Dil ve Anlatım - Paragrafta Anlam

'Konu Dışı Başlıklar' forumunda Mavi_inci tarafından 4 Nisan 2011 tarihinde açılan konu

  1. Mavi_inci

    Mavi_inci Özel Üye

    Sponsorlu Bağlantılar
    Dil ve Anlatım - Paragrafta Anlam konusu Dil ve Anlatım - Paragrafta Anlam

    Paragrafta Anlam

    Paragraf, bir düşünceyi tam olarak anlatabilmek için bir araya getirilen cümleler topluluğudur.
    Paragrafın bütün cümleleri aynı konuyu işler ve aynı düşünceyi açıklar ya da destekler.
    Tek bir düşünce etrafında oluştuğundan kendi içinde bir bütünlük gösterir; kendinden önceki ya da sonraki paragraflara bir bağlılık göstermez.

    PARAGRAFIN KONUSU

    Paragrafta hakkında söz söylenen düşünce, olay ya da durumlar konuyu verir. Konuyu bulmak için “Parçada neden söz ediliyor?” diye sorabiliriz. Yani üzerinde durulan neyse konu da odur. Bununla ilgili sorular değişik soru kökleriyle karşımıza çıkar.
    “Aydın karşılaştığı her meseleyi yeniden irdeleyen insandır. Fikirler, üzerinde düşünülmeyince basmakalıp hâle gelir; bir nevi batıl inanç şekline girer. Aydın, başkalarından önce kendine karşı hür olan insandır. Onun için hakikat, en üstün kıymettir.”

    Parça neyi anlatıyor? sorusunu bu parçaya yönelttiğimizde alacağımız cevap: “Aydın”ı anlatıyor olacaktır. Peki “Aydın”ın neyini anlatıyor? dediğimizde “Özelliklerini…” cevabını veriyoruz. Öyleyse bu parçanın konusu “aydının özellikleri”dir.
    Bazen konu soruları şiir şeklinde de karşımıza çıkabilir.
    Tema :
    Şiire hâkim olan duygu veya şiirde bahsedilen konuya tema denir.
    “Burda güneş

    Orda yağmur

    Güneşte de güzel dünya

    Yağmurda da

    Şükürler olsun tanrım

    Şükürler olsun sana

    Verdiğin hayat pırıl pırıl”

    Şimdi bu şiirin temasını bulalım.
    Şair güneşi ve yağmuru anlattıktan sonra ikisinin de güzel olduğunu söylüyor. Sonra bunların güzelliğini genelleyerek yaşamın pırıl pırıl, yani güzel olduğuna değiniyor.
    Memnun olduğu bu güzel yaşamı bahşettiğinden dolayı da Allah’a şükrediyor. Şair yaşamı güzel bulduğuna ve şiirde bunu anlattığına göre şiirin teması “yaşama sevinci” dir diyebiliriz.

    PARAGRAFIN ANA DÜŞÜNCESİ

    Ana düşünce, parçada yazarın okuyucuya vermek istediği mesajdır. Buna yazarın paragrafı yazma amacı da diyebiliriz.
    Her paragrafın belli bir ana düşüncesi vardır. Bu düşünce bazen paragrafın herhangi bir yerinde bir cümle hâlinde verilir. Diğer cümleler bu düşünceyi açıklar ya da destekler. Bazen ise belli bir cümleyle verilmez, paragrafın bütününe sindirilir.
    Paragrafın ana düşüncesini bulabilmek için kendimize “Yazar bu parçayı hangi amaçla yazdı?”, “Bize ne demek istedi?” gibi soruları sorabiliriz.
    “Oyun, çocukların ruhi eğitiminde önemli bir yer tutar ve gelişmelerini sağlar. Oyundan ve oyuncaklardan mahrum bazı çocukların, gelecekte asık yüzlü, somurtkan ve çekilmez kişiler oldukları görülmüştür. Oyunlar, aşırı olmadığı sürece, çocuklar için vazgeçilmez eğlence kaynaklarıdır.”

    Bu parçanın bütününde işlenen düşünce “Oyun ve oyuncağın, çocuğun ruhsal gelişimi için gerekli olduğu” fikridir.
    Yazar bu ana düşünceyi zaten ilk cümlede “Oyun, çocukların ruhi eğitiminde önemli bir yer tutar. Ve gelişmelerini sağlar.” Sözleriyle vermiştir. Daha sonraki cümlelerde ise bu düşüncesini açıklayıcı ve destekleyici yargıları vermiştir.
    Bazen ana düşünce şiirle de sorulabilir.
    “İnsan vardır fark edilmez süsünden,

    Kimi farksızdır koyun sürüsünden.

    Her gördüğün şekle aman kapılma.

    İnsan belli olmaz görüntüsünden.”

    Bu parçada insan ve hayvan karşılaştırılmış. İyi bir hayvanın dıştan bakılarak anlaşılabileceği, insanın tanınmasının ise zor olduğu dile getirilmiştir. Anlatılan “İnsanın ne düşündüğü, ne yapmak istediği, kısaca içyüzü belli değildir.” sözleri ile özetleyebiliriz.

    PARAGRAFIN YARDIMCI DÜŞÜNCELERİ

    Her paragraf tek bir konu üzerinde durur ve bir ana düşünceyi işler.
    Paragrafta bunun dışında, ana düşüncenin daha iyi açıklanmasını sağlayan, onu daha belirgin hâle getiren, işlediği konunun sınırlarını çizen düşünceler de vardır. Bu düşüncelere de paragrafın yardımcı düşünceleri denir. Bir paragrafta ana düşünce bir tane iken yardımcı düşünce sayısı birden fazla olabilir.
    Yardımcı düşünceyle ilgili sorular çoğu zaman olumsuz biçimdedir.
    Bir parça üzerinde yardımcı düşünceleri inceleyelim.
    “İyi yazmak ya da güzel konuşmak, kültürlü her insanın edinmek istediği erdemlerin başında gelir. Bu erdemlere sahip olmanın yolu, okumak ve okuduğunu anlamaktan geçer. Okuma, kültürün temeli olduğu kadar bilginin de başlıca kaynağıdır.”

    Şimdi bu parçadan bazı yardımcı düşünceler belirleyelim.
    Parçanın son cümlesindeki “Okuma, kültürün temeli olduğu kadar bilginin de başlıca kaynağıdır.” cümlesinden “Okumakla bilgi hazinemizin genişlediğinden” ifadesi;
    Parçadaki “…güzel konuşmak…. Bu erdemlere sahip olmanın yolu, okumak ve okuduğunu anlamaktan geçer.” sözlerinden “İfade güzelliğinin okumakla elde edileceğinden” ifadesi;
    Parçadaki “Okuma, kültürün temeli olduğu kadar bilginin de başlıca kaynağıdır.” cümlesinden “Okumanın, bilgi kaynaklarının en önemlisi olduğundan” ifadesi çıkarılabilir.
    Ancak böyle bir parçadan “Bilgili insanların toplumda saygı gördüğünden” yargısı çıkarılamaz. Çünkü parçada bundan hiç bahsedilmemiştir.

    PARAGRAFIN YAPISI

    Paragrafın; bir makalenin, denemenin ya da başka bir yazının küçültülmüş biçimidir.
    Nasıl bu tür yazıların giriş, gelişme ve sonuç bölümleri varsa, bir paragrafın da bu tür bölümleri vardır. İşte paragrafın yapısıyla ilgili sorular böyle bir bölümlemeyi ortaya çıkarmak için sorulur.
    Giriş bölümü

    Genelde tek cümleden oluşan giriş bölümünde parçada anlatılacak konu verilir.
    “Sanatçı, toplumun sorunlarına duyarlı olmalıdır.”
    cümlesi giriş cümlesi olabilir.
    Giriş bölümü cümlesinde, sanki giriş cümlesinden önce bir cümle varmış anlamını verebilecek olan “bu yüzden, bundan dolayı, kaldı ki, yine de, ama, fakat, oysa, çünkü, bunun için, ise…” gibi bağlayıcı ifadeler yer almaz.
    Örneğin;
    Demek ki bizden gizlediği bazı şeyler var.”

    “Ağaç sevgisi de bizim önemli değerlerimizden biridir.”

    “Çünkü
    kitabın kıymetini okuyan bilir.”
    Şimdi de ağaç üzerine bir şeyler söyleyelim.”

    Yukarıdaki cümlelerden hiçbiri, bir parçanın giriş, yani ilk cümlesi olamaz. Çünkü bu cümlelerin hepsinde kendilerinden önce başka cümlelerin de olduğunun işaretlerini veren bağlayıcı ifadeler bulunmaktadır. Bu ifadelerin altı çizilmiştir.

    Gelişme bölümü

    Giriş bölümünde verilen konunun her yönüyle ortaya konduğu bölümdür.
    Düşüncenin açılması için anlatım yollarından yararlanılır.

    Sonuç bölümü

    Gelişme bölümünde anlatılan olay, düşünce ya da duyguların bir sonuca bağlandığı bölümdür. Paragraf tamamlama soruları bu bölümle ilgilidir. Şimdi paragraf tamamlamaya değinelim.

    PARAGRAF TAMAMLAMA

    Parçanın son cümlesi bir bitiş bildirir. Ya anlatılanlardan bir sonuç çıkarılır ya da bir olayın bitişini gösterir. Bu soruların çözümünde cümlelerin anlamca bağlılığı yanında yapısal olarak bağlanmalarına da dikkat edilmelidir.
    “Kalemi elime aldığım zaman bir şey yazmadan kalıyorum diyorsanız, bilgi tokluğu ve duygu zenginliğine sahip olmak için bol bol okuyunuz. Küçük yaşlardan itibaren kitaplarla dost olunuz. Kitapların o geniş dünyasına kulaç açtığınız zaman kendinizi daha mutlu ve güvenli hissedeceksiniz. Okudukça yazmaya karşı ihtiyacınız artacak
    ve …”

    Bu parçada yazmak ile okumak arasında bir ilişki kurulduğunu görüyoruz. Bunu, parçanın giriş cümlesindeki “Kalemi elime aldığım zaman bir şey yazmadan kalkıyorum diyorsanız,…” varsayımına karşılık olarak, yine parçadaki “…bol bol okuyunuz.” ifadesinden anlıyoruz. Yani parçada, yazmak isteyene okumak tavsiye ediliyor. Parça “Okudukça yazmaya karşı ihtiyacınız artacak ve …” şeklinde devam ettiğine göre parçayı tamamlayacak ifade “yazmak” ile ilgili bir ifade olmalıdır. Öyleyse bu paragrafı “elinizi kaleme uzatacaksınız.” şeklinde bir ifadeyle tamamlayabiliriz.

    PARAGRAF OLUŞTURMA

    Bir paragraf oluşturabilecek cümleler dağınık olarak verilir ve öğrencinin bunlardan bir paragraf oluşturması istenebilir. Bu tip sorularda cümlelerin anlamca ve yapıca birbirine bağlanabilmesi aranmalıdır.
    Burada dikkat edilecek noktalar şunlardır:
    Öncelikle cümlelerin hepsi okunarak bu cümlelerin ne anlattığı belirlenmeye çalışılmalıdır.
    Eğer bir olay anlatılıyorsa olayın gerçekleşme sırası belirlenmelidir. (Zaman akışı)
    Eğer bir fikir işleniyorsa bu düşüncenin mantık sırası belirlenmelidir.
    Aşağıdaki karışık cümlelerle bir paragraf oluşturalım.
    I. Çanakkale sırtlarını bombardıman ettiler.

    II. Bir topçu bölüğünde yalnız Seyit ve Ali adlı iki topçu eri kaldı.

    III. Oradan geçip İstanbul’u almaya çalışıyorlardı.

    IV. 1915 yılında düşman gemileri Çanakkale Boğazı’na gelmişlerdir.

    V. Oradaki askerlerimizin çoğu şehit düştü.

    Bu cümlelerin hepsini okuduğumuzda Çanakkale Savaşı ile ilgili bir olayın hikâye edildiğini görmekteyiz. Yapacağımız iş olayın gerçekleşme sürecini belirlemek.
    “Önce boğaza gemilerin gelmesi anlatılmalı. (IV) Gemilerin geliş amacı verilmeli.
    (III) Sonra bombalama anlatılmalı.(I) Bombalamadan sonra anlatılması gereken olay askerlerimizin şehit düşmesi olacaktır. (V) Yalnız şehit düşmeyen iki topçumuz vardır.
    (I) ” Olay mantıken böyle sıralanmalı. Çünkü eylemlerden birinin gerçekleşmesi diğerine bağlı.
    Bu parçadan bir paragraf oluşturulduğunda sıralama “IV – III – I – V – I” şeklinde olmalıdır.

    DÜŞÜNCENİN AKIŞINI BOZAN CÜMLE

    Paragrafı oluşturan cümlelerin hepsi aynı düşünce etrafında örgülenir, aynı konuyu anlatır.
    Bazen parçalarda bir konu anlatılırken farklı bir düşünce veya konunun farklı bir yönü bir cümle hâlinde araya girer. Düşüncenin akışını bozan cümlelerin sorulduğu sorularda bizden istenen işte bu farklı cümleyi bulmaktır.
    Bu soruların çözümünde yapılacak iş; her bir cümlenin ne anlattığını, bir iki kelimeyle tespit etmektir. Sonra bu tespitlerimizi karşılaştırmaktır. Görülecektir ki bir cümle haricinde hepsi aynı konudan veya konunun aynı yönünden bahsediyor. Farklı şeylerden bahseden cümle düşüncenin akışını bozan cümledir.
    “(1) Ne güzel de süzülüyor martılar gökyüzünde. (2) Hep onlar gibi özgür olmak istemişimdir. (3) Her şey gözlerinde küçücük …. (4) Altlarında mavi deniz, üstlerinde masmavi gökyüzü…”

    Bize yukarıdaki parçadan hareketle: “Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?” şeklinde bir soru sorumuş olsunlar. Yapacağımız ilk iş cümlelerde ne anlatıldığını birer kelimeyle belirlemektir. Parçadaki 1., 3. ve 4. cümlelerde “martıların uçuşundan” bahsedilirken 2. cümlede yazarın “martılara öykünmesinden” bahsedilmektedir. Öyleyse farklı olan, yani düşüncenin akışını bozan cümle 2′dekidir.

    PARAGRAFIN BÖLÜNMESİ

    Düşüncenin akışıyla ilgili bir diğer soru tipi de, parçanın iki paragrafa bölünebilmesiyle ilgilidir. Bu tip parçalarda, parçanın bir bölümünde bir düşünce, ikinci bölümünde başka bir düşünce işlenir.
    Yazar konuyu işlerken her bir paragrafta konunun farklı bir yönünü işler. Anlattığı bir şeyden farklı bir şeye geçiş yaptığında yeni bir paragrafa da geçmesi gerekir. Sınavlarda iki ayrı düşüncenin işlendiği bölümler bir paragraf olarak verilir ve bizden bu paragrafı bölmemiz istenir.
    Bu tip sorularda yapılacak iş her bir cümlede anlatılanı bir iki kelimeyle belirlemektir. Daha sonra belirlenen bu ifadeler karşılaştırılmalıdır. Görülecektir ki bir kısım cümlelerde bir konudan bahsedilirken diğer cümlelerde ise başka bir konudan bahsediliyor. Yapılacak en son iş; yeni, farklı konuya geçilen ilk cümleyi veya konuyla ilgili bakış açısının değiştiği ilk cümleyi tespit etmektir.
    “(I) Kitap okumak için yaz, daha uygun mevsimdir. (II) Havalar ısınmaya başlayınca, doğanın her köşesi bir okuma yeri olur. (III) İstediğiniz yeri seçebilirsiniz. (IV) Parkta, deniz kıyısında, bir ağaç altında gönlünüzce okuyabilirsiniz. (V) Okuma biçimi ve yöntemi kişiden kişiye değişir. (VI) Kimileri beş on kitabı birden okumayı sever. (VII) Kimileri de bir kitabı bitirmeden ötekine başlamaz.”

    Bize bu parçayla ilgili “Bu parça açıklanan düşünceler bakımından ikiye bölünürse ikinci parça hangi cümleyle başlar?” şeklinde bir soru yöneltilmiş olsun.
    Parçadaki cümleleri tek tek incelediğimizde I., II., III. ve IV. cümlelerde “kitap okumanın zaman ve zemininden” bahsedilirken V,VI ve VII. cümlelerde “kitap okuma biçiminden” bahsediliyor. Demek ki bu parçada iki düşünce işlenmiş ve ikinci düşünceye geçilen cümle, yani bölündüğünde ikinci paragrafın ilk cümlesi olacak olan cümle V. cümledir.
     

Bu Sayfayı Paylaş