Hava Kirliliği Nedenleri - Hava Kirlenmesi Hakkında Bilgi

'Doğa ve Bitkiler' forumunda SeLeN tarafından 7 Ocak 2011 tarihinde açılan konu

  1. SeLeN

    SeLeN Site Yetkilisi Editör

    Sponsorlu Bağlantılar
    Hava Kirliliği Nedenleri - Hava Kirlenmesi Hakkında Bilgi konusu hava kirliliği nedenleri - havayı kirleten kaynaklar - hava kirliliğine neden olan kaynaklar - hava kirliliğinin halk sağlığına etkileri

    Temiz havanın çok ağır bir tarifi olmadığı için hava kirlenmesi üzerinde kantitatif olarak tartışmak oldukça zordur. Bunun için “çevrade arzu edilmeyen bir etki yapacak konsantrasyonda bulunmasını” hava kirlenmesi olarak kabul etmek daha mantıklı olmaktadır. Bu kirletici maddeler gaz veya 1 mikrondan daha büyük katı veya sıvı madde zerrecikleri olabilir.

    Hava Kirleticiler
    Gaz Kirleticiler
    Hava kirlenmesine sebep olan gaz kirleticiler, normal sıcaklık ve basınç altında gaz formunda bulunan maddeler ile normal basınç ve sıcaklık altında katı veya sıvı halde bulunan maddelerin buharlarından meydana gelir. Gaz halindeki kirleticilerin en önemlisi : Karbonmonoksit (CO), Hidrokarbonlar, Hidrojen Sülfür (H2S), Azot Oksitler (NOx), Ozon ve diğer oksitleyiciler ile Kükürt Oksitlerdir.
    Karbon monoksit karbonlu madderin eksik yanmasından ileri gelir. En büyük kaynağı otomobil eksozlarıdır.

    Patikül Halindeki Kirleticiler ( Kirletici Zerrecikleri )
    Partikül halindeki kirleticiler menşelerine ve dane büyüklüklerine göre aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir :
    • İnce tozlar ( Dust ) :
    a – Kömür, kül ve çimento gibi maddelerin imal edilmesi, taşınması veya kullanılması sırasında havaya karışan katı zerrecikler,
    b – Mekanik atölyelerden doğrudan havaya karışan ince toz zerrecikler,
    c – kum yıkama ve püskürtme tesislerinden işletme esnasında atmosfere karışan ince zerrecikler den ibarettir. İnce tozlar izafi olarak büyük zerreciklerdir. Çimento tozları aşağı yukarı 100 mikron çapındadır.
    • Kimyasal dumanlar ( Fuma ) :
    Kimyasal dumanlara örnek olarak yüksek sıcaklıkta gaz haline gelmiş metalin oksitlenmesi ve ve yoğunlaştırılması neticesinde meydana gelen civa ve kurşun oksitler gösterilebilir. Tipik kimyasal dumanların çapları oldukça küçük olup 0.03 – 0.3 mikron arasında değişir.
    • Kimyasal buharlar ( mist ) :
    Bu tip kirleticilerin meydana gelmesine ait en en güzel örnek, sülfürik asit buharlarının ortaya çıkışıdır.

    Reaksiyonlar :

    SO3 (gaz) SO3 (sıvı)

    SO3 (sıvı) + H2O H2SO4

    şeklinde cereyan etmektedir. Kimyasal buharların çapları 0.5 – 3 mikron arasında değişir.
    • Yanma dumanları (smog) :
    Karbonlu maddelerin yakılması sırasında yanmanın tam olmaması neticesinde meydana gelir. Bu dumanların çapları yaklaşık olarak 0.05 – 1 mikron arasında değişir.
    • Spray :
    Herhangi bir sıvı maddenin atomlarına ayrılması neticesinde meydana gelen sıvı zerreciklerdir.
    Atmosferde bulunan veya belirli bir kaynaktan atmosfere verilen partikül halindeki kirleticiler metal ve metal olmayan değişik elemanların birleşmesi sonucu ortaya çıkar ve kimyasal olarak karmaşık bir yapıya sahiptir.

    Kirletici Kaynaklar
    Hava kirleticilerinin pek çoğu tabii olaylar neticesinde atmosfere verilmektedir. Tabii olarak meeydana gelen partiküller : Çiçek tozu zerrecikleri, mantar sporları, tuz sprayleri, orman yangını dumanları ve volkanik olaylarda ortaya çıkan ince tozlardan ibarettir.

    İnsan faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan kirleticiler : Yakma tesislerinden ( ısınma vb.), ulaşım vasıtalarından ve sanayi kuruluşlarından kaynaklanır.
    Yakma tesislerinde ortaya çıkan kirletici emisyonlar, partikül halindeki kirleticiler olup : Uçucu küller, yanma dumanları, kükürt ve azot oksitlerden ibarettir. Maydana gelecek kükürt oksitler, kullanılan yakıttaki kükürt miktarının bir fonksiyonudur. Hava kirlenmesine sebep olan kükürt bileşiklerinden en önemlisi kükürt dioksitlerdir. Genel olarak hava kirleticilerinin %18 ini teşkil eder.

    Yakma tesislerinde meydana gelen diğer kirleticiler : Organik asitler, aldehitler, amonyak (NH3) ve karbon monoksit (CO) den ibarettir. Meydana gelen CO miktarı yakma tesisinin randımanına bağlıdır.
    Ulaşım vasıtalarının sebep olduğu en önemli kirleticiler eksoz gazlarıdır. Nakil vasıtalarının sebep olduğu gaz halindeki kirleticiler, CO, azot oksitler ve hidrokarbonlardan ibarettir. Hidrokarbonlar motordaki eksik yanma ve yağ karterindeki, karbüratördeki ve benzin deposundaki buharlaşmadan ileri gelmektedir.

    İkinci Tip Kirleticiler
    Hava kirleticilerinin sınıflandırılmasında bir diğer yaklaşımda kirleticileri, birinci ve ikinci tip kirleticiler olarak ayırmaktır. Birinci tip kirleticiler, atmosfere herhangi bir kaynaktan verilen kirleticilerdir. İkinci tip kirleticiler ise birinci tiptekilerin tersine atmosferde teşekkül eden kirleticilerdir. Otomobil eksozlarından bırakılan bileşikler özellikle ikinci tip kirleticilerin oluşturulmasında büyük önemi haizdir.

    • Partikül Halindeki Kirleticiler :
    Patiküllerin solunum organlarındaki birikme yerleri ve buradaki kalma süreleri bir takım fiziksel faktörlere ve bilhassa zerreciklerin büyüklüğüne bağlıdır. Kirleticilerin, akciğerlerin “Alveoller” ( hava torbalarının bulunduğu bölge ) bölgesindeki birikmesi özellikle önemlidir. Çünkü bu bölgede partikülleri uzaklaştırmaya yarayan ve “Titrek tüyler “ adı verilen tüycükler mevcut değildir. Bunun için zerrecikler bu bölgede izafi olarak uzun süre kalabilir.
    Zerreciklerin akciğerlerde birikme miktarlarını etkileyen diğer faktörler , nefes alma sıklığı (birim zamandaki nefes alma sayısı ) ve nefes alıp verme esnasında akciğerlerin hacminde meydana gelen değişmenin büyüklüğüdür.
    Partiküllerin akciğerlerde birikmesinden sonra bunların dışında atılması değişik yollarla olabilir. Bunlardan biri “titrek tüylerin “ faaliyetleri ile parçacıkların balgamla birlikte teneffüs yollarından dışarı atılmasıdır. Bir diğer yol aksırmak veya öksürmek suretiyle zerreciklerin vücudu terketmesidir.

    Kirlenmiş havada insanlar için en tehlikeli olan zerreciklerden biri sülfirik asittir (H2SO4). Sülfirik asitin tesiri esas itibariyle bileşimindeki kükürt di oksidin ,üst teneffüs yollarının ve balgam çıkarmaya yarayan dokuların tahriş edilmesi ve bronşların daraltılması şeklinde olmaktadır.

    Hava kirleticileri arasında en çok bilinen bir diğer partikül de kurşun zerrecikleridir. Araştırmalar ,kurşun zerreciklerinin kırmızı kan hücrelerinin gelişmesi ve olgunlaşmasına tesir ettiğini göstermiştir. Kurşun zerrecikleri kanda ve idrarda birikmektedir.

    Diğer bir kirletici de Berilyum elementidir. 0,1 g/m3 konsantrasyonunda zehirli olduğu görülmüştür. Gazların akciğerlerde kana karışmasını kolaylaştırır. Berilyuma kanda ve idrarda rastlanabilir.

    • Gaz Halindeki Kirleticiler:
    Kükürt di oksit (SO2),suda ve dolayısıyla vücut sıvısında (kanda) büyük ölçüde çözünebilen bir gazdır. Bunun en önemli tesiri üst teneffüs yollarının cidarlarını zedeleyerek , neticede hava akışına olan mukavemetin azaltmasıdır. Kükürt dioksit aynı zamanda solunum sisteminin koruyucusu olan tüycüklerede zarar vermektedir.

    Akciğerlere tesir eden bir diğer kirletici de NO2 dir. Kanamalara sebep olur. Azot dioksitletr hemoglobin ile birleşerek kararlı bir formda azot dioksit-hemoglobin yapmakta ise de zararlı bir tesiri müşahade edilmemiştir.
    Ozon akciğerlerde kanama ve tıkanmalara yol açar.

    Karbon monooksit(CO),kandaki hemoglobin (Hb) ile birleşerek kaorboksihemoglobin (COHb) yapar. Karbonsihemoglobin teşekkülü hücrelere O2 taşıyan hemoglobini büyük ölçüde azaltır ve oksijen eksikliğinden ölümler meydana gelir. CO in değişik konsantrasyonlardaki tesirleri Tablo 1.1 de verilmiştir.


    alıntı
     

Bu Sayfayı Paylaş