Buzullar ve oluşturduğu yer şekilleri

'Öğretmenlerimizin Bölümü' forumunda Siraç tarafından 8 Mart 2009 tarihinde açılan konu

  1. Siraç

    Siraç Site Yetkilisi Admin Editör

    Sponsorlu Bağlantılar
    Buzullar ve oluşturduğu yer şekilleri konusu
    Buzullar ve oluşturduğu yer şekilleri

    1 BUZULLAR VE OLUŞTURDUĞU YER ŞEKİLLERİ



    Kutuplarda ve yüksek dağlar üzerinde yağışlar genellikle kar halinde olur Sıcaklık çok düşük olduğu için yağan karlar erimeden üst üste birikir Biriken bu karlara toktağan (kalıcı) kar denir Yaz ve kış karla örtülü olan böyle yerlerin alt kısımlarına ise, toktağan (kalıcı) kar sınırı adı verilir



    Türkiye’de IV Jeolojik zamanda buzullaşmaya uğrayan sahalar



    Kar örtüsü başlangıçta yumuşak ve gevşektir Ancak, daha sonra soğuğun etkisi ve yağan karların sıkıştırması ile sertleşir Buna buzkar denir Buzkarlar, daha sonra üstüste yağan karların basıncı ile iyice katılaşır ve buzul haline gelir



    Binlerce km2 lik sahaları geniş ve kalın bir örtü gibi kaplayan buzullara örtü buzulu, dağların zirvelerinde oluşan buzullara da dağ buzulu denilmektedir Ülkemizdeki buzullar dağ buzulu şeklinde oluşmuşlardır



    Türkiye’deki buzul dönemi, dördüncü jeolojik zamanda, Dünya’daki iklim değişmelerine bağlı olarak başlamıştır Bu devirde özellikle ülkemizin yüksek yerleri buzullaşma olaylarından etkilenmiştir Bundan dolayı, 2200 m den daha yüksek olan dağlarımız buzullarla kaplanmıştır





    a Buzulların Aşındırma Şekilleri



    Buzul Vadisi: Buz örtüleri altında kalmış olan bölgelerde, buzun yatağını aşındırıp derinleştirmesi sonucunda oluşan “U” şeklindeki vadilerdir



    Hörgüç kaya: Anakayanın buzullar tarafından işlenmesi sonucunda oluşan kaya tepeleridir



    Sirk Çanağı (Buz Yalağı): Dağ yamaçlarındaki bazı buzulların, bulundukları alanı aşındırmasıyla oluşan çanaklardır Buzullar bazen eriyince bu çanaklar sularla dolarak sirk göllerini meydana getirirler



    Türkiye’de, buzulların aşındırma şekilleri, en çok aşağıdaki dağlarımızda görülür:



    Toroslar’da, Bey Dağları, Sultan Dağları, Bolkar Dağları ve Aladağlar

    Göller Yöresi’nde, Davras ve Dedegöl Dağları

    Doğu Anadolu Bölgesi’nde, Mescit, Yalnızçam, Bingöl, Buzul, Süphan, Sat ve Ağrı Dağları

    İç Anadolu Bölgesi’nde, Erciyes Dağı

    Marmara Bölgesi’nde, Uludağ

    Karadeniz Bölgesi’nde, Kaçkar ve Giresun Dağları





    b Buzulların Biriktirme Şekilleri



    Moren (Buzultaş): Buzulların aşındırdıkları malzemeleri biriktirmesiyle oluşurlar Ortalama kalınlıkları 50 - 60 m kadardır



    Drumlin: Buzulların taşıyıp biriktirdiği materyallerin, buzulun alt kısmındaki erimeler sonucu meydana gelen dereler tarafından işlenmesiyle oluşan birikintilerdir



    Sander Ovası: Eriyerek çekilen buzul sularının oluşturduğu düzlüklerdir



    Ülkemizde, buzul birikim şekillerinden sadece morenler bulunur Ancak, bunlar da pek yaygın değildir Çünkü, morenlerin büyük bir kısmı akarsular tarafından taşınmıştır





    2 RÜZGÂRLARIN OLUŞTURDUĞU ŞEKİLLER



    Rüzgârlar, kopardıkları parçacıkları havalandırarak taşımak, bu parçacıkları çarptırarak aşındırmak ve gücü bitince de biriktirmek yoluyla yeryüzünde şekillendirme yaparlar



    Rüzgârlar, en fazla kurak ve yarıkurak bölgelerde etkilidirler Çünkü, bu bölgelerde bitki örtüsü zayıf, arazi kuru, rüzgâr hızlıdır





    a Rüzgâr Aşındırma Şekilleri



    Rüzgârlar, güçleri ölçüsünde yeryüzünden kopardıkları parçacıkları veya mevcut materyalleri sürükleyerek, havalandırarak taşırlar ve önüne çıkan engellere çarptırırlar Bunun sonucunda, kayaların yüzeyinde çizikler ve oyuklar oluşur Aşınmaya karşı farklı dirençteki tabakalar üst üste oluşmuş ise bu oyuklar büyür ve bazı şekiller meydana gelir Bu şekillerin en sık görülenleri şeytan masaları (mantar kayalar) ve şahit kayalardır





    b Rüzgâr Biriktirme Şekilleri



    Rüzgâr biriktirme şekillerinden en yaygın olanları kumullardır Kumullar, rüzgâr hızının azaldığı alanlarda kum yığınları şeklinde meydana gelirler



    Rüzgâr yönünde uzanan kumul tepelerine boyuna kumul, rüzgâra dik yönde olanlara da enine kumul denir Hilal biçimindeki enine kumullara da barkan adı verilmektedir



    Kumul alanlarına yakın yerlerde oluşan ince toz birikintilerine ise lös toprakları adı verilmektedir



    Rüzgâr erozyonu, tarım alanlarındaki verimli toprakları süpürmektedir Bu nedenle, rüzgâr erozyonundan topraklarımızı korumamız gerekmektedir



    Rüzgâr erozyonundan korunmak için;



    Kurak mevsimlerde toprakların sürülmemesi,

    Toprağa otsu bitkiler ekilmesi,

    Ağaçlandırma yapılması,

    Tarlaların nadasa bırakılmaması,

    Meralarda aşırı otlatmanın engellenmesi,

    Hasattan sonra anızların yakılmaması, vs gereklidir
     

Bu Sayfayı Paylaş