Araştırma Yöntemleri Aşamaları

'Açık Öğretim AÖF' forumunda SeLeN tarafından 30 Ekim 2010 tarihinde açılan konu

  1. SeLeN

    SeLeN Site Yetkilisi Editör

    Sponsorlu Bağlantılar
    Araştırma Yöntemleri Aşamaları konusu Açık öğretim sosyoloji dersleri - Sosyolojiye giriş konu anlatımı - Araştırma konusunun tespiti ve tanımı

    [​IMG]


    Sorunu ortaya koyup tanımlamak

    Her sosyolojik araştırmada neyi ne amaçla araştırılacağının çok açık bir biçimde ortaya konması gerekir. Çünkü, bazı sorunlar bilimsel bir yöntemle ölçülmesi imkansız şeyler olabilir. Bilimsel araştırmalar iyi formüle edilmiş bir araştırma sorusuyla başlar. Biz de bu aşamada “Susam Sokağı” adlı programın çocuklar üzerindeki eğitimle ilgili etkilerini öğrenmeye çalışalım. Bunun için bazı tanımlara ihtiyaç duyulabilir. Örneğin “okula hazırlık” adlı bir kavramdan söz edebiliriz. Çünkü bu program daha çok okulöncesi çocuklara yöneliktir. Bu yaştaki çocukları okula hazırlamak amacıyla planlanmıştır. Bu nedenle problemin ve kavramların geliştirilmesinde önemle durulmalıdır. Ancak, bazı araştırmalar da sırf o konuda finansal destek bulunmasının kolaylığı veya medyayı çok ilgilendirmesi nedeniyle de seçilebilir. Sosyologlar genelde inceledikleri konuda daha fazla bilgi sahibi olmak veya konuda çözümler getirmek amacıyla veri toplarlar.
    Konu ile İlgili Bilgi Toplamak

    Genellikle saha araştırmalarına başlamadan önce, o konuyla ilgili daha önce yapılmış olan araştırmaları ve çalışmaları dikkatli bir biçimde incelemek gerekir. Çünkü, daha önce benzer konularda yapılmış araştırmalar bilgi dağarcığımızı genişlettiği gibi bizleri yapabileceğimiz hatalardan da uzaklaştırır. Literatür taramak, aynı zamanda araştırmacıya ne tür sorular sorabileceğine ilişkin de bir bilgi sağlar. Bazen araştırmacı incelediği sorunun daha önce cevaplandığını görebilir. Böylece de gereksiz bir çabadan uzaklaşmış olur.
    Hipotezi Formüle Etmek

    Belirlenen sorunu açıklayabilecek, ilişkileri gösterebilecek bir hipotezin ortaya konulması üçüncü aşamayı oluşturur. Bilimsel araştırmanın hareket noktası hipotez kurmaktır. Hipotezlerin sınanması demek, olaylar arasında öngörülen ilişkilerin varlığının ya da yokluğunun araştırılması demektir. Hipotez en genel tanımıyla olaylar arasında ilişki kurmak ve olayları bir nedene bağlamak amacıyla tasarlanan bir önermedir. Bütün bilimlerde olduğu gibi, sosyologlar da olaylar arasındaki neden sonuç ilişkilerini araştırırken çeşitli değişkenler kullanırlar. Bu nedenle her hipotezde iki tür değişken kullanılır. Bunlar bağımlı ve bağımsız değişkenlerdir.

    Genelde nedensellik ilişkisi, bir grup değişkenin bir diğeri üzerindeki etkisiyle anlaşılır. Tıpkı alkol kullanma alışkanlığının, trafik kazaları üzerindeki etkisi gibi. Aşırı alkollü araç kullanma, trafik kazası oranını arttırır dediğimiz zaman, bir grup faktörün bir diğeri üzerindeki etkisini göstermekteyiz. Burada iki tür değişken söz konusudur. Bağımsız değişken bir diğerini etkileyerek esas neden olan değişken demektir ya da hipotezde belirleyici değişken diyebiliriz. Bağımlı değişken ise, bağımsız değişkene bağlı olarak değiştiği kabul edilen değişkendir. Bağımsız değişken durum, bağımlı değişken davranış olarak ortaya çıkar. Örneğin, yukarıdaki örneğimizde bireyin sarhoşluğunun derecesi bağımsız, trafik kazasına yol açması ise bağımlı değişkendir. Çünkü trafik kazaları alkole bağlı olarak ortaya çıkmaktadır veya alkolün sonucudur.

    Tespit ettiğiniz ve literatür taraması yaptığınız bir araştırma konusu ile ilgili bir hipotez oluşturup, buradaki bağımlı ve bağımsız değişkenlerinizi tanımlayınız.

    Şimdi tekrar “Susam Sokağı” adlı örneğimize dönerek birer hipotez geliştirelim. Örneğin “Susam Sokağı” adlı programı düzenli olarak seyreden çocukların okula hazırlık konusunda daha başarılı olacağını, daha az seyreden ya da hiç seyretmeyenlerin ise daha az ya da hiç başarı göstermeyeceklerini önerebiliriz. Şimdi dikkatle üzerinde durmamız gereken şey, bunun henüz ispatlanmamış olmasıdır. Ancak araştırmaya değer bir konudur. Doğru ya da yanlış olabilir. Bunu göstermek zorundayız. Bu hipotezde okula hazır oluş, bizim bağımlı değişkenimiz, bunu etkileyen faktör olan “Susam Sokağı” adlı programı sık sık izleme ise bağımsız değişkenimizdir.

    Bu aşamada diğer önemli bir konu ise hipotezle ilgili olan tanımlamalardır. Her hipotez gayet iyi tanımlanmış olan kavramlardan oluşur. Örneğin, diğer insanlarla birlikte olmayan sosyal açıdan izole olmuş erkeklerin, sosyal birlikteliği yüksek olan insanlara kıyasla daha çok ırza geçme olaylarına karıştığını öne süren bir hipotezde, sosyal birliktelik, sosyal izolasyon ve ırza geçme olaylarının en açık ve anlaşılır tanımlarının yapılması gerekir. Şimdi Susam Sokağına ilişkin olan hipotezimizi doğrulamaya ve bu konuda atılacak adımları öğrenmeye geçelim.

    Veri Toplamak ve Verileri Analiz Etmek

    Bir hipotezi test etmek için, bilgiye ihtiyacımız vardır. Sosyologlar araştırmalarında genellikle üç farklı teknik kullanırlar. Bunlar;

    - Deney,
    - Gözlem,
    - Saha araştırmasıdır.


    Deney Tekniği

    Sosyologlar olası neden sonuç ilişkilerini sınarlarken deney yöntemini kullanabilirler. Deney yöntemi araştırmacı tarafından yapay olarak hazırlanmış bir durumdur. Deney tekniğinde bilim adamı olayların birbiri üzerindeki etkilerini araştırır. Bunu yaparken bazı değişkenleri değişimler (maniple eder), bazılarını ise etkilerinin daha fazla olduğunu düşünerek değişimlemez. Klasik deney yönteminde, birbirleriyle benzer özellikler gösteren iki grup seçilerek, bu grupların karşılaştırılması yapılır. Bu gruplar deney ve kontrol gruplarıdır.

    Deney grubu bağımsız değişkene tabi tutulan grup, kontrol grubu ise bağımsız değişkene tabi tutulmayan, şartların olduğu gibi muhafaza edildiği gruptur. Tekrar “Susam Sokağı” örneğimize dönersek, iki grubu karşılaştırmak gereğini duyarız. Birinci gruba düzenli aralıklarla “Susam Sokağı” adlı programı seyrettiririz. Buna deney grubu denir. İkinci grup ise bu programı ister seyreder isterse seyretmez. Yani şartları doğal olarak bırakılan gruptur. Sonuçta bu programı izleyen ve izlemeyenleri karşılaştırarak başarıyı saptayabiliriz. Eğer programı izleyenler, okula hazırlık konusunda daha başarılı iseler hipotezimiz doğrulanmış demektir.


    Deney tekniğinin amacını gözden geçirerek; sosyolojik araştırmalarda deney tekniği kullanmanın olumlu ve olumsuz yönlerini tartışınız.


    Gözlem

    Bu teknik çoğunlukla doğa ile uğraşan bilim adamlarının sistematik bilgi toplamak için kullandığı bir yoldur. Sosyolojide çok yaygın olarak kullanılmaz. Gözlem basit ve sistematik olmak üzere iki gruba ayrılır. Basit gözlem standart bir tekniğe dayanmayan, tekrarlanması rastlantılara kalmış gözlemdir. Basit gözlem katılımlı ve katılımsız olmak üzere kendi içinde ikiye ayrılır. Sosyolojide önemli olan gözlem katılımlı gözlemdir. Yani gözlemci gözlediği olaya doğrudan katılarak gözlemde bulunur. Burada gözlemci araştırmacı kimliğini saklayabildiği veya kendisini gözlemde bulunduğu grubun bir üyesi olarak kabul ettirebildiği zamanlarda başarılıdır. Gözlemcinin onlardan biri gibi davranması, ona diğer tekniklerle kavranamayacak bilgiler sağlar. Bu yöntemin en başarılı yönü budur. Ancak, sakıncalı birçok yönü de vardır. Burada en büyük sakınca, gözlemcinin yansızlığını yitirmesidir. Olay ve durumların aşırı etkisinde kalırsa, doğruyu görmek yerine, onların etkisinde kalarak durumu gözlediği grubun bakış açısından görmeye başlar. Bu da onu esas amacından uzaklaştırır.

    Katılımsız gözlemde ise gözlemci gözleyeceği olayın ya da grubun dışında kalmaya çaba gösterir. Bu da bireyin gözlem yapma olanağını sınırlar. Öte yandan durumu dışardan izleyebilmek gözlemciye olaylara geniş bir açıdan bakabilmek ve nesnel olmak imkanını sağlar. Sistematik gözlem ise kullandığı standartlaştırıcı araçlarla toplanan verileri denetleme olanağını sağlar. Gözlemci neyi gözleyeceğini ve nasıl bilgi toplayacağına ilişkin bir çizelgeye sahiptir. Sosyolojide bunun ilk örneklerini Frederic Le Play Avrupa işçileri monografileri ile vermiştir. Monografi, belli bir grup veya özel bir örneğin gözlenmesidir. Türkiye’de de “köy envanterleri”, hane halkı anketleri bu nitelikte hazırlanmış bilgi toplama araçlarıdır.


    Saha Araştırması Tekniği - Survey

    Sosyologların bir başka bilgi toplama yöntemi, insanlara çeşitli konular hakkında yazılı ve sözlü soruları sorarak cevaplar almaktır. Bu teknik saha araştırması olarak bilinir. Saha araştırması görüşme ve anket tekniğiyle ya da bu iki tekniği birlikte kullanarak yapılır. Bu tekniklerle insanların bir konu hakkında ne düşündüğü, nasıl hareket edeceği saptanmaya çalışılır. Şimdi kısaca bu iki teknik hakkında bilgi verelim.


    Görüşme - Mülakat Tekniği

    Görüşme karşılıklı ilişkiler yoluyla bilgi edinmedir. Başka bir deyişle karşılıklı konuşmaktır. Görüşme, bir sınama ya da sorguya çekme değildir. Ancak sıradan bir konuşma da değildir. Sadece görüşmecinin görüştüğü kimseden bilgi aldığı bir süreçtir. Görüşmecinin iyi bir dinleyici olması, gerektiği yerde müdahale etmesi, soruların açık ve anlaşılır olması gibi faktörler oldukça önem taşır. Mülakat bu amaçla hazırlanan görüşme cetveli ya da anahtarlarından yararlanılarak yapılır. Burada bilgi toplanacak kişiyle yüz yüze bir etkileşim vardır.


    Anket - Soru kağıdı Tekniği

    Bu teknik bilgi verecek olanların doğrudan okuyup cevaplayacakları bir soru cetveli hazırlanması yoluyla bilgi toplanmasıdır. Bu teknik sınırlı bilgiler sağlar ve alınan cevapların yorumlanması zordur. Ancak, maliyeti yüksek olmayan bir tekniktir. Anket grup tipi ve postayla uygulanan olmak üzere iki biçimde düzenlenebilir. Grup tipi anket soru kağıtlarının bir grup olarak bulunan kimselere verilerek, cevaplarının aynı zamanda topluca alınmasıdır. Örneğin, işletme öğrencilerine ya da bir işyerinde çalışanlara uygulanan anketler gibi. Posta ile uygulanan anket ise, araştırma evrenini oluşturan birimlerin yaygın ve dağınık olması durumunda kullanılır. Ancak adreslerin çok sağlam kaynaklardan elde edilmesi gerekir.


    alıntı
     

Bu Sayfayı Paylaş