Eklem Bacaklıların Zırhı

'Diğer Hayvanlar' forumunda Dine tarafından 2 Nisan 2010 tarihinde açılan konu

  1. Dine

    Dine Özel Üye

    Sponsorlu Bağlantılar
    Eklem Bacaklıların Zırhı konusu Eklem Bacaklıların Zırhı
    Bilinen hayvanlar âleminin yüzde seksenini teşkil eden eklembacaklıların en çok göze çarpan hususiyetleri bölmeli bir vücuda, parçalı bacaklara ve sağlam bir dış iskelete sahip olmalarıdır. Yeryüzünde çok değişik çevre şartlarında yaşayabilen eklem bacaklıların bu şartlara uyum gösterebilmeleri için kendilerine verilen mühim yapılardan biri de vücutlarını çepeçevre kuşatan kutikula isimli dış örtüleridir. Değişik eklem bacaklılarda farklı hususiyetlerle teçhiz edilen kutikula, hayvanın üst derisinin en üst kısmında yer alır. Bu iki kısma ayrılarak incelenir:

    1— Üst kutikul, 2— İlk kutikul.
    Üst kutikulun kalınlığı 1—3 mikrometre arasında değişebilir. Ana fonksiyonu hayvanda su kaybını azaltmasıdır. Suya karşı geçirgenliklerinin zayıf olması sebebiyle, üst kutikul yağ bakımından zenginleştirilmiştir. Her canlıyı, yaşadığı çevre şartlarına göre en iyi teçhizatla donatan madde olan n— alkanlarla mum esterlerini
    Yaratıcı üst kutikulu yağ bakımından zenginleştirirken; suyu en az geçirgen bir yapıya yerleştirmiştir. Diğer dokulara nazaran üst kutikuldaki hidrokarbon zincirleri daha uzun tutularak yapının suya karşı olan geçirgenliği daha da azaltılmıştır.

    Böcekler üzerinde yapılan çalışmalarda, çevre şartları kurak gittiğinde, hayvanların bunu hissedermişçesine kendilerini korumaya aldıkları ve dış kutikuldaki mum miktarının arttırıldığı tespit edilmiştir. Hatta birçok böceğe bunun yanında, üst kutikuldaki yağ terkibini, suyu az geçirgen olan yağ molekülleri lehinde değiştirme kabiliyeti verilerek hayatları daha fazla garanti edilmiştir. Mesela Eleodesarmata isimli böcekte, kışa nazaran yazın daha fazla miktarda yağ molekülü sentezlenir ve uzun zincirli yağ moleküllerinin yüzdesi artırılarak vücudun yaz sıcaklarında su kaybetmesine mani olunur.

    Üst kutikul yapısında yer alan yağların diğer mühim bir fonksiyonu da böceklerde sıcaklığı kontrolde faydalı olmasıdır. Çölde yaşayan eklem bacaklıların vücut sathı parlak şeffaf renkli mumla yekpare bir şekilde örtülmüştür. Bu örtü böceğe gelen yakıcı güneş ışınlarının aksederek geri dönmesine sebep olur. Neticede vücut sıcaklığının hayvanı öldürücü seviyeye yükselmesi geciktirilerek hayvanların çöl sathında uzun süreli faaliyet göstermeleri sağlanır. Çok yükseklerde yaşayan böceklerin dış kutikulasındaki mum tabakasının kalınlığı, onun ihtiyacını bilen birisi tarafından artırılarak, aciz olan bu canlılar ultraviyole ışığın zararlı tesirlerinden korunmaktadır.
    Yaprak bitlerinde de üst kutikuldaki yağlar yağış esnasında suyun hayvanın dokularına girmesine mani olur.

    Üst kutikulanın sathında yumru, ok gibi değişik yapılar oluşarak, böceklerin düşmanlarından korunmalarına yardımcı olunur. Sıcak ve kurak çöllerde yaşayan böceklerde, soğuk ve nemli yerlerde yaşayan diğer böceklerden farklı olarak üst kutikul üzerinde balmumundan çiçek benzeri yapılar teşkil edilir. Bu yapılar hem kamuflajda hem de su kaybını azaltmada iş görürler.

    Gelincik böceğinin larvalarının dış yüzünü örten yapışkan mumsu iplikler, larvaların düşmanlarına ve parazitlerine adeta kurulmuş bir tuzaktır. Larvaya yaklaşmak isteyen canlılar bu ipliklere takılıp kalırlar.

    Üst kutikulanın altındaki ilk kutikulada yer alan kitin ve proteinler ise eklem bacaklı vücudun mekanik hususiyetlerini oluşturur. Adeta cam elyafa benzeyen bu iki yapı hem kabuğun gerilim gücünü hem de esnekliğini Sağlar. Kitin ve proteinlerin hususi tertip ve dizilişleri kutikulaya çeliğin onda biri kadar gerilim gücü sağlar. İlk kutikuldaki proteinler su kaybederek sertleşebilirler. Bazı böceklerin çiğnemeye yarayan ağız aletleri sertleşmeye uğrarken, yapılarına çinko ve magnezyum da katılır. Neticede ağız parçaları o kadar sertleşir ki böcek kurşun ve bakır gibi metalleri kemirebilir.

    Böceklerin dış kabuklarının yumuşak veya sert olmasını, yapıda kullanılan proteinin hususiyetleri, kitinin proteine olan nispeti ve sertleşme derecesi gibi faktörler belirler.
    Eklembacaklılarda ayrıca hususi yapıda inşa edilip donatılmış kutikula da vardır. Birisi kauçuğa benzer resilin proteini ihtiva eder. Resilin proteini esneklik sağlayıcı hususiyetinden dolayı; çekirgelerin kanat bağlantı kısımlarına yerleştirilmiştir. Pirelerin adeta enerji deposu olan bacaklarına zıplama hareketinde gereken esnekliği veren, bacakları örten kutikuladaki resilin proteinidir.

    Son derece esnek ve gerilebilme hususiyetindeki yumuşak kutikul erişkin dişi çekirgelerde uzunluğunun 15 misli kadar genişleyebilir. Bu uzayıp genişleme, dişi çekirgenin karın kısmını yumurtaları için kazdığı deliğe sokmasına yardımcı olur. Benzer şekilde kraliçe termitin karın sathındaki kutikulaya, olgunlaşan yumurta kütlesine paralel olarak genişleme kabiliyeti verilmiştir.

    Kutikuladan dışarıya uzanan alt deri- ye ait bezlerin ve salgılarının fonksiyonları ile henüz aydınlatılamamıştır.
    Süleyman AYDIN
     

Bu Sayfayı Paylaş