABD’deki elektrik santrallerinden atmosfere karışmaktadır. ABD elektrik şirketleri 1998 yılında toplam 1 milyar poundluk zehirli kimyasal atıklarını havaya bıraktılar.1998 yılı bu şirketlerden zehirli kimyasal tıklarını bildirmelerinin istendiği ilk yıl. 1998 yılında termik santrallerde kömürün akılması sonucu 13 milyon ton sülfür dioksit ortaya çıktı. (geçen yılın tüm verileri mevcuttur.) NY elektrik santralinden 1998 yılında 313.606 ton sülfür dioksit ve 102 bin ton nitrojen oksit havaya bırakıldı. Ortalama olarak 0.47 ton kömürle (940 pound) 1000kWh’lik elektrik üretilmektedir. Bu yüzden de 2 ton kömürle 2100 kWh elektrik üretilebilir. 1.8 varillik (76 galon) ham petrolle 100 kWh elektrik üretilir. O halde 1 varil ham petrolle 556 kWh elektrik üretilebilir. Aydınlatmada 1 yılda boşa harcanan elektrik enerjisi en az 6 milyon ton kömürden (artan asit yağmurlarını ve hava kirliliğini de hesaba katın!) veya 3 milyon varil petrolden (daha fazla petrol ithal edilmesi gerektiğini de hesaba katın!) elde edilen elektrik enerjisi kadar enerji boşa harcanmaktadır. F. Güvenlik :Çevre aydınlatması suç işlenmesini önler mi? Kimse bu sorunun cevabını bilmiyor. Her yerde karşımıza çıkan gece karanlığını ortadan kaldırma çabası halkı güvenlik ışığı kullanma eğiliminden uzaklaştırıyor. Sonuç olarak güvenlik ışıkları artık insanların ilgisini çekmiyor. Bu olaya cevap olarak bazı kanun uygulayıcıları belli şartlar altında araçların aydınlatılmamış alanlara park edilmesini savunmaktadırlar. Işığın birinin hırsızlık olayını görmesini sağlamaktan ziyade, hırsızın işini kolaylaştırdığını düşünmektedirler. Mevcut aydınlatma stratejisinin karanlık odaklı olması şart değildir. Teknoloji sayesinde harekete duyarlı parçalar kullanılarak sadece gerektiğinde yanan ve beyaz ışık veren lambalar üretilmiştir. Gerektiğinde yanan lambalar etkin enerji kullanımını sağlayan HID kaynakları kadar az enerji tüketmez fakat gerekmediği zamanlarda sönerek enerji tasarrufu sağlar. Aynı zamanda sürekli yanmadığı için yandığı anda insanların ilgisini gereken bölgeye toplar. Işık suçlunun hareketini izlediği için tanıklar suçluyu daha kolay tarif edebilmektedirler. ÖYLEYSE SORUN NE? En önemli sorun ışık kirliliği konusunda hala halkın ve bireylerin bilinçsiz olmaları ve bu soruna bir çözüm bulunamamış olunmasıdır. Eğitim sorunun aşılmasında büyük rol üstlenecektir. İkinci sorun ise duyarsızlıktır. Bilinç oluşturulsa bile harekete ihtiyaç vardır. Bazıları ışık kirliliğini önemli bir sorun olarak görmekte, bazılarıysa o kadar da önemli olmadığını düşünmektedirler. Burada NJAA’da ışık kirliliğini önleme hareketi başkanı tam gün çalışmakta ve etrafta dolaşarak halkı bilgilendirmektedir. Işık kirliliği kolayca üstesinden gelinebilecek bir sorundur. Belki de sıra sizin bulunduğunuz yerdedir. Ne yapmalıyız? A. İşe kendi evinizden başlayın. Evinizi iyice inceleyin. Lambalarınızın gereken yererde, aşağı dönük olup olmadıklarını kontrol edin. Doğru ampul kullanın. B. İş için gereken ışık miktarını kontrol edin. Gerektiği kadar aydınlatın, fazla aydınlatmayın. Daha iyi görmek için “fazla lamba kullanmayın” fazla ışıktan kamaşmadığı sürece gözleriniz düşük aydınlatma seviyesinde bile iyi görmenizi sağlayacak özelliğe sahiptir. Şunu unutmayın ki aydınlık bir yerden karanlık bir yere geçerken veya tam tersi durumda iyi göremeyiz. “ampulü değil ışığı gör” deyişini aklınızdan hiç çıkarmayın. C. Zaman ayarı kullanın. (örn. Hareket sensörleri veya loşlaştırıcı anahtar). Bu aletler sayesinde ihtiyacınız olduğunda ışık kullanmış olacakınız. Gece boyunca açık kalması gereken lambaların üreticileri karanlık bahçelerin hırsızları çekeceğini söyleyerek insanları korkutmaktadırlar. Gerçek şu ki yapılan testler sonucunda parlak ışıkla hırsızlık olayları arasında korelasyon bulunamamıştır. Hareket dedektörü bulunan lambalar sürekli yanan lambalara göre daha caydırıcıdırlar. Çünkü hırsız hareket ettiğinde emen yanar ve yakalanma ihtimalini arttırır.
     
  2. UquR

    UquR Üye

    IŞIK KİRLİLİĞİ VE ENERJİ TASARRUFU
    [​IMG] Ortaköy, İstanbul 1999 (foto: Sibel YAZGAN)
    Işık kirliliği nedir?
    Geceleyin çevremizi neden aydınlatıyoruz? Daha iyi görmek için, daha güzel çevrede bulunmak için, daha kolay çalışmak, daha güvende hissetmek için... Ticarette, turizmde çalışıyorsak iyi reklam yapmak ve müşteri kazanmak için. Fakat ne yazık ki hem Türkiye'de hem de bütün dünyada çok kötü gece aydınlatma uygulamaları var. Bu yanlış uygulama giderek yaygınlaşmakta ve artmakta.
    [​IMG] Karşıyaka Yamanlar Dağı eteklerinden İzmir, 1991
    (foto: Zeynel TUNCA)
    Bu kötü aydınlatma Işık Kirliliği denen yeni bir kirlilik çeşididir. Işık kirliliği, yanlış yerde, yanlış miktarda, yanlış yönde ve yanlış zamanda ışık kullanılmasıdır. Hava kirliliği, su kirliliği gibi zehirleyici olmasa da, gereğinden fazla ve yanlış yerde ışık kullanmak etkisiz aydınlatma demektir; bunun sonucu olarak ışığı üretmek için harcanan enerjinin önemli bir kısmı da boşa gitmektedir.

    Işık kirliliğinin çeşitleri:

    Işık kirliliği her çeşit etkisiz aydınlatmayı kapsar. Bunların başlıcaları şunlardır:
    [​IMG]
    2500 m. yükseklikteki Bakırlıtepe'den Antalya, 1999. Resimde tozun ışık kirliliğini artırıcı etkisi açıkça görülmektedir. (foto:TUG)
    · Işık tecavüzü (ya da ışık taşması): Işığın istenmeyen ya da gerekmeyen yeri aydınlatması.
    · Göz kamaşması: Gözün alışık olduğu aydınlatma düzeyini aşıp görme yetisinin bozulması
    ve nesnenin görünürlüğünün kaybolması. Eğer ışık kaynağı, aydınlattığı nesneden daha belirgin
    ise aydınlatma kötüdür.
    · Dikine ışık: Doğrudan gökyüzüne giden ışık. Sözün tam anlamıyla boşa giden, uzayda
    kaybolan ışıktır. Astronomlar ve gökyüzünü seyretmek isteyen herkes için en kötü ışık kirliliği
    budur. Işığın atmosferdeki tozlar ve moleküller tarafından saçılması sonucu göğün doğal
    parlaklığının bozulmasına, artmasına neden olur. Kamaşma ve ışık tecavüzü yaratan armatürler dikine ışık da gönderirler. Şehirlerin üstünde uçaktan görülen ışık denizi, çoğunlukla yukarıya
    doğru yanlış yönlendirilmiş ışıklardır.
    · Aşırı miktarda ışık: Belli bir işin yapılması için gereken aydınlatma miktarını aşan ışık.
    Fazla ışık her zaman iyi aydınlatma demek değildir.
    [​IMG] İstanbul Boğaz Köprüsü, 1999. (Köprüdeki ve Boğaz kenarındaki
    binaların aydınlatılmasındaki ışığın yönlendirilmesine dikkat ediniz)
    (foto: Sibel YAZGAN)
    Işık kirliliğinin kaynakları:


    [​IMG] Yol, cadde ve sokak aydınlatmaları
    [​IMG] Park, bahçe ve spor alanlarının aydınlatmaları
    [​IMG] Turistik tesislerin, binaların dış cephe aydınlatmaları
    [​IMG] Reklam panoları
    [​IMG] Güvenlik amacıyla aydınlatma
    [​IMG] Evlerden, binalardan taşan ışıklar. Kullanılan armatürlerin ve lambaların yanlış seçimi ve yanlış yönlendirilmesi, bu aydınlatmalarda
    ışık tecavüzü, göz kamaşması, dikine ışık ve aşırı miktarda ışık oluşmasına neden olur. Bu durum, konuya yeterince önem verilmemesi ve bilgi eksikliğinden kaynaklanmaktadır.
    [​IMG] Otopark aydınlatması, 1999 Antalya (foto:TUG)
    Işık kirliliği boşa giden para demektir:
    Işığın üretim maliyeti yüksektir. Kamaşma, ışık tecavüzü, dikine ve aşırı ışık boşa giden enerji demektir. �Uluslararası Karanlık Gökyüzü Birliği�nin yaptığı bir araştırmaya göre, bu şekildeki dış aydınlatmalarda ışığın %30 kadarı boşa gitmektedir. Bu yanlış uygulamaların maliyetinin ABD�de yılda 2 milyar dolar olduğu hesaplanmıştır. İngiltere�de ise yanlış ışıklandırma yılda 53 milyon sterlin tutarında enerji kaybına neden olmaktadır. Türkiye�de bu yönde bir araştırma yapılmamış olsa da
    ilk değerlendirmeler en az %30 enerji kaybı olduğu yönündedir. Işık kirliliğine karşı önlem almak yaklaşık bir elektrik santralı kurmak anlamına gelmektedir.
    [​IMG] Bahçe giriş kapısı aydınlatması İzmir, 1999 (foto:TUG)
    Işık üretilirken kömür, petrol ve su gibi doğal kaynaklar kullanıldığı için boşa giden ışık doğal kaynakları da boşa harcamak demektir.
    Maliyeti ne olursa olsun, boşa giden enerji üretilirken çevre kirliliği de yaratılmaktadır.
    Işık kirliliği doğal hayatı da etkiler:
    Kötü aydınlatmadan zarar görenler yalnız devlet bütçesi ya da gece gökyüzünü izlemek isteyenler değildir. Örneğin göçmen kuşlar için ışık kirliliği yeni bir tehlikedir: Kuşlar sadece insanlar için değil, dünyadaki tüm canlı yaşam için çok yararlıdır. Her yıl milyarlarca haşereyi, sineği tüketirler, milyarlarca bitki tohumunu yayarlar. Özellikle küçük sineklerle beslenen göçmen kuşlar gece seyahat ederler. Kimi türler milyonlarca kilometre yol kat ederler. Kısmen takım yıldızlardan yön bulurlarken gökdelenler, deniz fenerleri gibi yüksek yapılardan yayılan ışıklar onlar için çekici olur. Bunun sonucu, kuşlar ya yorulup düşünceye kadar ışık etrafında fır dönerler ya da doğrudan
    binaya çarparlar. Bu şekilde bir gecede binlerce kuşun öldüğü bilinmektedir.
    [​IMG] Taksim Meydanı İstanbul, 1999 (foto: Sibel YAZGAN)
    Kimi deniz hayvanlarının yuvalama alışkanlıkları ışık kirliliği ya da yapay aydınlatma yüzünden tehlikededir. Deniz kaplumbağalarının binlerce yumurtasından çıkan yavrulardan yalnızca
    birkaçı denize ulaşabilmektedir. Denize ulaşmak için deniz ile kara arasındaki aydınlık farkını kullanan kaplumbağalar yapay ışıklandırmalarla karaya yönelince hayatlarından olmaktadırlar. Avustralya�da yapılan bir araştırmaya göre mercanlar, üzerlerine düşen aşırı ışık yüzünden kendilerine renklerini veren mikroskobik bitkileri reddetmekte, beyazlaşmakta ve strese girmektedirler!
    [​IMG] Ortaköy İtanbul,1999.(Yanlış yönlendirmeye
    bir önek) (foto:Sibel YAZGAN)
    Işık kirliliğinin kültürel etkisi:
    Zamanın başlangıcından beri, gece gökyüzü hep ilgi çekmiştir. Gezginler, şairler, filozoflar, bestekarlar ve ressamlar; hepsi yıldızlardan ilham almışlardır. Gezginlere yol gösteren, Van Gogh�un �Yıldızlı gece� sini süsleyen yıldızlar; Beethoven�in �Ay ışığı sonatı�nın, Hüseyin Rahmi�nin �Kuyruklu yıldız altında izdivaç� romanının da konusunu oluşturmuştur. Eski Mezopotamya halkları, Babilliler, Araplar göğü iyi tanıyorlardı. Bugün kullandığımız çoğu takım yıldızların adlarını onlar verdiler. Tek tek parlak yıldızlara ad taktılar; mitolojik öyküler geliştirdiler. Her kültürde olduğu
    gibi bizim kültürümüzde de -şarkılarımızda, türkülerimizde, edebiyatımızda- yıldızların önemli yeri vardır. Şehir ışıklarından uzaklaşmayan, karanlık gökyüzünün güzelliğini seyredemeyen bugünün insanının bu kültüre katkıda bulunması olanaksızdır.
    [​IMG] Yapay şelale aydınlatması İzmir, 1999. (Işığın yandaki evlere tecavüz ettiği belirtilmektedir) (foto:Zeynel TUNCA)
    Yerleşim yerlerinin gelişi güzel aydınlatılması, hem profesyonel gökbilimcileri hem de halkı ve gökyüzünü özel araçlarla izlemeyi seven amatör astronomları etkilemektedir. Gözlemevleri şehirlerden yüzlerce kilometre uzakta olsalar bile, bu sorunla karşı karşıyadır.
    Güvenlik ve iyi görme koşulları açısından gece aydınlatmasının önemi, gökbilimciler dahil,
    herkesin kabul ettiği bir gerçektir. Gökbilimcilerin istediği, göğü aydınlatmadan, doğru
    aydınlatma kurallarına göre ışığın gerektiği yerde ve miktarda kullanılmasıdır. Gözlemevleri
    için iyi olan doğru aydınlatma dış aydınlatmadan yararlananlar için de, devlet bütçesi için
    de iyidir.
    [​IMG] Zincirlikuyu İstanbul, 1999 (İiyi pano aydınlatmasına bir örnek)
    (foto: Sibel YAZGAN)
    Doğru aydınlatma nedir?
    Göğü aydınlatamazsınız! O halde, ilke olarak, izlenecek en basit yol (1) ışığın göğe yönelmesini kesmek ve aydınlatılacak yere yöneltmek, (2) birim enerji başına daha çok ışık veren kaynakları kullanmak, (3) zamanlayıcılarla gereksiz aydınlatmaları -örneğin reklam ve ilan ışıklandırmalarını- gece yarısından sonra kapatmak olmalıdır.

    Sokak Aydınlatması Duvar Aydınlatması Pano Aydınlatması [​IMG] [​IMG] [​IMG] [​IMG] [​IMG] [​IMG] Yanlış Doğru Yanlış Doğru Yanlış Doğru
    [​IMG] İyi tasarlanmış armatür sisli havada. (Uluslararası Karanlık Gökyüzü Birliği (IDA) fotoğrafı)
    Diğer ülkeler neler yapıyor?
    Birçok ülkede ışık kirliliğine karşı dernekler, birlikler kurulmuş, ulusal komiteler oluşturulmuştur.
    Bu kuruluşların üyeleri arasında, profesyonel ve amatör gökbilimciler dışında, aydınlatma mühendisleri, mimarlar, armatür üreticileri ve diğer çevreciler de yer almaktadır. Hepsinin
    amacı, ışığın nerede lazımsa orada kullanılması , gece güvenliğin ve iyi görme koşullarının sağlanması, gökyüzünün karanlık kalması ve böylece enerjinin tasarruf edilmesidir.
    Uluslararası Astronomi Birliği(IAU) Yönetim Kurulu, 4 Temmuz 1998 de bir bildiri ile Birleşmiş Milletler�i uyararak, ışık kirliliğini önleyici her türlü çalışmayı desteklediğini duyurmuştur. Başta
    ABD, İspanya olmak üzere birçok ülkede yerel yönetimlerin çoğu ışık kirliliğine karşı özel
    yasalar ve yönetmelikler çıkarmakta ve uygulamayı yaygınlaştırmaya çalışmaktadır.
    Ne yapmalıyız?
    Işık kirliliğinin önlenmesi konusunda herkese görev düşmektedir. Bunun için doğru aydınlatma konusunda bilgi sahibi olunKendi uygulamalarınızda doğru aydınlatma kurallarına uyun.
    Çevrenizdeki yanlış ve sizi rahatsız eden uygulamaları ilgililere duyurun.
    Doğru aydınlatma konusunda aşağıdaki Internet adresinden bilgi alabilirsiniz:

    Bu sayfa ve metin TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi personeli tarafından hazırlanmıştır.
     
  3. UquR

    UquR Üye

    [FONT=&quot]IŞIK KİRLİLİĞİ[/FONT][FONT=&quot] [/FONT][FONT=&quot]Duygu ÇETEGEN, Alp BATMAN[/FONT][FONT=&quot] [/FONT] Özet
    Bu çalışmanın amacı, ışık kirliliği konusunda bilgi vermek, konuya duyarlılığı arttırmak, ülkemizde ışık kirliliği açısından alınması gereken önlemlerden bahsetmek ve bilinçlenmeye katkıda bulunmaktır. Bu yazıda İstanbul’ da yapılan gözlemler sunulacaktır, mevcut sorunlar ve alınabilecek önlemler hakkında bilgi verilecektir. Sadece astronomi çalışmalarının devamı için değil, sağlıklı bir çevrede yaşantımıza devam edebilmemiz için ışık kirliliği konusunda çok daha duyarlı olmamız gerekmektedir.
    [FONT=&quot]Summary[/FONT][FONT=&quot]Today it is not possible for people, who live in or near cities, to have a view of the universe. Since the population of the urban areas increased, outdoor
    illumination has been considered to be necessary which now ends up with the consequences of urban sky glow. The misuse of light doesn’t increase
    nighttime security. The excess light in the sky cause light pollution and it doesn’t only obstruct the night sky view but also threatens the nature.[/FONT]
    [FONT=&quot]Since astronomic studies should be done away from air pollution and urban sky glow resources, the sky glow which illuminates the night sky is a threat to
    amateur and professional astronomy. Understanding the concept of light pollution is very important to control it. Some of the precautions to be
    considered are using night lighting only when it is necessary, directing the light downward in order to prevent illuminating the sky, using low pressure
    sodium light sources if color rendering index is not very important and avoiding development near existing observatories.[/FONT]

    1. Giriş
    [FONT=&quot]Günümüzde, şehirde veya şehir yakınlarında yaşayan insanlar geceleri gökyüzündeki yıldızların çoğunu görememektedirler. Şehirde yaşayan nüfusun hızla artmasıyla,
    açık alan aydınlatmaları yapılmaya başlanmıştır. Bunun sonucu olarak gökyüzüne yayılan ışığın miktarı artmıştır. Ancak şehirden yeterince uzaklaşıldığında
    Samanyolunu ve pek çok yıldızı görebilmek mümkün olabilmektedir. Gökyüzünün aydınlatılmasının çevreye zarar verdiği ve doğal mucizelerden biri olan evreni görme
    hakkını engellediği bilinen bir gerçektir.[/FONT][FONT=&quot]Kentlerdeki gök ışıklılığı amatör ve profesyonel astronomi için ciddi bir tehdittir. Çevreyi ve astronomik araştırmaları olumsuz yönde etkileyen gökteki ışıklılığa
    ışık kirliliği adı verilmektedir. Gökyüzünün aydınlatılmasıyla geceleri insanların güvenliği açısından artış sağlanmadığı gibi, boşa harcanan ışık enerjisi kamaşmaya, enerji
    israfına ve bunların sonucu olarak doğal kaynakların tahribine sebep olmaktadır [1,2].[/FONT][FONT=&quot]Işık kirliliğinin kontrolünde en büyük problem, ışık kirliği kavramından haberdar olunmamasıdır. Dış aydınlatmanın özenli yapılması ile ışık kirliliğinin önüne geçilebilir.
    Alınabilecek önlemler arasında, geceleri yapılan aydınlatmanın ancak çok gerekli ise yapılması, varlık algılayıcılarının veya zaman sayaçlarının kullanımının
    yaygınlaştırılması, ışığın gökyüzüne değil yere doğru yönlendirilmesi, renksel geri verim özelliği çok önemli değilse alçak basınçlı sodyum buharlı lambaların kullanılması
    ve gözlem istasyonları etrafında yerleşimden kaçınılması yer almaktadır.[/FONT][FONT=&quot] [/FONT][FONT=&quot]2. Işık Kirliliği Nedir?[/FONT] Işık kirliliği kısaca dış aydınlatmanın bir yan ürünü olarak da tanımlanabilir. Işık kirliliğini azaltmak için aydınlatılması zorunlu bölgelerin, yalnızca aydınlatılması gereken zaman diliminde ve gereken düzeyde aydınlatılması gereklidir. Işık kirliliği hakkında bilgi verirken, üç temel bileşenden bahsetmek gerekmektedir [1, 3].
    ·[FONT=&quot] [/FONT]Gök parlaması
    ·[FONT=&quot] [/FONT]Işığın aydınlatılacak bölge sınırlarının dışına taşması
    ·[FONT=&quot] [/FONT]Kamaşma
    [FONT=&quot]2.1. Gece Gök Parıltısı[/FONT] Gece gök parıltısı doğal veya yapay kaynaklardan meydana gelebilmektedir. Doğal kaynaklar:

    • Ay ve yeryüzünden yansıyan güneş ışığı,
    • Atmosferin üst tabakalarındaki alçak seviyeli hava parlaklığı (geçici düşük dereceli aurora),
    • Gezegenler arasındaki toz bulutundan yansıyan güneş ışığı,
    • Atmosferde yayılan yıldız ışığı
    • Silik, henüz oluşmamış yıldızlar ve nebulanın oluşturduğu fon ışığıdır. Nebula, belli belirsiz ışık lekeleri şeklinde görülen uzay objeleri veya yayınık kozmik toz kütleleri ve gazdır.
    Gök parlamasını arttıran yapay kaynak ise elektriksel aydınlatmadır. Işık armatürlerden direkt olarak gökyüzüne yayılabilir veya yeryüzünden yansıyan ışık atmosferdeki toz ve gaz molekülleri tarafından atmosfere saçılarak, parlak bir fon yaratabilir. Yıldızları görmeyi engelleyici bir etkisi vardır. Gök parlaması seviyesi, hava koşulları, atmosferdeki toz ve gaz miktarı, gökyüzüne yansıyan ışık miktarı ve görüş açısına bağlı olarak oldukça değişkendir. Kötü hava koşullarında ışığı atmosfere yayan parçacık sayısı daha fazladır ve gök parlamasının oldukça yüksek olması sebebiyle israf edilen ışık ve enerji miktarı gözle görülebilir hale gelir.
    [​IMG]
    Şekil 1. Gök parlamasına bir örnek [1]​

    Gök parlamasının yüksek olması, özellikle astronomi çalışmalarını olumsuz etkileyen bir durumdur. Uzaydaki cisimlerin gözlemlenememesi sakıncasını beraberinde getirir. Gök parlamasının artması gökyüzündeki karanlık bölgelerin parıltısının da artması anlamına gelir. Siyah gök fonunun üzerinde yıldızlar ve diğer gök cisimlerinin oluşturduğu kontrast azalır. Astronomlar gözlem yapacaklarında havanın kuru, gözyüzünün açık olduğu, karanlık geceleri tercih ederler. Şehir dışındaki yerleşim alanlarının tipik gökyüzü koşullarındaki zenit parıltısı, doğal gök koşullarındaki zenit parıltısından 5 ila 10 kat daha fazladır. Şehir merkezlerinde ise zenit parıltısı doğal geri plan parıltısından 25-50 kat daha parlak olabilir. Profesyonel ve amatör astronomların ölçüm sonuçlarına göre, gök parlaması değerleri tüm dünyada hızla artış göstermektedir.
    [​IMG]
    Şekil 2. Batı Asya Kirlilik Atlası [4]​

    Işık kirliliği konusunda bilinçlenmenin artmasıyla, profesyonel olarak aydınlatma ile ilgilenen kişiler, gök parlamasını, elektriksel aydınlatmayla ilişkisini kurmaya çalışarak, ölçmeye başladılar. Bu oldukça çaba isteyen bir çalışmadır çünkü gök parlamasını etkileyen pek çok faktör vardır. Sadece aydınlatmanın varlığı değil, armatürden yayılan ışığın açısal dağılımı, yeryüzünden yansıyan ışık ve açısal dağılımı, nem ve aerosollerin atmosferik etkileri gibi oldukça sık değişen hatta anlık değişen olayların göz önünde bulundurulması gereklidir. Aerosoller yapay kirlilik, yangın, volkanik patlamalar etkisiyle oluşan atmosferdeki parçacıklardır [3].

    Gece gökyüzünü incelerken, profesyonel astronomlar genellikle gökyüzünün karanlık bölgesinin ölçüm değerlerini alırlar. Amaç arka fon üzerindeki yıldız sinyalini kontrast farkı yardımıyla belirleyebilmektir. Profesyonel astronomlar ölçümlerini zenit noktasında alırlar. Gök parlaklığını ölçme yöntemleriyle ilgili hazırlanmış teknik raporlar mevcuttur [5].
    Pek çok amatör ve profesyonel astronom gök parlaması değerlerini, bu değerlerdeki artışı gözlemlemek amacıyla kaydetmişlerdir. Toplanan bu veriler kullanılarak, gök parlaması öngörüsünün yapılabilmesi amacıyla çeşitli hesap yöntemleri geliştirilmiştir. En kaba yaklaşım yöntemlerinden biri, Büyük Ayı takım yıldızının gözlemlenmesi ve çıplak gözle kaç yıldızın görülebildiğinin sayılması prensibine dayanır. Garstang (1986) ve Walker (1977) tarafından önerilen bir diğer yöntemde, gök parlaması değerinin öngörüsünü aydınlatmayı hesaba katmak amacıyla, kişi başına belirli bir parıltı değerinin çarpım katsayısı olarak kullanması düşünmüştür. Ancak ışık kaynaklarının ışık dağılım eğrileri, ışık kaynaklarının sayısı, gücü ve yansıyan ışık bilgileri hesaplara dahil edilmemiştir. Ayrıca sayılan parametreler dahilinde aydınlatma modelinin çıkarılmaması sebebiyle, mümkün olduğunca az yapay ışık kullanmak dışında, gök parlamasının nasıl azaltılabileceği konusunda detaylı bilgi verilmemektedir [3].
    Işık kirliliği göçmen kuşlar için de ciddi bir tehlikedir. Geceleri yıldızlardan faydalanarak yollarını bulan kuşlar, şehir ışıklarının cazibesine kapılıp yollarını kaybedebilmektedirler. Bu şekilde meydana gelen kuş ölümleri hiç azımsanamayacak orandadır. Deniz kaplumbağalarının da ışık kirliliğinden olumsuz etkilendikleri bilinen bir gerçektir. Sahilde yumurtalarından çıkan minik kaplumbağalar, geceleri kara ile deniz arasındaki aydınlık farkından faydalanarak, denize ulaşmaktadırlar. Sahile yakın yerleşim yerlerindeki kuvvetli aydınlatma, kaplumbağaları deniz yerine tam ters istikamete yönlendirebilmekte ve ölümlerine sebep olabilmektedir [6] .



    2.2. Işığın aydınlatılacak bölge sınırlarının dışına taşması
    Işık Kirliliği geceleri çevre için gittikçe büyüyen bir tehdittir. Aydınlatmanın aydınlatılacak bölge sınırlarının dışına taşması sonucu, aydınlatılması istenmeyen mekanlarda olumsuz sonuçlarla karşılaşılabilir ve dikkat dağıtıcı bir manzara yaratabilir. Ayrıca enerji israfı da oldukça yüksek maliyetleri beraberinde getirir.
    [​IMG]
    Şekil 3. Işığın aydınlatılacak bölge sınırlarının dışına taşmasına bir örnek, Ataköy, İstanbul​

    En önemli nokta, kaliteli aydınlatma yapılmasıdır. Önlemler alındığı taktirde aydınlatmanın kalitesi arttırılabilir. Böylece gece görüş kalitesi artar, daha güvenli ve daha
    estetik görünümlü bir çevre yaratılabilir, enerji tasarrufu beraberinde daha az maddi külfet getirir [7].
    [FONT=&quot] [/FONT][FONT=&quot]2.3. Kamaşma[/FONT][FONT=&quot] [/FONT][FONT=&quot]Dış aydınlatma armatürleri fizyolojik ve psikolojik kamaşma yaratmayacak şekilde yerleştirilmelidirler. Şekil 4’ te bir binanın dış cephe aydınlatması için kullanılan
    armatürün, yayalar için yarattığı kamaşma etkisi görülmektedir.[/FONT][FONT=&quot] [/FONT][​IMG][FONT=&quot]Şekil 4. Fizyolojik kamaşma ve konforsuzluk kamaşmasına bir örnek, Boğaziçi Üniversitesi Kampüsü[/FONT][FONT=&quot] [/FONT] 3. Işık Kirliliği Astronomi İlişkisi
    Az sayıda optik ve kızıl ötesi ölçümlerin alındığı ana astronomi gözlem istasyonu vardır ve bu mekanların ışık kirliliğinden korunmaları gerekmektedir. Uzay teleskopları kullanımı yeryüzü gözlem istasyonlarının önemini azaltmamıştır. Yeryüzü astronomi istasyonlarına ihtiyaç vardır ve bu istasyonlar sağlıklı çalışmalar yapabilmek açısından oldukça önemlidirler.
    Işık kirliliği ciddi bir sorun olmakla birlikte, oldukça etkili çözümleri mevcuttur. Bu çözümler sayesinde yeryüzü optik astronomi istasyonlarından etkin ölçüm sonuçları alınabilir ve gelecekte önemli çalışmalar yapılabilir.
    [FONT=&quot]
    [/FONT] 4. Yapay Işık Kirliliğine Karşı Alınabilecek Önlemler
    Işık kirliliğine karşı alınabilecek başlıca önlemler şunlardır:

    • “Ne kadar çok ışık, o kadar iyi aydınlatma” düşüncesi doğru bir aydınlatma yaklaşımı değildir. Aydınlatılması gereken bölgenin ihtiyacını karşılayacak kadar aydınlatma yapılmalıdır.
    • Işık kaynaklarının özenle seçilmesi önemlidir. Enerji tasarrufu sağlamak amacıyla, görülmeyen dalga boyundaki radyasyonun, yani kızılötesi ve morötesi ışınımın filtrelendiği ışık kaynakları kullanılmalıdırlar.
    • Işık kaynaklarının yaydığı ışığın, doğru yönlendirme ve yerleştirme ile kontrol edilmesi gereklidir. Amaca uygun aydınlatma yapılmalıdır. Aydınlatmanın aydınlatılacak bölge sınırlarının dışına taşmamasına özen gösterilmelidir.
    • Işık kontrolü sağlayan zaman ve varlık algılayıcıları ile loşlaştırma ünitelerinden faydalanılmalıdır. Günlük akışı olumsuz etkilemeden, gecenin belirli bir saatinden sonra aydınlatma seviyesi düşürülmelidir.
    • Gök parlamasını arttırabilen hava kirliliği, zeminin yansıtma özelliği ve benzeri etkileri göz önünde bulundurmak gereklidir.
    • Ana gözlem istasyonlarının çok yakınında yerleşimi önlemek gereklidir. Ayrıca gözlem istasyonlarının çevresinde yerleşim konusunda sıkı denetlemeler yapılmalıdır.
    • Mümkün olduğunca monokromatik (tek renkli) ışık kaynakları kullanılmalıdır. Özellikle yol, park alanları ve güvenlik aydınlatmasında oldukça etkin olarak kullanılan sodyum buharlı lambalar, günümüzde kullanılan monokromatik ışık kaynaklarına örnek olarak verilebilirler [8].
    5. Sonuçlar
    Işık kirliliği sadece amatör ve profesyonel astronomi için değil, çevreyi korumak adına da ciddi bir tehdittir.Aydınlatma tasarımı ve tesisatı tüm koşullar göz önünde bulundurularak ve ışık kirliliğine yol açmayacak şekilde yapılmalıdır. Işık kirliği konusunda daha bilinçli olunmalıdır. Dış aydınlatmanın özenli yapılması ile ışık kirliliğinin önüne geçilebilir. Gördüğümüz sakıncalı aydınlatma örneklerinin düzeltilebilmesi için hepimize görevler düşmektedir.
    Kaynaklar:
     
  4. NeslisH

    NeslisH Özel Üye

    cok guzel bir paylasim olmus. emegine saglik
     
  5. NeslisH

    NeslisH Özel Üye

    Guzel konu. Tesekkurler
     
  6. Mavi_Sema

    Mavi_Sema Özel Üye

    Emeqine Saqlik...
     
  7. Siraç

    Siraç Site Yetkilisi Admin Editör

    ışık kirliği nedir nasıl önlenir - ışık kirliliği hakkında bilgi
     
    En son bir moderatör tarafından düzenlenmiş: 22 Ocak 2010
  8. Google

    Google Özel Üye

    paylaşım için teşekkürler
     

Bu Sayfayı Paylaş