Basıncı etkileyen faktörler

'Öğretmenlerimizin Bölümü' forumunda Siraç tarafından 8 Mart 2009 tarihinde açılan konu

  1. Siraç

    Siraç Site Yetkilisi Admin Editör

    Sponsorlu Bağlantılar
    Basıncı etkileyen faktörler konusu
    Basıncı etkileyen faktörler

    BASINÇ



    Atmosferi oluşturan gazların yeryüzüne yaptığı etkiye basınç denir Basınç barometre ile ölçülür Basıncın değeri milibar (mb) denilen birimle belirtilir Aynı basınca sahip olan noktaların birleştirilmesiyle oluşturulan iç içe kapalı eğrilere ise izobar adı verilmektedir



    Atmosferin yeryüzüne yaptığı basınç her yerde aynı değildir



    ATMOSFER BASINCINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER ŞUNLARDIR:



    1 Yerçekimi



    Yerçekiminin etkisiyle gazlar Dünya’yı çepeçevre kuşatmıştır Yükseklere doğru çıkıldıkça Ve alçak enlemlere doğru geldikçe yerçekimi azalır Buna bağlı olarak basınç da azalır



    Yerçekimi ile basınç arasında doğru orantı vardır Yerçekimi arttıkça basınç artar, yerçekimi azaldıkça basınç azalır



    2 Yükselti



    Yükseldikçe basınç azalır Bunun nedeni, yükseklere doğru çıkıldıkça Atmosfer’i oluşturan gazların yoğunluklarının yerçekimi etkisiyle azalmasıdır Basınç ile yükselti arasında ters orantı vardır



    3 Termik Etkenler (Sıcaklık)



    Sıcaklığın artmasıyla hava genişler, hafifler ve yükselir Yükselen havanın yere yaptığı basıncın azalmasıyla, alçak basınç alanları doğar



    Sıcaklığın azalmasıyla soğuyan havanın hacmi daralır, ağırlaşır ve alçalır Alçalan havanın yere yaptığı basıncın artmasıyla yüksek basınç alanları doğar



    Bu şekilde, ısınma ve soğumaya bağlı olarak oluşan basınç merkezlerine termik basınç merkezleri denir Örneğin, Ekvator çevresi sürekli sıcak olduğundan, burada termik alçak basınçlar oluşmuştur Kutuplar civarı ise, sürekli soğuk olduğundan burada da termik yüksek basınçlar oluşmuştur Sıcaklık ile basınç arasında ters orantı vardır



    4 Dinamik Etkenler



    Hava kütlelerinin alçalarak yığılması veya yükselerek seyrekleşmesi sonucunda ortaya çıkar

    Örneğin, troposferin üst kısımlarında, Ekvator’dan kutuplara doğru esen Ters (üst) Alize rüzgârları Dünya’nın dönme hareketinin etkisiyle 30° enlemleri civarında alçalarak yüksek basınç alanlarını oluştururlar



    Bununla birlikte, Batı ve Kutup rüzgârları da 60° enlemleri civarında karşılaşınca yükselirler ve burada alçak basınç alanlarını oluştururlar



    işte, bu şekildeki hava hareketlerine bağlı olarak oluşan basınç merkezlerine de dinamik basınç merkezleri denir



    5-Yoğunluk:



    Atmosferdeki su buharı ve gazların oranına atmosfer yoğunluğu denir



    Yoğunluk arttıkça basınç da artar





    ATMOSFER BASINCI, YERE YAPTIĞI BASINÇ DERECESİNE GÖRE ÜÇE AYRILIR



    Normal Basınç: 45° enlemlerinde, deniz seviyesinde, 0°C sıcaklıkta, 760 mm yüksekliğindeki cıvanın yaptığı basınca eşit olan atmosfer basıncına normal basınç denir Bu basınç 1013 milibardır



    Yüksek Basınç (Antisiklon): 1013 milibardan daha yüksek olan basınçlara yüksek basınç denir Yüksek basıncın görüldüğü yerlerde alçalıcı hava hareketleri vardır



    Alçak Basınç (Siklon): 1013 milibardan daha az olan basınçlara alçak basınç denir Alçak basıncın görüldüğü yerlerde yükselici hava hareketleri vardır

    YERYÜZÜNDEKİ SÜREKLİ BASINÇ ALANLARI



    1 Termik Kökenli Basınç Alanları



    Ekvatoral Alçak Basınç Alanı (Tropikal Siklon) Ekvatoral bölge üzerinde bütün Dünya’yı kuşatan sürekli bir alçak basınç alanı uzanır Bunun nedeni buraların devamlı ısınmasıdır Bu basınç kuşağı kışın güneye, yazın da kuzeye doğru genişler

    Kutuplar Yüksek Basınç Alanı (Polar Antisiklon) Kutuplar yıl boyunca soğuk olduklarından, buralarda sürekli bir yüksek basınç alanı oluşmuştur Bu basınç alanı kışın genişler, yazın da daralır



    2 Dinamik Kökenli Basınç Alanları



    Ekvator Üstü Yüksek Basınç Alanı (Subtropikal Antisiklon) Ekvatoral bölgede, ısınarak yükselen hava kütleleri üst alizeler halinde kutuplara doğru eserken, gerek Dünya’nın ekseni etrafında dönmesinden, gerekseyerçekimi ve soğumadan dolayı 30° enlemleri civarında alçalır Sonuçta, bu enlemlerde yüksek basınç alanı oluşur

    Kutup Altı Alçak Basınç Alanı (Subpolar Siklon) Batı ve Kutup rüzgârları, 60° enlemleri civarında karşılaştıktan sonra yükselirler Sonuçta bu enlemlerde alçak basınç alanı oluşur





    BASINÇ ÇEŞİTLERİ



    A) Yüksek Basınçlar



    Yüksek basınç alanlarında;



    Alçalıcı hava hareketi vardır Alçalan hava ısınarak havanın nem açığını artırır Bu sebeple yağış oluşmaz Hava hareketi merkezden çevreye doğrudur Hava genellikle açıktır Yüksek basıncın etkili olduğu kış gecelerinde yerin ısı kaybı fazladırBu sebeple böyle olan kış gecelerinde ayaz olur Termik YB alanı soğuk, Dinamik YB alanı sıcaktır





    1 Sibirya Termik YB: 60° enlemlerinde oluşmuştur Türkiye’de kışın etkilidir Etkili olduğu dönemlerde kışlar çok soğuk ve kar yağışlı geçer Türkiye’ye Kuzeydoğudan sokulur







    2 Asor Dinamik YB: 30° enlemlerinden kaynağını alır Türkiye’de bütün yıl etkilidir En fazla yazın etkilidir Etkili olduğu yaz mevsiminin kurak olmasının başlıca sebebidir (Alçalıcı hava hareketinden dolayı) Bu basıncın etkisiyle Ege Kıyıları boyunca kuzeyden esen Etezyen rüzgarı oluşur Yurdumuza kuzeybatıdan sokulur





    B) Alçak Basınçlar



    Alçak basınç alanlarında;



    Yükselici hava hareketi vardır Yükselen hava soğur ve yağış bırakır Hava hareketi çevreden merkeze doğrudur Hava genellikle kapalıdır Bu sebeple kışın böyle gecelerde yerin ısı kaybı azdır Hava ılık olur Termik AB alanı sıcak, Dinamik AB alanı soğuktur



    1 İzlanda Dinamik AB: 60° enleminde kaynağını alır Türkiye’de kışın etkilidir Etkili olduğu dönemde kışlar ılık ve yağışlı geçer Kuzeybatıdan sokulur



    2 Basra Termik AB: (30° Kuzey) Türkiye’de yazın ekilidir Yurdumuza Güney Doğu Anadolu Bölgesi’nden itibaren sokulur ve sıcaklığı artırır
     

Bu Sayfayı Paylaş