Diyarbakır Yöresel Halk Oyunları - Diyarbakırın Halk Oyunları

'Diyarbakır Tanıtımı' forumunda Mavi_Sema tarafından 3 Nisan 2011 tarihinde açılan konu

  1. Mavi_Sema

    Mavi_Sema Özel Üye

    Sponsorlu Bağlantılar
    Diyarbakır Yöresel Halk Oyunları - Diyarbakırın Halk Oyunları konusu Diyarbakırın Yöresel Halk Oyunları,Diyarbakır Yöresel Halk Oyunları,
    Diyarbakırın Halk Oyunları,Diyarbakır Halk Oyunları,

    [​IMG]

    Diyarbakir Yöresi Halk Oyunları

    Diyarbakır yöresi halay türüne giren oyunları kendi bünyesinde barındırır Yörede oyunlar genelde coşkuyu, sevgiyi, ahengi, hüznü, yiğitliği, mertliği ve günlük doğa olaylarını içerir Oyunların çok eski kökeni olmasına rağmen bugünlere kadar gelmişlerdir Bütün oyunlar yörenin yaşayış biçimi, sosyal ve kültürel ilişkilerinden etkilenmiştir Yöre oyunlarda işler adım hemen hemen bütün oyunlarda sağa doğrudur Aynı oyunlar farklı ilçe veya farklı köylerde aynı biçimde veya küçük nüanslarla oynanmaktadır Bununda en büyük nedeni ise aşiretlerin bölünüp değişik yerlere yerleşmesidir
    Diyarbakır’da halk oyunları ; kına geceleri, düğün, bayram ve özel zamanlarda oynanır Bazen sohbet ve eğlenme amaçlı gidilen yerlerde halk oyunları da oynanır Bazen de yöreye özgü eyvanlı evlerde eğlence amaçlı bir araya gelinir ve bu muhabbetlerin açılışı halk oyunlarıyla yapılır ve ardından müzik ile devam eder, hatta bu güzel sohbetler için özel davul zurna bile temin edilir
    Yörede oyunlar genelde ağırdan başlayıp hızlanarak devam eder Oyun formları genellikle ;
    • Düz çizgi,
    • Karşılıklı iki düz çizgi,
    • Yarım daire,
    • Daire formundadır
    Bazı kırsal kesimlerde ise çeşitli biçimde diziler oluşturulur ve sözlü sözsüz ezgiler eşliğinde oynanır Oyunlar serçe parmaklar, kollar ve avuç içlerinin birleşmesiyle oynanmaktadır Bazı oyunlarda kollar serbest bir halde seyir gösterir
    Örneğin Çepik oyunu gibi Yörede bazı oyunlar belli araçlar eşliğinde oynanır Bu araçlar genelde ;
    • Teşi,
    • Bakraç,
    • Tüfek,
    • Sopa,
    • Tırpan,
    • Kepenek ‘tir

    Seyirlik oyunları geçmişte gerçekleşen olaylar, doğadan etkileşim, dini inançlar ve hikayelerden derlenip belli bir formda ve uygun müzikle sahneleme olayıdır Bu oyunlar yörede halen eski canlılığını koruyarak oynanmaktadır
    DİYARBAKIR’DAKİ HALK OYUNLARI İSİMLERİ

    • KEŞE - O
    • DELİLE (DELİLO)
    • GOVEND (HALAY)
    • HARRANİ (ESMERİM)
    • ŞUŞANE (TEK AYAK)
    • DU - NIG (ÇİFT AYAK)
    • ÇAÇAN
    • ÇEPİK
    • MERYEMO
    • PAPURE
    • DÜZO
    • KADIN DELİLOSU
    • KADIN HALAYI
    • TEŞİ
    • BERİ
    • TEŞİ (ERKEK)
    • GUR - U PEZ (KURT KUZU)
    • HASAT
    • KELEK
    • ŞUR - U MERTAL (KILIÇ KALKAN)
    • ÇÖMÇE GELİN
    DİYARBAKIRDA HALK OYUNLARI KOSTÜMLERİ
    Diyarbakır yöresinde hakim olan sert, karasal iklim ve yarı kurak yayla iklimi sebebiyle yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise çok soğuk geçer Birazda bu iklimin etkisiyle halk arasında birlik, beraberlik, dayanışma daha yoğundur Bu yoğunluk geleneklere daha sıkı sarılmayı, inançlarına daha fazla sahip çıkmayı beraberinde getirmiştir
    Tüm bu geleneklere bağlılık giyim kuşamın muhafaza edilip günümüze kadar dimdik ayakta gelmesini kolaylaştırmıştır
    Halk oyunları denilince en önemli unsurlardan biri de şüphesiz giyilen kıyafettir Yöresel özellikleri tamamıyla yansıtan öğedir kıyafet Diyarbakır yöresel özelliği sebebiyle giyimin yeri çok önceliklidir Cumhuriyet Dönemi’nde giyilen şehir kıyafetleri de yöre halkının giyimine her dönem ne denli özen gösterdiğinin belgesidir

    Yörede giyilen kıyafeti etkileyen unsurlardan bazıları ;
    Yörede birçok kültürün beraber yaşaması ve kültür alışverişinde bulunulması, özündekini kaybetmeden giyilen kıyafetleri etkilemiş ve bu etkileşim yöre kıyafetlerine zenginlik katmıştır
    Yörenin iklimi, coğrafyası ve içinde bulunduğu ekonomik şartlar kıyafetler üzerinde etkili olup günlük yaşamda daha güzel görünüp, insanlar üzerinde güçlü gözükmek ve özel günlerde kendini öne çıkarmak faktörleri kıyafetler üzerinde önemli rol oynamıştır
    Bölgede hakimiyet kuran medeniyetlerin, kıyafetlerle ilgili koyduğu yasaklar ve önerdiği kıyafetler hiç şüphesiz ciddi birer etken olup kutsal kitaplar ve dini yayan insanlar giyilenler hakkında kesin hükümler verdiğinden dinsel inançlar bireylerin giyimi üzerinde ciddi anlamda etkiler bırakmıştır
    KADIN KOSTÜMÜ

    Başa Giyilenler
    • Kofi
    Kenarları çuhaya benzer kumaşla çevrelenmiş, tepesi ise ipek veya benzeri
    ipliklerle elde edilmiş bir başlıktır Parçaları ise ;
    • Tar denilen tas biçimindeki tahta yada tenekeden yapılmış malzeme
    • Tarın üstüne geçirilen saçaklı yada saçaksız fes
    • Kofiye takma saç eklenir ve yanlardan örgüler sarkıtılır

    Açık başa önce beyaz renkte tülbent sonra yörede şaar denilen sarık ve bununda üzerine genelde canlı renklerden seçilen puşular sarılır Kofinin üstüne sarılan şaar düğümüne göre takan kişinin hangi bölgeye ait olduğunu belirtir

    Fes
    Keçeden yapılan, baştan bele kadar uzanan,iki türlüsü olan bir başlık çeşididir

    Fini Fes ;
    Saç bağı olmayan ve içinde kasnak bulunan, genelde yaşlıların tercih ettiği fes çeşididir
    Kofi Fes ;
    Saç örükleri bulunan ve genelde çift yada kırk örüklü çeşitleri olan fes çeşididir Genelde genç kızlar kullanır ve saç örgüleri ise mavi boncuk, gümüş penez, mecidiye, muska yada saç bağları ile süslenmiştir
    Tülbent
    Başa boylu boyunca saçlar görülmeyecek şekilde örtünen, ince sık tülden yapılan, genelde beyaz renk ve kare şeklinde olan ince bir baş örtüsüdür Yörede “Çit” adı da verilir Bu örtünün etrafı elde örülmüş oyalar ve pullarla çevrili olanları da mevcuttur Bunlara ise yörede yazma adı verilir
    Şaar
    Kare şeklinde, siyah zemin üzerine, değişik renklerden çizgiler bulunan bir baş
    örtüsüdür Önce üçgen daha sonra ince bir şekilde katlanıp kofinin etrafına sarılıp düğümlenir Yörede “Çar ve Heftrenk” (7 renk) isimleri de verilir

    Puşu
    Özel kumaştan dokunan, renk ve dokunuşlarına göre adlandırılan, hemen hemen her rengi bulunan bir baş bağıdır Başın gerisine alından geçirilip sarılmak suretiyle kofinin üzerine sarılıp düğümlenir Genelde canlı renklerden seçilir ve isteğe göre sayısı çoğaltılabilir

    Bedene Giyilenler

    Fistan
    Kolları ve boyu uzun, etek kısmı büzgülü, genelde kadifeden yapılmış bir üst giysidir Bu kıyafete bazı yerlerde fistan bazı yerlerde ise entari denilmektedir Ağırlıklı olarak çiçek desenli modeller seçilen bir giysidir

    Üçetek
    Genelde kadife kumaşlardan yapılmış, önden ve yandan yırtmaçları bulunan, üzeri kendinden desenli bir üst giysidir Ağırlıklı olarak canlı renkler ve çiçek desenli modellerden seçilir Yörede mevsim ve iş şartlarına göre kullanılan bir giysidir

    Kotik
    Kadife yada benzeri kumaşlardan yapılan, üzeri değişik motiflerle süslenmiş, kolu dirseğe kadar ve önü açık bir üst giysisidir İsim olarak kotik adını alması yörede kısa olana kot adı verildiğindendir Düğmesi yada ön tarafı birbirine bağlayacak bir ek parçası bulunmaz Üzerindeki işlemeler genelde sarı simlerden yapılır

    Şalvar
    Yörede “Tuman” denilen çiçekli yada kendinden desenli kumaşlardan olan, ağı dar ve düz normal paçalı bir alt giysidir Beli ve ayak paçaları lastikli olup, belden tam ayak bileğine kadar uzanmaktadır Genelde göze hoş gelen desenli modellerden seçilir

    Kuşak
    Birçok yerde “Ağabani” denilen genelde sarı yada açık renklerden oluşan üzeri işlemeli bele sarılan bel sarığıdır Katlanarak ince bir sekile getirilip sıkıca bele sarılır

    Önlük
    Bele bağlanan ve fistanın kirlenmesini önleyen değişik kumaşlardan yapılmış önlüktür Genelde kiri saklasın diye koyu renklerden seçilir Yörede bir diğer adı “Peştamaldır”

    Ayağa Giyilenler

    Çorap
    Koyun yününden, diz altına kadar uzanan, elde işlenen ve değişik motiflerle süslenen bir ayak giysisidir Yörede bir diğer adı “Yün Çoraptır”

    Yemeni
    Deriden yapılan, ağırlıklı olarak beyaz, krem veya siyah renklerden seçilen, önü kapalı, bağcıksız, arka tarafında tutup çekilsin diye kulakçığı bulunan bir ayak giyeceğidir Yörede “Poçikli Yemeni” adı verilmektedir

    ERKEK KOSTÜMÜ

    Başa Giyilenler

    Tiftik Külah
    Deve tüyünden yapılan, genelde koyu renklerden seçilen ve üzerine yöresel ipek puşular bağlanan bir başlıktır Kulakların ucunu içine alacak şekilde başa geçirilir ve üzerine puşu bağlanarak düğümlenir Düğüm ekip başında sağa diğer oyuncularda sola sarkıtılır Yörede koyun yününden yapılanı da mevcut olup, buna ise “Kum Külah” adı verilir

    Cemadani
    Yörede birçok değişik isim verilen, kare şeklinde, kenarları püsküllü ve ağırlık olarak siyah-beyaz yada kırmızı-beyaz renkteki baş bağıdır Önce ikiye üçgen şekilde katlanır daha sonra alından itibaren tüm başı saracak şekilde başa sarılıp bağlanır

    Sekiz köşe Şapka
    Yörede bir çok erkeğin tercih ettiği, değişik renk ve modelleri bulunan, bir başlık çeşididir

    Bedene Giyilenler

    Gömlek
    Düz yada çizgili kumaşlardan yapılan, cepsiz, hakim yaka, önü ve kolları düğmelidir Yörede ağırlıklı olarak düz zemin üzerine çizgili veya kendinden çizgili olanları tercih edilir

    Yelek
    Gabardin kumaştan yapılan,önde cepleri olan, hakim yaka, kolsuz bir üst giysidir Şalvarla aynı kumaşı içerir, arka kısmında ipleri mevcut olup bu ipler birbirlerine düğümlenir Yörede “Kırk Düğme” adı da verilmektedir

    Şalvar
    Gabardin kumaştan yapılır yandan cepleri bulunan, ağı bol, paçaları dar, önden uçkuru bulunan bir alt giysidir Uçkur bağı yün iplerin değişik renklerde boyanıp dokunmasıyla yapılır Bu bağ şalvara takılır, önden düğümleri şalvarın içinde kalacak şekilde bağlanır Daha önceleri cep ve paça kısımlarına akrep, yılan motifleri işlenilmiştir, şimdileri ise motifli şalvarların sayısı azalmıştır

    KUŞAK
    Kare şeklinde, kenarları püsküllü, rengarenk olan ve bele dolanan bir bel sarığıdır Püskülleri içeri alınıp, ikiye üçgen şeklinden kıvrımlı bir biçimde inceltilerek bele sıkıca sarılır Eski zamanlarda “Acem Kuşağı ve İpek Kuşaklar” kullanılmıştır

    Ayağa Giyilenler

    Çorap
    Koyun yününden, diz altına kadar uzanan, elde işlenen ve değişik motiflerle süslenen bir ayak giysisidir Yörede bir diğer adı Yün Çoraptır

    Yemeni
    Deriden yapılan, ağırlıklı olarak beyaz, krem veya siyah renklerden seçilen, önü kapalı, bağcıksız, arka tarafında tutup çekilsin diye kulakçığı bulunan bir ayak giyeceğidir Yörede “Poçikli Yemeni” adı verilmektedir
     

Bu Sayfayı Paylaş