Devre Kesme Elemanları

'Genel Bilgi (Elektrik)' forumunda _KaRiZmA_ tarafından 14 Ağustos 2008 tarihinde açılan konu

  1. _KaRiZmA_

    _KaRiZmA_ Üye

    Sponsorlu Bağlantılar
    Devre Kesme Elemanları konusu Devre Kesme Elemanları
    Görevi ve Yapısı
    Orta ve yüksek gerilim sistemlerinde devreyüksüz iken açma kapama işlemi
    yapabilen ve açık konumda gözle görülebilen birayırma aralığı oluşturan şalt cihazlarıdır.
    Uygulamada seksiyoner olarak da bilinir. Sonzamanlarda bu ifade kullanılmayarak sadece ayırıcı denilmektedir.
    Tesis bölümlerini birbirinden ayırıp bakım vekontrol işlerinin güvenli bir şekilde
    yapılmasını sağlar. Ayrıca birden fazla ana barabulunan sistemlerin açma ve kapama
    manevralarına hazırlanmasında ve birbirine bağlanmalarındakullanılır.
    Ayırıcılar ile devreden akım geçerken yani devreyüklü iken açma kapama işlemi
    yapılmaz. Eğer yapılırsa ayırıcı ve ayırıcıyı açıpkapatan kişi zarar görür.

    Ayırıcı Üretim Standartları
    Ayırıcılar, topraklayıcılar ve kısa devretopraklayıcıları 1 kV’un üzerindeki salt
    cihazlarını kaps----- alan TSE 565, VDE 670Bölüm 2 ve IEC 129'a uygun olarak imaledilmelidir. Anma kısa devre darbe ve termik akımlarıTSE 565 ve DIN 43635’te
    standartlaştırılmış değerlerde olmalıdır.
    Topraklayıcılar, devrelerinde kullanılan ayırıcılarınkısa devre darbe ve termik akımı
    değerlerinde olmalıdır. Kısa devre topraklayıcılarınınkısa devre üzerine kapama kapasiteleri IEC 129 bölüm 64'e göre testlerden geçmelidir.
    Ayırıcıların anma akımları TSE 565 ve DİN 40003te standartlaştırılmış değerlerde,
    bara bağlantıları DIN 46206’ya göre dizaynedilmelidir.

    TS 565 / IEC 129
    Alternatif akım ayırıcıları ve topraklama
    ayırıcıları

    IEC 694
    Yüksek gerilim şalt ve kumanda tesis
    standartları için ortak hükümler

    TS 2042/IEC 273
    Anma gerilimi 1000 volt'tan yüksek iç ve
    dış tesisatta kullanılan mesnet
    izolatörlerinin özellikleri

    TS 556/IEC 168
    Bina içinde ve bina dışında nominal
    gerilimi 1000 V'un üstündeki sistemlerde
    kullanılan seramik veya cam malzemeden
    yapılmış mesnet izolatörleri için deney metotları

    TS 4237/IEC 660
    Nominal gerilimi 1000 V'tan 300 kV'a
    kadar sistemlerde kullanılan organik
    malzemeden yapılmış dahili mesnet
    izolatörlerinin deneyleri

    Ayırıcı ve izolatörlerin üretimstandartları
    Yapısı ve Bölümleri

    Genel olarak bir ayırıcı; şase, mesnetizolatörleri, sabit kontaklar, hareketli kontaklar,
    mekanik düzen, kilit tertibatı ve yaylardan oluşur.

    Ayırıcı bölümleri
    [​IMG]Şase
    İzolatörler ve açma kapama mekanizmasının monteedildiği köşebent veya profilden
    yapılan aksamdır. Ayırıcı şasileri genellikledaldırma galvanizli veya elektrostatik toz boyalı olarak imal edilir.

    Mesnet İzolatörleri
    Gerilim altında bulunan bölümden ve topraktanyalıtılmış olup, sabit ve hareketli
    kontakları tutturmak için kullanılanizolatörlerdir. Bunlar 6 adet olup harici tip ayırıcılar
    porselenden (20- 25 mm/ kV kaçak mesafeli) yapılır.Dahili tip ayırıcılar ise porselen, reçine veya epoksi reçineden imal edilir.

    Sabit Kontaklar
    Her faz için 1 tane olmak üzere 3 adettir. Açmakapama sırasında hareket etmeyen
    kontaklardır. Bu kontaklar anma akımlarına ve kısadevre akımlarına uygun kesitte
    elektrolitik bakırdan imal edilir.

    Hareketli Kontaklar
    Bu kontaklar da 3 adettir. Açma kapama sırasındahareket mekanizması ile hareket
    eder. Kapama işleminde sabit kontaklarla birleşirlerve devreyi kapatırlar. Hem hareketli hem de sabit kontaklar elektrolitik bakırdan,genellikle gümüş kaplamalı olarak yapılır.

    Mekanik Düzen
    Ayırıcının çeşidine göre değişen bu düzenekhareketli kontakların açma kapama için
    hareketini sağlar.
    Bunun için kullanılan tahrik milleri 30 mm çaplı galvaniz çelikmalzemeden imal
    edilmekte ve pirinç döküm yataklarda hareketetmektedir. Dönme hareketinin daha kolay olması için bazı modellerde pirinç yataklargresörlükle donatılmıştır.

    Kilit Tertibatı
    Bıçaklı ayırıcılarda hat ayırıcısı ile toprak bıçağıarasında bulunan ve her ikisinin aynı anda açılıp kapanmasını engelleyen elektrikliveya mekanik düzeneklerdir. Her ayırıcıda yoktur, sadece hat ayırıcılarında bulunur.

    Yaylar
    Elektrolitik bobinden yapılmış olan bu yaylaraçma kapama işleminin hızlı
    yapılmasını sağlar. Bu yaylar yük ayırıcılarındave özel tip ayırıcılarda kullanılır.

    Ayırıcı Kontaklarında İyi Temasın Önemi
    Ayırıcılar gerilim altında, fakat akım çekilmediğizaman kullanılabilirler. Kapalı
    durumda iken kısa devre akımlarının elektriki vemekaniki etkilerine dayanacak şekilde tasarlanmıştır. Şayet kontaklar iyi temasetmiyorsa bu etkilere karşı dayanıksız olurlar.
    Temassızlık ısınma ve ark şeklinde kendisinigösterir. Bu durum ayırıcının kısa sürede deforme olmasına sebep olur.




    Ayırıcı Çeşitleri ve Özellikleri
    Monte Edildikleri Yerlere Göre Ayırıcılar

    Monte edildikleri yerlere göre ayırıcılar;dahili ve harici tip olmak üzere iki çeşittir.
    Dahili Tip Ayırıcılar
    Dahili tip ayırıcılar bina içerisinde kullanılacaklarıyerlere göre duvar veya sac
    hücreler üzerine monte edilir. Ayrıca, mekanikkumanda kolu hücre dışında yapılır.
    Hücrelerde enerjili kısımlar tel kafesle emniyetaltına alınır. Yeni yapılan tesislerde bu
    ayırıcılar açıkta kullanılmamaktadır, bu ayırıcılarmodüler hücre sistemlerinin içinde
    kullanılmaktadır.

    Harici Tip Ayırıcılar
    Harici ayırıcılar açık hava şartlarında çalışacağıgöz önüne alınarak imal edilir.
    Kumanda mekanizması, ayakta duran bir insanınrahatça açıp kapayacağı şekilde monte edilir.

    Harici tip ayırıcılar
    Yapı Özelliğine Göre Ayırıcılar
    Yapı özelliğine göre ayırıcılar; bıçaklı, dönerizolatörlü ve yük ayırıcıları olmak üzere
    üç çeşittir.


    Bıçaklı Ayırıcılar
    En çok kullanılan ayırıcı çeşididir. Genellikle,orta (35 kV) gerilimde kullanılır.
    Hareketli kontakları bıçak şekline benzediğindenbu isimle anılır. Bina içine veya dışına monte edilebilir. Açma kapama işlemi yapılırkenemniyetli mesafede durmak gerekir.
    Bıçaklı ayırıcılar; dahili tip, harici tip,toprak ayırıcısı ve sigortalı olmak üzere dört
    çeşitte üretilirler.

    Dahili Tip BıçaklıAyırıcılar:
    Bu tip ayırıcılar binaiçerisinde hücrelere
    yerleştirilir. Kumanda kolu emniyetli mesafedehücre dışına çıkartılır. Dahili
    ayırıcılar 10, 15, 30, 45 KV geriliminde ve 400,630, 1250 ve 1600 amper
    akımlarda kullanılır. Yapıları basit ve standartbileşenlerden oluşur. Şasi,
    mesnet izolatörleri, hareketli ve sabitkontakları ve kollu hareket mekanizmaları
    vardır. Ayırıcı bıçakları profillendirilmişbakırdan mamuldür. Standart olarak
    nikel kaplama olup arzu edilirse gümüşkaplamadır.( 1250 ve 1600 A
    ayırıcılarının bıçak ve sabit kontakları gümüşkaplıdır.) Ayırıcılar ilave olarak
    arzu edilirse alttan veya üstten topraklamaşalteri ve Durum-Yardımcı-Şalteri ile
    techizatlandırılır.
    Aşağıdaki tablo kısa devre dayanıklılığı değerlerinigöstermektedir. (DIN 43635)

    Anma Gerilim Ur kV 12 24 36
    Anma Akımı Ir A 630 1250 1600 630 1250 1600 630 1250 1600
    Anma Darbe Akımı
    Ip

    kA 50 75 100 50 75 50 30 75 80
    Anma Kısa Süre
    Akımı Ik

    kA 20 30 40 20 30 20 16 30 30
    İletken-Toprak
    kV 75 125 170
    İletkenİletken
    kV 75 125 170
    Anma Yıldırım Darbe DayanımGerilimi Aralık
    kV 85 145 195
    İletken-Toprak
    kV 28 50 70
    İletkenİletken
    kV 28 50 70
    AnmaDayanımGerilimi-
    50
    Frekanslı Aralık
    kV 32 60 80
    Dahili ayırıcıların kısa devredayanıklılık değerleri
    Dahili tip bıçaklı ayırıcı
    Alttan topraklı dahili tip ayırıcılarda aditipteki gibi aynı gerilim ve akımlarda
    kullanılır. Tek farkları alttan çıkış uçlarıtopraklanmıştır. Ayırıcı açıldığında toprak bıçağıkapatılarak enerjisiz hattın topraklanması sağlanmıştır.

    Alttan topraklama ünitesi
    Harici Tip Bıçaklı Ayırıcılar:
    Harici tip bıçaklı ayırıcılarbina dışında açıkta
    kullanılır (Direk üzerinde veya açık hava şaltsahalarında vb.). Bu
    özelliklerinden dolayı kullanılan malzemelerhava şartları dikkate alınarak ısı,
    nem ve rüzgâra dayanıklı olarak üretilir.Kumanda kolunun emniyetli mesafede
    ve ayakta duran bir kişinin açıp kapamasına imkânverecek özellikte olması
    gerekir.

    Harici tip ayırıcı (topraklamalı)
    Hava hatlarının bağlı olduğu ayırıcılarda, hattınenerjisi kesildikten sonra, hatta
    bulunan elektrik yükünü (kapasitif) toprağavermek için bıçaklı ayırıcıya bir de topraklama ayırıcısı ilâve edilir ve ikisi arasına birkilit tertibatı konur. Böylece esas ayırıcı açılmadan topraklama ayırıcısı kapanmaz.

    Toprak Ayırıcısı:
    Bu ayırıcılar enerji nakil hatlarının giriş veyaçıkışına
    kurulur. Dahili ve harici tipte olabilirler. Bununiçin hattın enerjisi kesildiğinde
    hat üzerinde kalan elektriği toprağa boşaltmasıiçin toprak bıçağı kapatılır. Bu
    şekilde hatta emniyetli çalışma için ortam hazırlanmışolur.
    Topraklayıcılar ve kısa devre topraklayıcılarıenerjisiz bırakılan tesis bölümlerinin
    topraklanmasında ve kısa devre yapılmasındakullanılırlar. Topraklayıcılar, kısa devre darbe akımları 12kV'da 125 kA'e, 17,5- 24 ve 36 kV'da80 kA'e kadar olan ayırıcılara doğrudan doğruya monte edilebilirler. Kısa devretopraklayıcıları 12 kV'da 125 kA'e, 17,5- 24 ve 36kV'da 125 kA'e kadar kısa devre darbe akımlarındaimal edilirler.

    Topraklama ayırıcısı
    Sigortalı Ayırıcılar:
    Bağlı olduğu devrelerdeki arızaları şebekeyeintikal
    ettirmeyen aşırı akımlarda kontaklarına seri bağlısigortasını attırmasıyla
    devreyi açan ayırıcı çeşididir. Atık sigortalaratel sarılmaz, yeni orijinal sigorta
    ile değiştirilmelidir. Harici ve dahili tiplerivardır.
    Sigortalı ayırıcılar aşağıdaki yerlerde kullanılırlar
    Köy sapmalarında Küçük güçlü müşterisapmalarında Direk tipi trafoların girişlerinde(400 KVA’e kadar) Trafo istasyonlarındakiservis trafolarının girişlerinde Gerilim ve ölçü trafolarınıngirişlerinde OG modüler hücrelerdekullanılırlar.

    Sigorta ünitesi
    Sigortalı ayırıcılar
    Döner İzolatörlü Ayırıcılar
    Hareketli kontaklara bağlı izolatörlere kendiekseni etrafında istenen açılarda
    dönebilen ayırıcılardır. Dahili ve haricitipleri vardır. En çok harici tipleri kullanılır. Yüksek ve çok yüksek gerilim trafo merkezlerinde kullanılır.60- 154- 200- 380 ve 800 kV gerilimlerde kullanılan döner izolatör ayırıcılariki tipte yapılır. Tek döner izolatörlü ve çift döner izolatörlü ayırıcılardır.

    Tek Döner İzolatörlüAyırıcılar:
    Bu tip ayırıcılarınizolatörlerinden
    birisi kendi ekseni etrafında dönebilecek şekildeyapılmıştır. Döner
    izolatörün üzerinde çıkıntılı bir kontakbulunur. Döner izolatörün kendi
    ekseni etrafında 90’lik açı ile döndürülereksabit izolatördeki girintili
    kontaklara kenetlenir ve ayırıcı da kapatılmışolur.
    Tek döner izolatörlü ayırıcılar ikiye ayrılır;
    Döner izolatörü ortada ayırıcılar Döner izolatörü kenarda ayırıcılar Mafsalsız düşey kapanan ayırıcı Pantoğraf ayırıcı Hareketli kontakları düşeypantoğraf ayırıcı Hareketli kontakları yataypantoğraf ayırıcı
    Tek döner izolatörlü (dönerizolatörü ortada) ayırıcılar
    Ortadan açmalı ayırıcılar
    Ortadan açmalı ayırıcılar Ortadan açmalı ayırıcılar
    Pantoğraf ayırıcılar

    Çift Döner İzolatörlü Ayırıcılar:
    Çift döner izolatörlü ayırıcılarda
    ayırıcının iki izolatörü kendi ekseni etrafında90 döndürülerek kapatma
    işlemi yapılır. Daha çok kışın sert geçtiğiyerlerde kontaklar üzerine
    biriken kar ve buzları kırarak bağlanmasını sağlar.Bu sebeple kışı sert
    geçen yerlerde tercih edilir.

    Çift döner izolatörlü ayırıcı
    Yük Ayırıcıları
    Kontakların pozisyonu gözle görülebilen normalyüklü devreleri açıp kapayan bazı
    tiplerinde kısa devre kesme özelliği olmayan birayırıcı çeşididir. Kesicilerden tasarruf etmek amacıyla kullanılır. Tek bara sistemlerinde tekgüç ayırıcısının bulunduğu yerlerde devresine seri bağlı bir yüksek gerilim sigortası bulunur.
    Yük ayırıcıları O.G. şalt tesislerinde ayırıcılarve kesiciler arasındaki büyük boşluğu
    doldurmak gayesiyle geliştirilen cihazlardır.Yük altında açma ve kapama yapabilmelerine karşılık (tipine bağlı olarak, anma açma gücü 6-25 MVA), basit ve ekonomik olduklarından geniş bir kullanım sahasına sahiptirler. Yük ayırıcılarınınkullanılabileceği bir yerde yanlış bir seçimle kesici kullanmak, lüzumsuz olarak 3-5 kat fazla masraf gerektirir.Yay ile çabuk açılma ve çabuk kapatılmalıdır.Açma ve kapama hızı operatörün hareketinden bağımsız ve toplam açma zamanıtakriben 0,1 saniyedir. Kapamada önce ana bıçak kontaklar, daha sonra yardımcı çabuk açmakontakları devreye girer. Açmada ise önce ana bıçak kontaklar ve hemen sonra da çok kısasüre yükü üzerine alan çabuk açma kontak çubukları devreden çıkar. Çabuk açma kontakçubuklarının ucuna yüksek ısıya dayanıklı özel sert metal parça ilave edilmiştir.
    Açma sırasında, bu metal uç ile sabit kontakarasında meydana gelen ark, ark
    söndürme hücrelerinde söndürülür. Ark söndürmesüresi takriben 20- 45 milisaniyedir.
    Küçük akım değerlerinde söndürme cidar soğutmahadisesi ile olur. Daha büyük akım
    sahasında ise söndürme, basınç hücresinde doğanve genişleme hücresine itilen söndürmegazı akımında olur. Her şekilde çeşitli söndürmeprensiplerinin mantıklı bir kombinasyonuhakimdir.
    Ark hücreleri kuru sistemdir. Herhangi birsöndürme akışkanı veya tazyikli hava
    kullanılmadığı için tozunu almaktan başka birbakım gerekmez. Kumanda genellikle eldedir.
    Ancak istenirse elektromotor kumandalı olabilir.Son yıllarda SF6 gazlı ayırıcılar da
    kullanılmaktadır.

    Dahili tip yük ayırıcısı
    Üç kutuplu topraklamalı çabukkapama ve açmalı yük ayırıcısı

    Yük ayırıcıları
    Yük ayırıcıları üç tipte yapılırlar; Tek salt yayı vardır. Saltkilitli değildir, yani otomatik açma yapamaz. Sadece
    operatörün isteği ile açma veya kapamayapabilir. Otomatik açmanın
    istenmediği, yük altındaki açma kapamalarda, yükmanevralarında, ring
    şebekelerde, yukarıdaki büyük bir emniyet ve rahatlıklakullanılır. Bu gibi
    tesislerde kısa devre veya arıza korumalarıgenellikle salt tesisindeki ana
    kesiciler vasıtasıyla yapılır. Ancak tesisinözelliği nedeniyle yük ayırıcılarının
    olduğu yerde de kısa devrelere karşı korumaistenirse, şalterin alt veya üstüne
    sigorta ilave edilir.
    Çabuk - Kapamalı ve Çabuk - Açmalı (Otomatikaçmalı) yük ayırıcısı; biri
    kapama, diğeri açma olmak üzere iki salt yayı vardır. Saltkilitlidir, yani
    otomatik açtırma yapmak mümkündür. Kapama yalnızca operatörün
    isteği ile mümkündür. Açma operatörün isteği ile olabileceği gibi,bir
    röle veya sigorta ihbarı ile otomatik de olabilir. Bir açma bobinilavesi
    mümkündür.
    Alttan sigortalı ilaveliyük ayırıcısı; sigortalar mekanik açtırmalı pimli
    tiplerdir. Sigorta attığında fırlayan pim takriben 80- 100Newtonluk bir
    çarpma kuvvetine sahiptir. Böylece bir arıza halinde herhangi bir
    sigortasının atması neticesinde pim şalterin açtırma mekanizmasınıtahrik
    ederek şalterin otomatik açmasını sağlar. Açma hadisesi sigortanın
    atmasından sonra olacağı için, açma anında şalterin üzerinde yalnızca
    normal yükü bulunacaktır. Bu tip
    yük ayırıcıları, bir arıza halinde
    sigortalarının herhangi birisinin atmasınıtakiben otomatik olarak devreyi açarak
    tesisin tek veya iki
    faz üzerinde kalmasını önler. Şalterebir açtırma mağneti
    ilave edilerek, transformatördeki termometreveya Bucholz rölesinden
    gelebilecek bir ihbar ile de otomatik açtırmayapmak mümkündür.
    Montaj şekli genellikle dikeydir. Ancakistenirse yatay ayakta veya tavana da monte
    edilebilir. Ancak ayarların buna göre yapılabilmesiiçin sipariş esnasında montaj şekli
    bildirilmelidir. Yatay montajda kesme gücünün%20 azalacağı düşünülmelidir.

    Görevlerine Göre Ayırıcılar
    Görevlerine göre ayırıcılar; hat ayırıcısı, baraayırıcısı, toprak ayırıcısı, by-pass
    ayırıcısı, transfer ayırıcısı, bara bölümleyiciayırıcılar olmak üzere çeşitlere ayrılırlar.

    Tek bara sistemindeki ayırıcılar
    Hat Ayırıcısı
    Enerji nakil hatlarının giriş veya çıkışlarındaberaber kullanıldığı kesici ile hat arasına
    bağlanır. Beraber kullanıldığı kesici açık ikenaçma ve kapama yapabilen ayırıcılardır.

    Bara Arayıcısı
    Enerji nakil hatlarının baralara girişinde ve çıkışındakesici ve bara arasına bağlanır.
    Beraber kullanıldığı kesici açık iken açmakapama yapabilen ayırıcıdır.

    Toprak Ayırıcısı
    Enerjisi kesilmiş devre veya hatların üzerindekalan artık birikmiş enerjiyi toprağa
    akıtmaya yarayan ayırıcılardır. Birlikte kullanıldığıkesici ve ayırıcı açıldıktan sonra
    kapatılabilir. Hatta enerji var iken kapatılamaz.Devrede enerji var iken kapatılmasını
    önlemek için değişik şekillerde çalışan kilittertibatları vardır. Bu kilitleme mekanizmaları sayesinde birlikte kullanıldığı kesici ve ayırıcıkapalı iken toprak ayırıcısının kapanması engellenir. Hat ve trafo direklerinde kullanılanayırıcılar açıldığında enerji olmayan çıkış tarafı topraklanmaktadır. OG modüler hücresistemlerinde bulunan ayırıcılarda kilitleme mekanizmaları sayesinde, topraklama ayırıcısı diğerayırıcılar açık iken kapatılamaz.

    By-pass Ayırıcısı
    Tek bara sisteminde devreden enerji çekiliriken, beraber kullanıldığı kesici kapalı iken,açıp kapatılabilen ve kesiciye paralel olarak bağlananayırıcılardır. Kesicinin bakıma alındığı veya arıza yaptığı durumlarda baraya enerjivermeye yarar. Kesici arızalandığında ve bakıma alındığında kesici gibi kullanılarak devreyeenerji veren bir yük ayırıcısıdır.
    Transfer Ayırıcısı
    Çift bara sisteminde, ana bara ile yedek barayı(transfer bara) birbirine bağlayan
    ayıcılardır. Ait olduğu kesici kapalı iken açılıpkapatılan ayırıcıdır. Fiderin kesici ve
    ayırıcıları, arıza yaptığı veya bakıma alındığızamanlarda, enerjinin sürekliliğini sağlamak için transfer bara üzerinden fiderin (çıkışbesleme) beslenmesini sağlar.

    Bara Bölümleyici Ayırıcılar
    Aynı gerilimli baraların birleştirilmesinde veyaayrılmasında kullanılan ayrıcılardır.
    Çift bara sisteminde ayırıcılar
    Kumanda Şekillerine Göre Ayırıcılar
    Kumanda şekillerine göre ayırıcılar; ellekumandalı, mekanik kumandalı, elektrik
    motoru ile kumandalı ve basınçlı hava ilekumandalı olarak çeşitlere ayrılır.

    Elle Kumandalı Ayırıcılar
    Emniyet mesafesi fazla olan bazı ayırıcılardaaçma kapama işlemi yapılırken mekanik hareketi sağlayan kol uzaktan bir ıstaka (fibermalzemeden yapılmış, ucu kancalı uzun sopa şeklinde bir alet) ile hareket ettirilir.
    Elle kumandalı (ıstankalı) ayırıcı
    Mekanik Kumandalı Ayırıcılar
    Açma kapama işlemi için hareketi sağlayan,düzenin çalışması 30 mmçapında ve 3m
    boyunda galvanizli çelik malzeme yardımıyla elleyapılan ayırıcılardır. Bazılarında bu
    mekanik düzenek dişlilerle hareketin iletildiğibir sistemdir.


    Mekanik kumandalı ayırıcılar
    Elektrik Motoru ile Kumandalı Ayırıcılar
    Ayırıcının açma kapama işlemini yapan mekanizmanınhareketi bir elektrik motoruyla
    sağlanır. Elektrik motoru bir yönde çalıştırıldığındaayırıcı kapanır. Diğer yönde ayırıcı açılır. Motorlu kumandalı sistemlerde motorunhareketi özel bir dişli sistemi vasıtasıyla çıkış miline iletilir. Motor ve dişli sistemi, yardımcıkontak takımı ile birlikte dış tesirlere karşı korunmuş ve ısıtıcılı bir kutu içine yerleştirilmiştir.Kullanılan motorlar D.C veya A.C motor olabilir. Enerji kesilmelerinde elle kumandaedilebilir.

    Ayırıcı kumanda motorları
    Ayırıcı kurma mekanizması
    Motorlu ayırıcılar
    Basınçlı Hava ile Kumandalı Ayırıcılar
    Ayırıcının açma kapama işlemini yapan mekanikdüzenek (pnomatik) bir sistemle
    hareket ettirilir. Bu sistemin düz çalışmasıylaayırıcı kapanır. Ters çalışmasıyla ayırıcı açılır.

    Ayırıcı Etiket Değerleri
    Bir ayırıcının etiketinde genelde bulunmasıgereken bilgiler şunlardır;
    Tip:
    İmalatçının standartlarına göre belli harf veyarakamlardan oluşur. Ayrıca
    ayırıcının cinsini ve yapısını belirler.

    Nominal gerilim (Un) :
    Ayırıcının devamlı çalışabileceğimaksimum gerilim
    değeridir.

    Nominal akım (In):
    Ayırıcının kontakları üzerinden sürekli olarak
    geçirebileceğimiz, akım değeridir.

    Kısa devre akımı (Ik):
    Ayırıcının belli zaman aralıklarıiçin verilen maksimum
    kısa devre akımın değerleridir.

    Dinamik kuvvetler akımı:
    Ayırıcının dinamikkuvvetlere maruz kalabileceği
    değerdir.

    Maksimum işletmegerilimi:
    Ayırıcının kısa bir süreiçin çalışabileceği
    maksimum gerilim değeridir.

    Firma ismi, üretimseri no, imalat yılı
    Dahili ve harici tip ayırıcıların özelliklerinibelirlemek için bazı değerlerin bilinmesi
    gerekir. Bunlar anma gerilimi, anma akımı, anmakısa devre akımı, kullanma yeri ve tipidir.
    Ayırıcıların isimleri, özelliklerini belirtenharfler ve rakamlar ile anılır. Bu isimlerde bulunan harfler ve rakamlar şunlardır. (Tablo 1.3.)

    AYIRICI ÖZELLİK HARF AYIRICI ÖZELLİK RAKAM
    T- TRİFAZE 4- NOMİNAL AKIMI 400 A A- AYIRICI 6- NOMİNAL AKIMI 630 A H- HARİCİ 12- NOMİNAL AKIMI 1250 A D- DAHİLİ 10- ANMA GERİLİMİ 10 kV S- SİGORTALI 15- ANMA GERİLİMİ 17,5 kV T- TOPRAKLI 30- ANMA GERİLİMİ 30 kV 45- ANMA GERİLİMİ 52 kV
    Ayırıcı özellikleri (harf verakamlar)
    ÖRNEK:
    TADS 12/ 20 isimli ayırıcının özellikleri nelerdir. T- Trifaze, A- Ayırıcı, D- Dahili, S- Sigortalı12- 1250 A,20- 20 kV
    ÖRNEK:
    TADST 4/ 30 isimli bir ayırıcının özellikleri nelerdir. T- Trifaze, D- Dahili, S- Sigortalı, T- Topraklı,4- 400 A,30- 30 kV
    Ayırıcı Açma Kapama İşlem Sırası
    Ayırıcılar ile, devreden akım geçerken, yanidevrede yük var iken açma kapama işlemi yapılmaz. Eğer yapılırsa ayırıcı ve ayırıcıyı açıpkapatan kişi zarar görür. Bu sebeple açma kapama işlemi yapılırken ilk önce ayırıcı açılıpkapatılmaz. Kesici veya ayırıcılar ile yapılan işlemler manevra olarak tanımlanır.
    Açma kapama işlemi yapılırken şu işlem sırasıtakip edilir;
    İlk önce kesici açılır. Daha sonra kesicinin girişve çıkışındaki ayırıcılar açılır. Kapatılırken bu işlemintersi olarak ilk önce ayırıcılar kapatılır. Daha sonra kesici kapatılarakdevreye enerji verilir. Kesici yoksa alıcılarınyükü devreden çıkarılır, sonra ayırıcı açılır.
    Ayrıca, ayırıcı açma kapama işleminde şuhususlara dikkat edilmelidir;
    Kesicinin açık veya kapalıpozisyonu, güvenli bir konum göstergesi ile
    tanımlanabilmelidir.
    Kesici mekanizmasıüzerindeki açık ya da kapalı konum bilgisinin, yardımcı
    devre ile beslenen ışıklı (açık veya kapalı)konum bilgisi ile eşleştiği kontrol
    edilmelidir.
    Ancak, kesicinin her üçküvetinin içindeki hareketli kontakların, itici
    mekanizma ile tahrik edildiği ve konumbilgisinin en azından bir faz için
    doğru olmayabileceği unutulmamalıdır.
    Hava yalıtımlı metal mahfazalıYG. hücrelerinde de kullanılan bazı tip
    ayırıcılar dahil, klasik yöntemle tesis edilen(eski tesislerde) kullanılan
    ayırıcılar, açıldıklarında enerji devresiniminimum mesafede güvenli bir
    biçimde ayırdığı kontrol edilmelidir.
    Ayırıcının güvenli ayırmamesafesinin tesis edilen mekanik kumanda düzeni
    ile ilgili olacağı unutulmamalı, kumanda kolununaçık konuma gelmiş ve
    ayırıcı bıçaklarının güvenli mesafede uzaklaşmışolduğu gözle kontrol
    edilmelidir.
    Hava yalıtımlı metalmahfazalı YG. hücrelerinde de kullanılan bazı tip
    ayırıcılar dahil, klasik yöntemle tesis edilenve kullanılan ayırıcılar,
    açıldıklarında enerji devresini minimum mesafedegüvenli bir biçimde
    ayırdığı kontrol edilmelidir.
    Ayırıcının güvenli ayırmamesafesinin tesis edilen mekanik kumanda düzeni,
    ayırıcı iticilerinin sağlam ve normal çalışabilmeleriile olanaklı olacağı
    unutulmamalı; kumanda kolunun açık konuma gelmişve ayırıcı bıçaklarının
    tamamının güvenli mesafede uzaklaşmış olduğugözle kontrol edilmelidir.
    MMMH’ de (Metal mahfazalımodüler hücre) bulunan ayırıcı konumlarının
    gözle izlenmesi mümkün olmadığından, sağlamlığıkontrol edilen kapasitif
    led gösterge ile enerjinin üç fazda da olmadığıkontrol edilmelidir.
    Tesise enerji verebilecekher kaynaktan gelen irtibatı gözle görünür şekilde
    ayırmak.
    Kesici ve ayırıcıları açıkkonumda kilitlemek suretiyle, tesisin yeniden
    enerjilenmesi riskine yol açabilecek sonuçlarınortadan kaldırılması hedefine
    yönelik olarak alınacak önlemler ardışık olarakyapılmalıdır.
    Enerji girişi bölümündekiayırıcı topraklı ise topraklama bıçaklarının toprak
    çenelerine iyice sabitlendiğinin görülmesi.



    SF6 GAZLI KESİCİLER
    Son yıllarda büyük kullanımalanı bulmuş olan yeni bir tip kesicidir.Hacimlerinin küçük olması nedeni ile kapalı mekânlardadakullanılmaktadır. Kesicinin çalışma prensibi sabit basınçtaki (4-6 bar) SF6(Sülfürhekzaflorür) hareketli kontaktakipistonvasıtası ile sıkıştırılarak ark üzerine üflenmesi ve arkınkoparılmasıdır. SF6gazının yalıtım özelliğinden dolayıkontaklar arası açılma mesafesi çokküçüktür.
    Bu tip kesiciler hidrolikkumandalıolup kesme odasında SF-6 gazı bulumaktadır. Yağbasıncı elekriklipompadan sağlanır. Birinci basamakta pompa yağı D takındanemer ikinci basamaktadalgalanmayı önleyen CAP tankından geçirerekakümülatörleri(B10-B1-B2...)doldurur. Yağ kutuplardaki akümülatörlerde azotgazı altındadepolanır. Motopompun devreye giriş ve çıkışı hidrolikmanostatıyla ayarlanır.Geri döndürmez valfi yüksek basınçlı yağın, düşükbasınçlı yağa kısmına dönüşünüengeller
    a) Sf6GazlıKesicilerin Üstünlükleri Şunlardır:
    a.1) Di elektrik dayanım gerilimi, aynı basınçtakihavayagöre üç kat değerdedir. Üç barlık basınçta, transformatör yağının dielektrikdayanım gerilimi geçmektedir,
    a.2) Kayıp faktörü (tg) ye göre çok küçüktür,
    a.3) Isı iletim katsayısının yüksek olması, alçakiyonizasyonnedeni ile, ısıyı çok çabuk çevreye dağıtır, ve arkın çabuksoğumasını sağlar,
    a.4) Devre kesilirken oluşabilecek tekrartutuşmaları ve bunedenle de aşırı gerilimleri önler,
    a.5) SF6 gazı, metallerle kimyasal tepkimeye girmez,
    a.6) SF6 gazı, renksiz kokusuz, ve zehirsizdirhavaya görebeş kat daha ağırdır,
    a.7) Yüksek ark ısısı sonucunda kimyasal olarakayrışan gaz,kısa zamanda tekrar eski haline döndüğü için, uzun süre ilaveedilmedenkullanılabilir.
    a.8) Tüm kısımların onarın ve bakımı mümkündür vemasrafıazdır,
    a.9) Sahada yalıtım testi için özel cihaz gerektirmez,
    a.10) Boyutu küçüktür,
    a.11) Akım koparmada sorun yaratmaz,
    a.12) Mekanik dayanıklılığı 10 000 açma kapamayaizin verir,
    a.13) Anma akımı sayısı genelde 10 000 civarındadır,
    a.14) Tekrar kapama yaptırılması mümkündür,
    a.15) Kapasitif ve endüktif akımların kesilmesindedahauygundur,
    a.16) Yanıcı ve patlayıcı ortamda kullanılması sorunyaratmaz,
    a.17) Kesme zamanı 3-5 periyottur,
    a.18) Fiyatı çok pahalı değildir,
    a.19) Dünyada kullanılan eğilimi artmaktadır.
    b) Buna karşılık:
    b.1) Gaz kaçağı rizikosu vardır, bir miktara izinverilir,iyi izlenmesi gerekir,
    b.2) Çevreye artık gaz yayılır.



    ayrıcı arızaları

    1-ayrıcının iyi kapanmaması sonucu arkta kalması:

    .bu arktan dolayı kontaklar oksitlenebilir. kontak direnci azalır ve arktan dolayı abonelerde elektrikte titreme meydana gelir. arızayı gidermek için ayrıcı açılıp enerji kesilerek arızanın giderilmesi için ayrıcı ayarlanır.
    2- Mesnet izolatörlerin kırık veya çatlar olması :
    mesnet izolatörlerin kırık veya çatlak olması durumunda ENH (Enerji Nakil Hattı) tutmaz (elektrik toprağa akacağı için) arızayı gidermek için izolatörlerin yenisi ile değiştirilmesi gerekir.
    3-ayrıcı kollarında arıza olması:
    ayrıcının açma ve kapama işlemini yapan kollarda arıza meydana gelmesi durumunda ayrıcı kapama durumunda tam kapanmaz ve arkta kalır. arızayı gidermek için ayrıcı kolları ayarlanmalıdır.
    4-kontaklarda kötü temas:
    kontaklarda kötü temas olması abonelerdeki elektriğin kalitesini düşürür ve ayrıcının ileride kontaklarının deforme olmasına yol açar. arızatu gidermek için sabit ve hareketli kontakların ayarları yapılır.

    not: kontakların iyi kapanması için ayrıcının kontaklarına veya herhangi bir parçasına kesinlikle yağ sürülmez




    VAKUMLUKESİCİLER
    Havasıboşaltılmış vakum hücresinin içerisinde vakumaltında (10-9 mbar)bulunmasından dolayı hareketlikontağın sabitkontaklardan ayrılması ile kontaklar arasında bir metal buharıarkı oluşur. Bumetal buharı ark sönünceyekadar devam eder. Akım sıfır değerine ulaşınca arksöner. Kondanse olan metal zerrecikleritekrar kontaklara döner ve böylecekontak malzemesinin aşınması önlenmiş olur.Ayırma aralığının vakumla çok iyiyalıtılmış olması sayesinde arktekrar tutuşmadan devrenin akımı kesilmiş olur.
    Mekanik açıdan dayanıklı kesicitipidir. Elektriksel ömrü çok yüksektir.Kısa devrede 100 anma akımındaise20000 açma yapabilir. Tahrik mekanizması yayı elle kurulabileceği gibimotoryardımıyla da kurulabilir.Yüksek performanslı az bakım gerektiren birkesici olduğu için son yıllarda ortagerilimde yaygın olarakkullanılmaktadır.
    Vakumlu kesicilerde kontakyapısı önemli olup arksırasında oluşan metal buharı yine kontak üstüne çöker,Bu da kontak ömrünüuzatır. Kontak malzemesi az gz emici , yük sek elektirikidayanıma haizolamlıdır. Kontak malzemesi olarak simtelleleşmiş krom-bakırkarışımı kullanılır.
    Vakuma dayanıklı tüpün imali hassas olup, 550 ‘yekadar ısıtılarak absorveedilmiş gazların çıkması sağlanır. Tüp 10-9mlbar’ lık basıncadüşürülürse bu şekildeki basınç 20 seneyekadar idare eder. Vakumlukesiciler endüsriyel şebekeler için uygun olup bakımımümkündür. Çalışmasırasında X ışını yayma tehlikesi vardır.
    Kesicilerin çalıştırmatertiplerinin ve yardımcıteçhizatının malzeme yapımından ileri gelenbozuklukların belirlenmesiiçinkontrolleri yapılır.
    Kesicilerin bakımıyapılmadan önce enerjisinin kesilip yedeğe alınmasıgerekir. Bakımlarıyapılmadan öncegözle dıştan kontrol edilir. Daha sonrasökülerek bağlantıların sağlam olupolmadığı üç faza ait kontaklarınaynı anda açıldığı veya kapandığı kontrol edilir
    Bozulan veya aşınmışolankontaklar yenisiyle değiştirilir.Havalı ve gazlı kesicilerde
    kaçak olup olmadığı kontroledilir. Eksilen gaz var ise ilâve edilir.Kesicilerin ark söndürme ve kumanda sistemlerinin çalışır durumdaolmalarınınsağlanması için gerekli bakımları yapılmalıdır.



    vakumlu kesiciler’inÜstünlüklerişunlardır:
    a.1) Mekanizmaları basittir,
    a.2) Açma işlemi için ek teçhizat gerektirmez,
    a.3) Kesme hücresi dışındaki teçhizatın onarım vebakımıkolaydır,
    a.4) Boyutu küçüktür,
    a.5) Mekanik dayanıklılığı 30 000 açma – kapamayaizin verir,
    a.6) Anma akımında kesme sayısı 10 000 civarındadır,
    a.7) Özellikle kapasitif devrelerin kesilmesindedahauygundur,
    a.8) Tekrar kapama yaptırılması mümkündür,
    a.9) Açma işleminde artık gaz çıkarma sorunu yoktur,
    a.10) Kesme zamanı 3-5 periyottur,
    a.11) Yanıcı ve patlayıcı ortamda sorun yaratmaz,
    a.12) Dünyada kullanma eğilimi artmaktadır.
    b) Buna karşılık:
    b.1) Kesme hücresinin fiyatı daha pahalıdır,
    b.2) Sahada yalıtım düzeyi kontrolü için Y.G. testcihazıgerekir,
    b.3) Kesme hücresinde sızdırmazlık rüzükosumevcuttur,
    b.4) Akım koparmada darbe sınırlayıcılaragereksinimduyulabilir,
    b.5) Fiyatı yüksektir,
    b.6) Vakum düzeyininbelirliperiyotlarla bakım gerekir.





    DEVRE KESİCİLER İÇİN TEMEL TANIMLAR:

    Alçak gerilim devre kesicilerin performansı ile ilgili olarak IEC60947-1, IEC 60947-2 ve IEC 60947-3 standartlarında verilmiş bazı temeltanımlar aşağıda açıklanmıştır.Devre kesicilerin seçiminde buözelliklerin mutlaka gözönünde bulundurulmaları gereklidir.

    Ue: Beyan Edilen İşletme Gerilimi - Bir devre kesiciye, ilgili testve kullanma şartlarına göre imalatçı tarafından bildirilen gerilimdeğeridir.

    Ui : Beyan Edilen Yalıtım Gerilimi - Bir devre kesicinin ilgilidielektrik testleri ve mesafelerine göre belirlenmiş yalıtımgerilimidir.

    Uimp : Beyan Edilen Darbe Dayanım Gerilimi - Bir devre kesicinin,öngörülen biçim ve polaritede bulunan darbe geriliminin, belirlenmiştest şartlarında dayanabileceği pik değeridir
    Iu (In): Beyan Edilen Kesintisiz Çalışma Akımı - Kesintisizçalışma şartları altında, bir devre kesicinin taşıyabileceği, imalatçıtarafından bildirilen akım değeridir.

    Im : Beyan Edilen Kapama Kapasitesi - Belirlenen kapamaşartlarında, bir devre kesicinin taşıyabileceği, imalatçı tarafındanbildirilen akım değeridir.

    Ic : Beyan Edilen Kesme Kapasitesi - Belirlenen kesme şartlarında,bir kesicinin yeterli seviyede kesebileceği imalatçı tarafındanbildirilen akım değeridir.

    Icu : Beyan Edilen En Büyük Kısa Devre Kesme Kapasitesi - Ueişletme geriliminde, bir devre kesicinin iki defa kesebileceği en büyükkısa devre akım değeridir. Kesme sıralaması: açma-süre-kapama/açmaşeklindedir. Bu açma/kapama sıralama işleminden sonra devre kesicininbeyan akımını (Iu) taşıması gerekmez.

    Ics : Beyan Edilen Servis Kısa Devre Kesme Kapasitesi - Ue işletmegeriliminde ve tanımlanan güç faktörü için bir devre kesicinin üç defakesebileceği kısa devre akım değeridir. Kesme sıralaması:açma-süre-kapama/açma-süre-kapama/açma şeklindedir. Bu sıralama işlemisonunda devre kesici beyan akımını (Iu) taşıması gereklidir.

    Icw : Beyan Edilen Kısa-Süre Dayanma Akımı - Öngörülen kullanım vedavranış şartları altında, kapalı konumda bulunan bir kesicinin,belirlenen bir süre içinde taşıyabileceği akım değeridir. Bu özellik,devrelerde seri konumda bulunan devre kesicilerin selektivitekoşullarını yaratmak üzere kullanılan gecikmeler için gereklidir.

    Icm : Beyan Edilen Kısa Devre Kapama Kapasitesi - Ue işletmegeriliminde, beyan edilen frekans ve belirlenmiş güç faktörü için (a.adevrelerinde), devre kesicinin imalatçı tarafından bildirilen kısadevre kapama akım değeridir.

    Kullanma Sınıfları:

    Kullanma sınıfları, IEC 60947-2 cetvel 4’ e göre devrede serikonumda bulunan devre kesiciler arasında seçicilik kuralınınuygulanması için gerekli gecikme zamanlarının ihtiyaç duyulmasıbakımından oluşturulmuştur.
    A sınıfı : Bu sınıftaki devre kesiciler seçicilik uygulanması için gerekli Icw değerine sahip değildirler
    B sınıfı : Bu sınıftaki devre kesiciler seçicilik uygulanması için gerekli Icw değerine sahiptirler.

    IEC 60947-2 cetvel 3’ e göre, eğer bir kesicinin Icw değeri; In ≤ 2500 A için 12 In veya 5 kA (hangisi büyükse)
    In > 2500 A için 30 kA’ dan büyük ise B sınıfı sayılmaktadır




    Ayırıcı Bağlantıları
    Ayırıcıların Bağlantılarında Kullanılan İletkenlerinÖzelliği
    Ayırıcı bağlantılarında kullanılan iletken vebaralar kesinlikle ayırıcıdan sonra devam
    eden hattın hesaplanan iletken ya da baradeğerlerinden küçük olmamalıdır.
    Bara veya kablo iletkenleri bağlanırken bağlantıkontakları asla çekme, itme veya
    döndürme kuvvetine maruz bırakılmamalıdır. Dairekesitli iletken kullanılıyorsa, şalterin bağlantı kontaklarına bağlarken mutlaka özelklemens kullanılır. İletken bağlamadan önce klemensin altını şalterin bağlantı kontaklarınaiyice tesbit edilir. Ark söndürme hücreleri (yük ayırıcılarında) asla gerdirilmemelidir,aksi halde çabuk açma kontak çubuklarının merkezi çarpması temin edilemez.
    Ayırıcıların bağlantı noktaları bakırdanyapılmıştır. Havai hat tarafından gelen iletken
    alüminyum olduğu için bu taraftaki bağlantıdaAL/CU (alüminyum/bakır) klemensler
    kullanılır. Klemensin alüminyum tarafına havaihat iletkeni, bakır tarafına ise ayırıcı bağlantı noktası sıkıca bağlanır.

    Ayırıcı Bağlantı Yöntem ve Teknikleri
    Ayırıcı Bağlantı İşlem Sırası

    Harici sistemlerde;

    Havai hat tarafından geleniletkenlerin boyu ayırıcının sabit kontak tarafının
    bağlantı noktalarına denk gelecek şekilde nefazla gergin ne de fazla gevşek
    olacak şekilde kesilir. Kesme işlemi yapılırkenbölgenin iklim koşulları göz
    önüne alınmalıdır. (Kar, rüzgar, yağmur)
    Ayırıcının sabit kontaktarafına havai hat tarafından gelen iletkenler AL/CU klemens vasıtasıyla bağlanılır.
    Ayırıcının hareketli kontaktarafında sigorta altlığı bulunmaktadır. Bu altlığında
    bağlantı noktaları bakır olduğundan sigortaaltlığı ve trafo arasında kullanılacak
    iletken bakır olmalıdır. Bu iletkenin de boyuayarlanıp kesildikten sonra klemenslerle yerlerine tutturulur.
    Topraklama bağlantı noktasıdaha önceden hazırlanmış topraklama şeridi ile irtibatlandırılır.

    Dahili sistemlerde;
    Dahili sistemlerde ayırıcıbağlantıları baralar vasıtası ile yapılır. Bu sebeple
    yerlerine monte edilmiş ayırıcılarda barabükümleri titizlikle yapılır.

    Ana bara ile ayırıcınınbağlantı noktasının ölçüsü alınır. Bu işlem her faz için
    ayrı ayrı yapılır.

    Alınan ölçülere görekesilip bükülen baralar üzerine bağlantı delikleri açılır.
    Her fazın barası sıraylaana baraya bağlanılır.
    Kumanda sistemininbağlantısı yapılır.

    Ayırıcı Bağlantılarında Dikkat Edilecek Hususlar
    Bara veya kablo iletkenleri bağlanırken bağlantıkontakları asla çekme, itme veya
    döndürme kuvvetine maruz bırakılmamalıdır.Dairesel kesitli (Ø 8 vb.) iletken kullanılıyorsa,
    şalterin bağlantı kontaklarına bağlarken mutlakaözel klemens kullanınız. İletken
    bağlamadan önce klemensin altını şalterinbağlantı kontaklarına iyice tespit ediniz. Ark söndürme hücreleri asla gerdirilmemelidir, aksihalde çabuk açma kontak çubuklarının merkezi çarpması temin edilemez. Somunlarısıkarken daima çift anahtar kullanmalı, birisi ile somunu sıkarken diğeri ile cıvatayı tutmamakgerekir.
    Bağlantı yapılırken ayırıcının giriş veçıkışında enerji olmadığından emin olunmalıdır.
    Topraklama kesinlikle yapılmalıdır. Bağlantıbittikten sonra kullandığımız tüm malzemenin sayılarak toplanması, bağlantı yapılan yerdeherhangi bir alet unutulmamasına dikkat edilmelidir.
    Emniyet mesafelerine dikkat edilmelidir.Enerjili tesislerde, gerilim bulunan
    salınımsız haldeki iletkenlerin birbirineyaklaşma mesafeleri aşağıda verilmiştir.

    50 - 3.500 Volt İçin 30 cm.
    3.500 - 10.000 “ 60 cm.
    10.000 - 50.000 “ 90 cm.
    50.000 - 100.000 “ 150 cm.
    100.000 - 250.000 “ 300 cm.
    250.000 - 450.000 “ 450 cm.
    Yapılacak çalışmalarda hat salınımı bumesafelere ilave edilmelidir.
    DİKKAT !
    Yukarıda verilen ölçüler; insanların gerilim altındakinoktalara yaklaşma mesafeleri değildir!

    kaynak: meb





    Devre Kesme Elemanları
    ayrıcıların montajı
    Ayırıcıların Montaj Yerleri

    Ayırıcılar şalt sahalarında, hat ve trafodireklerinde, OG modüler hücrelerde, trafo
    merkezlerinde kumanda elemanı olarak montajyapılırlar.

    Ayırıcı Montaj Yöntem ve Teknikleri
    Ayırıcıyı Montaj Yerine Getirirken Dikkat Edilecek Hususlar

    Ayırıcılar montaj edilecekleri yere kadarambalajları bozulmadan getirilmelidir.
    Bununla birlikte;

    Ayırıcı mesnetizolatörlerinin,
    Sabit ve hareketlikontakların,
    Açma kapama mekanizmasınınzarar görmemesine dikkat edilmelidir.
    Şalteri taşırken yalnızcaşasi kısmından tutunuz ve asla ark hücre tertibatından,
    bıçak ve sabit kontaklardan ve izolatörlerdentutmayınız.

    Ayırıcı Montaj Araç Gereçleri
    Ayırıcıların montajında trifor, lokma takımı,anahtar takımı, boru anahtarları, su
    terazisi, demir testeresi, eğe takımı, eğme vebükme araçları, matkap vb. araç gereçler kullanılmaktadır. Ayırıcının direk üzerine, şaltsahasına veya başka bir yere montajına göre kullanılan araç gereçler değişmektedir.

    Ayırıcı Montaj İşlem Sırası
    Ayırıcıların montaj yapıldıkları yere göre işlembasamakları değişiklik gösterir.
    Ayırıcıların direk üzerine (trafo direği veyabranşman direkleri) montajında genellikle direk dikilmeden, yerde monte edilir. Fakat bazenayırıcıların değiştirilmesi gereken yerlerde veya direkleri dikilmiş tesislerde ayırıcının direğeçıkarılarak montajı yapılmak zorunda kalınabilir. Şalt sahalarının montajında,ayırıcı boyutları büyük olduğu için çok dikkat edilmelidir. Şalt sahalarında ayırıcılarınmontajı için betondan veya metalden uygun platform hazırlanmalıdır. Ayırıcılar modüler hücresistemlerinde monte edilmiş şekilde üretilmektedir. Ayırıcının direk üzerine montaj işlem sırasıaşağıda maddeler halinde incelenecektir.

    Ayırıcı yukarıdan atılanbir halat, trifor ya da vinç yardımıyla montaj edileceği
    yere kadar kaldırılır. Kaldırma işlemindeayırıcının zarar görmemesine dikkat
    edilir.

    Montaj deliklerinin denkdüşmesi sağlanarak cıvataları takılır ve somunlar
    hafifçe sıkılır. Somunları sıkarken daima çiftanahtar kullanılmalı, anahtarın
    birisi ile somunu sıkarken diğeri ile cıvatayıtutmanız gerekir.
    Su terazisiyle yereparalelliği sağlanarak lokma anahtarı, açık ya da yıldız
    anahtar desteğiyle cıvata – somunlar iyicesıkıştırılır. Paralellik mekanizmanın
    rahat çalışması için son derece önemlidir. Buyüzden azami dikkat
    gösterilmelidir.

    Ayırıcı açma kapamamekanizması yerine monte edilir.
    Mafsal ayırıcı mekanizması,açma kapama mekanizmasının tam ortasına monte
    edilir.

    Hareketi ileten metal boruayırıcının kontakları tam olarak kapatılarak mafsala
    monte edilir. Mafsalın diğer tarafı da başka birboru ile kol düzeneğine monte
    edilir ve cıvataları iyice sıkılır.

    Mekanik kol düzeneğikullanılarak ayırıcının tam olarak açılıp kapanmasının
    sağlandığı test edilir.


    Ayırıcıların Montaj ve İşletilmesinde Dikkat EdilecekHususlar
    İrtibat cıvataları iyisıkılmış olmalıdır.

    Kontak yüzeyleri temizolmalıdır.
    Kontakları birbirinikarşılamalıdır.( Aynı hizada olmalı )
    İzolatörlerinde çatlak,kırık bulunmamalı ve sırrı bozulmamış olmalıdır.
    Ayırıcı kolları iyiçalışıyor olmalıdır.
    Topraklama bağlantıları iyiyapılmış olmalıdır.
    Ayırıcı monte edildiği yereiyi sabitlenmiş olmalıdır.
    Tespit cıvatalarısıkılırken şalter şasisi asla kastırılmamalı ve gerdirilmemelidir.
    Boya veya badana esnasındaveya şasinin nakli veya montajda bozulan
    boyaların, boyalarının düzeltilmesi gerekiyorsaşalterin yatak, hareketli
    parçalarına, yayları, galvaniz metal aksam,izolatör ve kontaklarına asla boya
    gelmemelidir.

    Çabuk açma kontak çubukları asla ne yağ nevazelinle temas
    etmemelidir. Temiz ve kuru olmalıdır.

    Bütün yatak ve mafsalların rahat hareket edipetmediğini kontrol ediniz ve yatakları yağlayınız.
    İzolatörleri temizleyiniz.
    Ayırıcı kumanda kolu,erişibilecek yükseklikte olmalıdır.
    Kontak parçaları üzerindeki toz ve yağartıklarını kuru bir bezle iyice temizleyiniz.
    Çabuk açma kontak çubukları ark söndürmehücresindeki deliklere merkezi çarpıyorsa, düzeltiniz.
    İş güvenliği tedbirlerine uyulmalıdır.
    Ayırıcının Topraklanmasının Yapılması
    Direk tipi topraklı ayırıcılarda topraklamatarafının çıkış uçlarının ayırıcı şasesine bir
    bara yardımıyla bağlanması yeterli olacaktır. Çünküdirek zaten topraklanmış olduğundan ayrıca hat çekmeye gerek yoktur. Genellikletopraklama bağlantısı metal şeritle yapılır.
    dahili tip ayırıcılar da ise (30 Kasım 2000Tarihinde yayınlanan Elektrik Kuvvetli
    Akım Tesisleri Yönetmeliği ile Metal MahfazalıModüler Hücrelerin ( MMMH )
    kullanılması zorunlu hale gelmiştir.) baralarvasıtasıyla topraklama barası ile irtibatlandırılır.
    Modüler hücrelerde ise montajlı halde geldiğiiçin sadece hücre bara bağlantısını yapmak yeterlidir
     

Bu Sayfayı Paylaş