Dalga Aşınım ve Birikim Şekilleri Hakkında Bilgi

'Ülkeler Coğrafyası' forumunda SeLeN tarafından 10 Ekim 2010 tarihinde açılan konu

  1. SeLeN

    SeLeN Site Yetkilisi Editör

    Sponsorlu Bağlantılar
    Dalga Aşınım ve Birikim Şekilleri Hakkında Bilgi konusu kıyı tipleri - dalga aşınımları - türkiyedeki kıyı tipleri - dünyadaki kıyı tipleri - med cezir olayları - gel git olayları

    Su taneciklerinin diğer bir su taneciğine geçmesiyle meydana gelen salınım hareketine denir. Dalgaların oluşmasında:

    a)Rüzgarlar

    b)Dünyanın dönmesi

    c)Depremler

    d)Deniz dibi çökmeleri

    e)Volkanizma gibi faktörler etkilidir.

    Dalga Aşınım Şekilleri:

    a)Falez: Dağların denize parale uzandığı yerde dikliklere dalgaların çarpması sonucu oluşan ve çarptığı yerleri oyma işlemi yaparak kazan ve bu kazma sonucunda üzerindeki ağırlığı taşıyamayan parça aşağı düşer. Sonuçta yine dik bir kıyı ortaya çıkar. Bunada Falez veya Yalıyar adı verilir. Türkiyede en fazla Karadeniz ve Akdenizde görülür. Çünkü buralarda dağlar denize parelel uznamaktadır.

    b)Kıyı Aşınım Düzlüğü: Dalga ve akıntılarla kıyıdan kopartılan parçaların ufalanması sonucunda oluşan düzlüklerdir.

    Dalga Birikim Şekilleri:

    a)Kıyı Kordonları ve Okları: Dalga ve akıntılarla kıyılardan kopartılan malzemenin açıklara sürüklenerek biriktirilmesiyle oluşturulan bir ucu karaya bağlı olan yığınaklardır. Bazen dar bazen de geniştirler. Uzamalarıyla birlikte kordonları oluştururlar.

    b)Tombolo: Kıyı kordonları bazen açıktaki bir adayı karaya bağlar. Bu şekilde oluşan şekillere Tombolo denir. Bu şekilde ada yarımada olur. Türkiye’deki en güzel örnekler Marmara denizindeki Kapı dağ Yarımadası ve Sinop’un yerleşim yeridir.

    c)Deniz Kulağı(Lagün): Kıyı kordonları bazen bir adanın önünü kapatır. Bu sayede koy bir göl halini alır. Buna da deniz kulağı adı verilir. Türkiye’deki en güzel örnekler Büyük ve Küçük Çekmece ve Terkos(Durusu) gölleridir.

    d)Kıyı Taraçaları: Deniz gerilemesi veya kara yükselmesi sonucunda eski kumsallar yüksekte kalır.
    AKINTILAR

    Deniz yüzeyindeki veya altındaki suların bir yerden başka bir yere taşınmaları olayıdır. Bu akıntılarda:

    a)Yoğunluk farkının

    b)Seviye farkının

    c)Sürekli rüzgarların

    d)Gel-Gitlerin etkileri vardır.

    Alt ve üst akıntıların sebebi;seviye ve yoğunluk farkıdır. Karadenizden Akdenize doğru bir alt akıntı (Seviye farkı),Akdenizden karadenize bir alt akıntı(Yoğunluk farkı) vardır.

    BAŞLICA KIYI TİPLERİ

    1.Boyuna Kıyılar: Girinti ve çıkıntının az olduğu kıyılarda görülür. Denizlere dağlar paralel uzanır. Kıta sahanlığı dardır. Kıyılarda falezlere bolca rastlanır. Pasifik ve Kara denizle Akdeniz de görülür.

    2.Enine Kıyılar: Girinti ve çıkıntının fazlalığına bağlı olarak oluşan koy ve körfezler fazlaca yer tutar. Doğal limanlar fazladır. Dağlar denizlere dik uzanır. Ege kıyıları

    3.Ria Kıyıları: Akarsu vadilerinin ağız kısmının sular altında kalmasıyla oluşan kıyılardır. Kuzey batı İspanya, Güneybatı İrlanda, İstanbul boğazı ve Fethiye Didim arası en güzel örneklerdir.

    4.Dalmaçya Kıyıları: Kıyıya paralel uzanan dağların çökmesiyle aradaki vadilerin sular altında kalmasıyla oluşur. Adriyatik denizi, Fethiye -Kaş arası

    5.Liman Kıyıları: Yükseltisi fazla olmayan düzlüklerin çökmesiyle bir bölümünün deniz altında kalmasıyla akarsu ağızlarına deniz sularının sokulmasıyla ince uzun ırmak ağızlarında oluşan girinti ve çıkıntıya denir. Ukrayna kıyılarında, Büyük ve Küçük Çekmece gölleri

    6.Fiyort Kıyılar: Buzullarla oluşturulmuş derin vadilerin buzulların çökmesiyle deniz altında kalması sonucunda oluşur. Türkiye'de yoktur. Norveç'in Sağne limanı dünyadaki en büyük ve en güzel örnektir.

    7.Skyer Kıyılar: Hörgüç kayaların ve Moren yığınlarının sular altında kalmasıyla oluşan çok sayıda girinti ve çıkıntıdan oluşan kıyılardır. Finlandiya kıyılarında görülür.

    8.Mercanlı Kıyılar: Sıcak denizlerde yaşayan mercanların ölmesi sonucunda kireçli kalıntıların üst üste birikmesiyle oluşan kıyılardır. Kıyıların biraz açığa yerleşmeleri neticesinde Mercan adaları oluşur. Avustralya’nın doğusunda görülür.

    9.Haliçli Kıyılar: Gel-Git sonucunda akarsu ağızlarında aşınmayla bir girintinin oluşmasıdır. Hamburg limanı en büyük haliçtir.

    NOT: Türkiye’de haliç yoktur. Sadece halice benzediği için halice haliç adı verilmiştir. Çünkü Türkiye’de Gel-Git yoktur.

    NOT: Türkiye’de Gel-Git’in olmamasının sebebi Türkiye’de açık denizin olmamasıdır.


    alıntı
     

Bu Sayfayı Paylaş