Dünyanın Hareketleri ve Sonuçları

'Uzay ve Gökyüzü' forumunda SeLeN tarafından 7 Aralık 2010 tarihinde açılan konu

  1. SeLeN

    SeLeN Site Yetkilisi Editör

    Sponsorlu Bağlantılar
    Dünyanın Hareketleri ve Sonuçları konusu Eksen Harakaetleri - Dünyanın Güneşe Karşı Konumları - Ekinoks Nedir - Gündönümü Nedir

    Dünya'nın Kendi Ekseni Çevresindeki Hareketi (Dünyanın Günlük Hareketleri)

    Dünya, kendi ekseni çevresindeki batıdan doğuya doğru olan hareketini 24 saatte tamamlar. Bu süreye "1 gün" denir.


    Dünya geoid şeklini almıştır.
    Gece - gündüz oluşur ve birbirini izler.
    Güneş ışınlarının düşme açısı gün içinde değişir. Bu nedenle; sıcaklıklar, gölge boyları ve yönleri, ışınların atmosferde tutulması sabahtan akşama kadar değişir.
    Gece ve gündüz sıcaklık farkları oluşur. Bu nedenle; mekanik çözülmeler ve Meltem rüzgârları oluşur.
    Yerel saat farkları oluşur.
    Sürekli rüzgârların hareket yönlerinde sapmalar oluşur.
    Okyanus akıntıları halkalar oluşturur.
    30° ve 60° enlemlerinde dinamik basınç kuşakları oluşur.
    Doğu ve batı yön kavramları oluşur.


    Dünya'nın Güneş Etrafındaki Hareketi

    - Yıllık Hareket nedir

    Dünya, elips şeklindeki yörüngede batıdan doğuya doğru döner. Bu dönüşünü 365 gün 6 saatte tamamlar.

    Yörünge: Dünya'nın Güneş etrafında dönerken izlediği yoldur.

    Yörünge Düzlemi (Ekliptik): Yörüngenin geçtiği düzlemdir.

    Yer Ekseni nedir: Kutup noktalarından ve Yer'in merkezinden geçtiği varsayılan, Ekvator'u dik kesen çizgidir.



    Dünya Yörüngesinin Şeklinin Sonuçları


    Dünya'nın Güneş'e olan uzaklığı değişir ve gün-öte-günberi konumları oluşur.
    Dünya Güneş'e yaklaştıkça çekim gücününün etkisiyle Dünya'nın yörünge üzerindeki dönüş hızı artar.
    Yörünge üzerindeki dönüş hızının değişmesi, mevsim sürelerinin farklı olmasına yol açar.
    Kuzey Yanmküre'de yaz, Güney Yanmküre'de kış mevsimi daha uzundur.

    Kutup noktalarındaki gece ve gündüz süreleri farklıdır. Örneğin; Kuzey Kutbu'nda en uzun gündüz süresi 186 gün iken Güney Kutbu'nda 179 gündür.

    Yörüngenin şekli tam bir daire olsa ve Güneş bu dairenin merkezinde yer alsaydı:

    Dünya'nın Güneş'e olan uzaklığı değişmezdi.
    Dünya'nın yörünge üzerindeki hızı değişmezdi.
    Mevsimlerin süreleri birbirine eşit olurdu.
    Kutup noktalarındaki gündüz ve gece süreleri eşit olurdu.
    Yörüngenin şeklinin mevsimlerin oluşmasında etkisi yoktur. Türkiye'de temmuz ayının sıcak, ocak ayının soğuk olması bu durumu kanıtlar. Sıcaklığın değişmesindeki temel etken güneş ışınlarının düşme açısıdır.


    Eksen Eğikliği nedir

    Yer ekseni yörünge düzlemine (Ekliptik) 23° 27' eğik olarak durur.

    Bunun sonucunda;

    Ekvator'la ekliptik arasında 23° 27' lık açı oluşur.
    Ekliptikle eksen arasında 66° 33' lık açı oluşur.
    Dönencelerin ve kutup dairelerinin yerlerini belirler.
    Matematik iklim kuşaklarının sınırlarını belirler.

    Dünya, Güneş çevresindeki hareketini ekseni eğik olarak yaptığı için:

    Bir noktaya güneş ışınlarının düşme açısı yıl içinde değişir böylece mevsimler oluşur ve birbirini izler.
    Sıcaklık ve gölge uzunlukları yıl içinde değişir.
    Yarımkürelerde aynı anda farklı mevsimler yaşanır.
    Güneş'in ufuk düzlemi üzerindeki yüksekliği yıl içinde değişir.
    Gece-gündüz süreleri yıl içinde değişir. (Güneş'in doğuş ve batış saatleri yıl içinde değişir.)
    Güneş ışınlarının dik düştüğü noktalar, yıl içinde 23° 27' enlemleri (dönenceler) arasında yer değiştirir.
    Aydınlanma çemberi yıl içinde kutup noktaları ile kutup daireleri arasında yer değiştirir.
    Mevsimlik rüzgârlar olan Muson rüzgârlarının oluşumunda da Dünya'nın yıllık hareketi ve eksen eğikliğinin etkisi vardır.


    Aydınlanma Çemberinin Yıl içindeki Hareketi

    Yerküre; hem ekseni eğik olduğu, hem de Güneş çevresinde hareket ettiği için, aydınlanma sınırı yıl içinde kutup daireleri ile kutup noktaları arasında yer değiştirmektedir.

    Aşağıdaki şekillerde, aydınlanma sınırının 21 Haziran ve 21 Aralıkta kutup dairelerine teğet, 21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinde kutup noktalarından, yılın diğer dönemlerinde ise kutup noktaları ve kutup daireleri arasından geçtiği görülmektedir.

    Yer Ekseni 30° Eğik Olsaydı;

    Dönenceler 30°, kutup daireleri 60° enlemlerinden geçerdi.
    Matematik iklim kuşaklarının sınırları değişirdi.
    Tropikal Kuşak ve Kutup Kuşağı genişler, Orta Kuşak daralırdı.
    Gece ile gündüz arasındaki süre farkı artardı.
    Türkiye'de yazlar daha sıcak, kışlar daha soğuk geçer, yıllık sıcaklık farkı artardı.
    Ekvatorda yıllık sıcaklık farkı artardı.

    Yer Ekseni 10° Eğik Olsaydı;

    Dönenceler 10°, kutup daireleri 80° enlemlerinden geçerdi.
    Matematik iklim kuşaklarının sınırları değişirdi.
    Tropikal Kuşak ve Kutup Kuşağı daralır, Orta Kuşak genişlerdi.
    Gece ile gündüz arasındaki süre farkı azalırdı.
    Türkiye'de yazlar daha serin, kışlar daha ılık geçer, yıllık sıcaklık farkı azalırdı.
    Ekvator'da yıllık sıcaklık farkı daha az olurdu.

    Eksen Yörünge Düzlemine (ekliptiğe) dik olsaydı;

    Güneş ışınları yıl boyunca Ekvator'a dik gelirdi.
    Aydınlanma sınırı yıl boyunca kutup noktalarından geçerdi.
    Gece-gündüz süreleri yıl boyunca eşit olurdu.
    Dönenceler ve kutup daireleri oluşmazdı.
    Farklı mevsimler oluşmazdı

    Dünya'nın Güneş'e Karşı Konumları 21 Mart (Ekinoks)

    Güneş ışınları tam öğle vakti Ekvator'a dik düşer, Ekvator'da gölge oluşmaz.
    Kuzey Yarımküre'de ilkbahar, Güney Yarımküre'de sonbahar başlangıcıdır.
    Aydınlanma çemberi kutup noktalarından geçer.
    Dünya'nın her tarafında gece - gündüz eşitliği yaşanır.
    Her iki yarımkürede Ekvator'a eşit uzaklıktaki noktalar güneş ışınlarını aynı açılarla alır.
    Aynı meridyen üzerinde Güneş aynı anda doğar, aynı anda batar.

    21 Haziran Coğrafya (Gündönümü)

    Güneş ışınları tam öğle vakti, Yengeç Dönencesi'ne dik düşer.
    Kuzey Yarımküre'de yaz mevsimi Güney Yarımküre'de kış mevsimi başlar.
    Aydınlanma çemberi kutup dairelerine teğet geçer.
    Kuzey Yarımküre'de en uzun gündüz, en kısa gece; Güney Yarımküre'de en kısa gündüz, en uzun gece yaşanır.
    Kuzeye doğru gidildikçe gündüz süresi uzar, Kuzey Kutup Dairesi'nde 24 saat gündüz yaşanır.
    Güneye doğru gidildikçe gece süresi uzar, Güney Kutup Dairesi'nde 24 saat gece yaşanır.
    Kuzey Kutup Dairesi'nin kuzeyi tümüyle aydınlık, Güney Kutup Dairesi'nin güneyi tümüyle karanlık olur.
    Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde kalan yerler, güneş ışınlarını en büyük açıyla alır ve gölge boyu yıl içinde en kısa olur.
    Güney Yarımküre güneş ışınlarını en dar açıyla alır ve gölge boyu en uzun olur.

    23 Eylül (Ekinoks Tarihi)

    Güneş ışınları tam öğle vakti Ekvator'a dik düşer, gölge oluşmaz.
    Kuzey Yarımküre'de sonbahar, Güney Yarımküre'de ilkbahar başlangıcıdır.
    Aydınlanma çemberi kutup noktalarından geçer.
    Dünya'nın her tarafında gece-gündüz eşitliği yaşanır.
    Yarımkürelerde Ekvator'a eşit uzaklıktaki noktalar güneş ışınlarını aynı açılarla alır.
    Aynı meridyen üzerinde güneş aynı anda doğar, aynı anda batar.

    21 Aralık (Gündönümü)

    Güneş ışınları tam öğle vakti Oğlak Dönencesi'ne dik düşer, gölge oluşmaz.
    Güney Yanmküre'de yaz, Kuzey Yanmküre'de kış mevsimi başlar.
    Aydınlanma çemberi kutup dairelerine teğet geçer.
    Güney Yanmküre'de en uzun gündüz, en kısa gece; Kuzey yanmküre'de en uzun gece, en kısa gündüz yaşanır.
    Güneye doğru gidildikçe gündüz süresi uzar ve Güney Kutup Dairesi'nde 24 saat gündüz yaşanır.
    Kuzeye doğru gidildikçe gece süresi uzar ve Kuzey Kutup Dairesi'nde 24 saat gece yaşanır.
    Kuzey Kutup Dairesi'nin kuzeyi tümüyle karanlık Güney Kutup Dairesi' nin güneyi tümüyle aydınlıktır.
    Oğlak Dönencesi'nin güneyinde kalan yerler güneş ışınlarını en büyük açıyla alır ve gölge boyu yıl içinde en kısa olur.
    Kuzey Yarımküre güneş ışınlarını en eğik açıyla alır ve gölge boyu en uzun olur.


    Işınların Atmosferde Tutulması

    Güneş ışınlarının dik geldiği yerlerde ışınların atmosferde katettiği yol kısa olduğundan, atmosferde tutulma en az olur.
    Işınların düşme açısı daraldıkça atmosferde tutulma artar.



    alıntı
     
  2. Mavi_Sema

    Mavi_Sema Özel Üye

    Dünyanın Eksen Hareketleri Eksen Eğikliği Ve Sonucları‎
    dünyanın hareketlerinin sonuçları
    dünyanın günlük hareketinin sonuçları nelerdir
    dünyanın yıllık hareketlerinin sonuçları

    Dünyanın şekli ve sonuçları ;

    1. Ekvator yarıçapının kutuplar yarıçapından fazla olması

    2. Ekvator uzunluğunun ardışık iki meridyenden fazla olması

    3. Güneş ışınlarının geliş açısına bağlı olarak ısınma ekvatordan kutuplara doğru azalır.

    4. İki meridyen arası uzaklık ekvatordan kutuplara doğru azalır.

    5. Dünyanın bir tarafının aydınlık iken diğer tarfının karanlık olması

    6. Dünyanın dönüş hızının ekvatordan kutuplara doğru azalması

    7. Kutup yıldızının görünme açısı enlemlere göre değişim göstermesi

    8. Dünya küre olduğundan dolayı güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açıları değişir.

    9. Dünya küre şeklinde olduğu için gölgesi daire biçimindedir.

    Dünyanın günlük hareketi ve sonuçları ( Kendi ekseni etrafında dönmesinin sonucu )

    1. Gece ve gündüzün ard arda gelmesi

    2. Güneş ışınlarının geliş açısının gün içinde değişmesi

    3. Günlük sıcaklık farkının olması ( mekanik çözülme ve meltem rüzgarları )

    4. Okyanus akıntılarında sapmalar ve halkalar olması

    5. Yerel saat farkının olması

    6. Sürekli rüzgarların yönünde sapmalar olması

    7. Dinamik kökenli basınç kuşakları oluşur.

    8. Dünyanın çizgisel hızı ekvatordan kutuplara doğru azalır.

    Dünyanın yıllık hareketi

    Yörünge:Dünyanın güneş çevresinde izlediği yola yörünge denir.

    Ekliptik eksen: yörünge düzlemi: Dünyanın yörüngesinden geçtiği varsayılan düzleme denir.

    Yer ekseni: Dünyanın ortasından geçtiği varsayılan düzleme denir.

    > Ekvator düzlemi ile yörünge düzlemi arasında 23 27 lik açı vardır.

    > Yer ekseni ile yörünge düzlemi arasında 66 33 açı vardır.

    > Yer ekseni ile ekvator düzlemi arasında 90 lik açı vardır.

    Aydınlanma çizgisi

    Aydınlanma çizgisi karanlık daire ile aydınlık daireyi birbirinden ayıran çizgiye denir.
    NOT: Aydınlık çizgisi 21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinde kutup dairelerinden geçerler.

    Yıllık hareketin sonuçları

    1. Mevsimler oluşur.( Temel sebep eksen eğikliğidir.)

    2. Güneş ışınlarının gelme açıları yıl boyunca değişir.

    3. Günün doğuş ve batış saatleri yıl boyunca değişir.

    4. Güneş ışınları yıl boyunca dönencelere bir kez dönenceler arasına iki kez dik gelir.

    5. Muson rüzgarlarının oluşması ( eksen eğikliğine bağlı)

    6. Aydınlanma çizgisi yıl boyunca yer değiştirir.

    7. Dünya yıl boyunca güneye yaklaşıp uzaklaşır.

    ( Temel sebep yörüngenin elips şeklinde olması )

    ÖNEMLİ GÜNLER 21 Mart23 Eylül

    1. Güneş ışınları ekvatora dik gelir. Ekvator üzerinde dikilen bir çubuğun saat 12 00 da gölge boyu 0 dır. 45 paraleline dikilen çubuğun gölge boyu kendine eşittir.

    2. Bütün dünya üzerinde gece gündüz eşitliği yaşanır. ( 12t 12=24 )

    3. Güneş ışınlarının atmosferde en az ekvatorda en fazla kutuplarda tutulduğu andır.

    4. Güneş ışınları her iki kutup noktalarında da görünür.

    5. Aydınlanma dairesi kutup noktalarından geçer.

    6. 21 Martta kuzey yarımkürede ilkbahar, güney yarımkürede ise sonbahar başlangıcıdır.

    7. 23 Eylülde kuzey yarımkürede sonbahar, güney yarımkürede ilkbahar başlangıç günleridir.

    8. Güneş tam doğudan doğar, tam batıdan batar.

    21 Marttan sonra kuzey yarımkürede gündüzler gecelerden güney yarımkürede ise geceler gündüzlerden uzun olmaya başlar.

    23 Eylülden sonra kuzey yarımkürede geceler gündüzlerden güney yarımkürede gündüzler gecelerden uzun olmaya başlar.

    21 Haziran durumu

    1. Güneş ışınları yengeç dönencesine dik gelir.
    2. Yengeçdönencesine dikilen çubuğun saat 12 00 da gölge boyu ‘’ 0’’ dır.
    3. Aydınlanma dairesi kutup dairesine teğet geçer.
    4. Kuzey yarımkürede yaz, güney yarımkürede kış başlar.
    5. Bu tarihten sonra kuzey yarımkürede gündüzler kısalmaya geceler uzamaya başlar.
    6. Güney yarımkürede geceler kısalmaya gündüzler uzamaya başlar.
    7. Kuzey kutup noktasına doğru gidildikçe gündüzler uzamaya güney kutup noktasına gidildikçe geceler uzamaya başlar.
    8. Güneş ışınları en az yengeç dönencesinde en fazla güney kutup dairesinde tutulur.

    21Aralık durumu

    1. Güneş ışınları oğlak dönencesine dik gelir.
    2. Oğlak dönencesi üzerine dikilen bir çubuğun saat 12 00 gölge boyu ‘’0’’ dır.
    3. Aydınlanma çizgisi GKD teğet geçer.
    4. Güney yarımkürede yaz kuzey yarımkürede kış yaşanır.
    5. 21 Aralıktan sonra güney yarımkürede gündüzler kısalmaya geceler uzamaya başlar.
    6. Kuzey kutbuna gidildikçe geceler güney kutbuna gidildikçe gündüzler uzamaya başlar.
    7. Güneş ışınlarının atmosferde en az tutulduğu yer oğlak dönencesi en fazla kuzey kutup dairesine yakın alanlar.

    Eksen eğikliği olmasaydı ?

    Yani yörünge düzlemiyle ekvator düzlemi çakışsaydı
    Yer ekseni ile yörünge düzlemi arasındaki açı 90 olsaydı

    1. Güneş ışınları devamlı dik gelirdi ve sıcaklık ekvatordan kutuplara doğru düşerdi.
    2. Aydınlanma çizgisi devamlı kutup noktalarından geçerdi. Devamlı gece gündüz eşitliği yaşanırdı.
    3 Dönence ve kutup daireleri ortadan kalkardı.
    4. Mevsimler oluşmazdı yani ekvatorda devamlı yaz, orta kuşakta devamlı bahar, kutuplarda devamlı kış olurdu.

    Eksen eğikliği artsaydı 40 olsaydı !

    1. Dönenceler 40 paralellerinden geçerlerdi
    2. Güneş ışınları 40 paralellere dik açılarla gelir. Ülkemizde bunun içinde olduğu için ülkemiz güneş ışınlarını dik açılarla alırdı.
    3. Orta kuşak daralır, kutup kuşağı ve sıcak kuşak genişlerdi.
    4. Orta kuşak ve kutuplar yazın bugünkünden daha sıcak, kışın ise daha soğuk olurdu. Ekvatoral kuşakta ise ortalama sıcaklık azalırdı.
    5. Türkiye yazın daha sıcak kışın daha soğuk olurdu.

    Eksen eğikliği 15 olsaydı !

    1. Dönenceler 15 paralellerden geçerlerdi.
    2. Güneş ışınları 15 paraleller arasına dik gelirdi.
    3. Sıcak kuşak ve kutup kuşağı daralır orta kuşak genişlerdi.
    4. Aydınlanma çizgisi kutup daireleri 75 den geçerlerdi.
    5. Sıcaklık kutuplarda azalır, orta kuşakta azalır, sıcak kuşakta artardı. Ülkemiz kışın daha sıcak yazın daha soğuk olurdu.

    Ekvatorda

    Yengeç

    Oğlak

    Güneş ışınlarının geliş açısı

    21 mart ve 23 eylülde Türkiye nin en güneyine 90-36 = 54 lik açıyla gelir.
     

Bu Sayfayı Paylaş