Anlamlarına Göre Cümleler

'Konu Dışı Başlıklar' forumunda SeLeN tarafından 3 Ocak 2011 tarihinde açılan konu

  1. SeLeN

    SeLeN Site Yetkilisi Editör

    Sponsorlu Bağlantılar
    Anlamlarına Göre Cümleler konusu Anlamca Birbiriyle Çelişen Cümleler - İlettikleri Anlam Özelliklerine Göre Cümleler - Aralarındaki Anlam ilişkilerine Göre Cümleler - Anlatım Niteliklerine Göre Cümleler


    1.Aralarındaki Anlam ilişkilerine Göre Cümleler
    1.Eş ya da Yakın Anlamlı Cümleler: İnsanların iletmek istediği düşünceler aynı ya da olsa cümleleri farklı olabilir. Bu kişilerin bilgi birikimi, söz dağarcıkları ve üsluplarındaki farklılıktan kaynaklanabilir.
    Hiçbir suçlu kendi yargıçlığından kurtulamaz. / Suçlular yaşamları boyunca kendilerini yargılarlar.
    2.Anlamca Birbiriyle Çelişen Cümleler: Düşünce ve davranışların birbirini tutmaması, birbirlerine ters düşmesi, tutarsız olmak, çelişmek demektir.
    Çocuklar ve yetişkinler aynı kitaplardan hoşlanmazlar. / İyi bir çocuk kitabı, mutlaka yetişkinlere de seslenir.
    3.Neden(sebep) – Sonuç İlişkisi: Neden, bir olayı ve durumu gerektiren, doğrudan başka olay veya durum; sonuç ise olayın doğurduğu başka bir durum demektir. Neden – sonuç cümleleri genellikle “için, -den, -den dolayı, den ötürü, -diye, ile” unsurları ile birbirlerine bağlanır. Yükleme sorulan “niçin” sorusu nedeni verir.
    Yağmur çok yağdı, barajlardaki su seviyesi yükseldi.
    Neden(yağdığı için) Sonuç
    4.Eylemin Yapılış Amacını Bildiren Cümleler: (Amaç-sonuç) Amaç ulaşılmak istenen sonuç demektir. Amaç cümleleri “-mak için, -mak üzere, diye, amacıyla, maksadıyla” unsurları ile belirtilebilir. “Ne amaçla” sorusu yükleme sorularak amaç bulunur.
    İki haftalık harçlığını bu kitaplığını almak için biriktirmiş. (amaç)
    5.Şart Bildiren Cümleler: Bir eylemin gerçekleşmesini başka bir durumun gerçekleşmesini bağlayan cümlelerdir. Koşul anlamı veren “-sa, ınca, -dıkça, üzere, ancak, yalnız, şartıyla” unsurları kullanılabilir.
    Klasikleri okursan düş dünyan zenginleşir.
    6.Açıklama Cümlesi: Bir metinde bütün cümleler aynı derecede açık olmayabilir. Yazar neyi anlatmak istediğini belirtmek için açıklama yapar.
    Günü gününe pek uymaz bu kentin. Bir bakarsınız, yaz ortasında buz kesmişsiniz; bir bakarsınız, kasım ortasında ceket fazla gelmiş.
    2. İlettikleri Anlam Özelliklerine Göre Cümleler
    a) Öneri Cümlesi: Bir sorunu çözmek için öne sürülen görüşe öneri (teklif) denir.
    Bu kitabı okumanızın doğru olacağını düşünüyorum.
    b) Öğüt Cümlesi: Bir kimseye, onun kötü bir durumla karşılaşmaması için yapması veya yapmaması gereken şeyleri söylemeye öğüt(nasihat) denir. Genellikle emir kipi kullanılır.
    Ayağını yorganına göre uzat.
    c) Ön yargı Cümlesi: Önceden edinilmiş olumlu ya da olumsuz yargılardır.
    Bu kitabı kimse beğenmeyecek.
    d) Tasarı Cümlesi: Olması veya yapılması istenen bir şeyin zihinde aldığı biçime denir.
    Bu tür programları ileride de düzenlemek istiyorum.
    e) Varsayım Cümlesi: Varsayım anlamı “varsayalım ki, tut ki, ola ki, diyelim ki” sözcükleri ile yapılır.
    Diyelim ki bu olay gerçek değildir.
    f) Olasılık(ihtimal) Cümlesi: Bir şeyin olabilme durumunu, olabilirliğini anlatan cümlelerdir. Olasılık anlamı yeterlik birleşik fiili(e bilmek), öğrenilen geçmiş zaman, şimdiki zaman ya da gelecek zaman çekimlerine –dir eki getirilerek yapılır.
    Sağlık sorunları ile karşılaşabilir.
    g) Yakınma Cümlesi: Sızlanarak anlatma, şikâyet etme demektir. / Söylesem de beni dinlemez ki!
    h) Eleştiri Cümlesi: Bir sanatçının ya da sanat ürününün olumlu ve ya olumsuz taraflarını ortaya koyan cümlelerdir.
    Anlatımı sıradan, daha ilk öyküde cümleler birbiri üzerine yığılıyor.
    h) Sezgi Cümlesi: Açık bir kanıt olmaksızın olmuş ya da olacak bir şeyi anlayıp kestirme yeteneğine sezgi denir. Tahminde daha çok akıl yürütme söz konusu iken, sezgide içe doğuş söz konusudur.
    Bu çocuğun ülkesi ve milleti için faydalı işler yapacağını anlamıştım.

    3. Anlatım Niteliklerine Göre Cümleler
    a) Tanım Cümlesi: “Bu nedir?” sorusuna cevap verir. (Bu kimdir?)
    b) Karşılaştırma Cümlesi: Kıyaslama, benzerlik ya da karşıtlıklarını ortaya koymak.
    Öykülerini de okudum; ama şiirleri ve oyunları kadar beğenmedim.

    c) Öznel – Nesnel Anlatımlı Cümleler: Anlatıcının duygu, düşünce ve sezgilerine dayanan anlatım öznel; kanıtlanabilirlik değer taşıyan, kişisel duygu ve düşünce taşımayan anlatım nesneldir.

    Ahmet Hamdi Tanpınar’ın en güzel eseri “Beş Şehir”dir.

    Ahmet Hamdi Tanpınar “Beş Şehir”adlı eserinde Ankara, İstanbul, Bursa ve Konya ile ilgili izlenimlerini anlatmıştır.
    c) Doğrudan – Dolaylı Anlatım: Başkasına ait bir söz hiç değiştirilmeden söylenirse Doğrudan Anlatım olur. Başkasına ait bir sözü kişinin kendi söyleyişine uydurarak ve değiştirerek anlatması da Dolaylı Anlatım‘dır.
    O, bana: “Büyük bir edebiyatçı olacaksın.” demişti. Doğrudan anlatım

    / O, benim büyük bir edebiyatçı olacağımı söylemişti. (Dolaylı Anlatım)

    Üslup: Bir sanatçının görüş, duyuş ve anlatış özelliklerine denir. Üslup sanatçıları birbirinden farklı kılar.
    İçerik: Bir eserde verilmek istenen düşünce, duygu ve simgelerin bütünüdür. Bir eserin konusu hakkında bilgi veren, o eserin neleri anlattığını belirten yargılar içerikle ilgilidir.
    Bu eserde ne anlatılmış? İçerikle ilgili bir sorudur. / Bu eser nasıl anlatılmış? Üslupla ilgili bir sorudur.
     
  2. Mavi_inci

    Mavi_inci Özel Üye

    Anlamlarına Göre Cümleler

    Olumlu Cümle : Yüklemin bildirdiği anlam, eylemin yapılması doğrultusundaysa bu tür cümlelere olumlu cümle denir. Örnek :
    Ne kadar geriye bakarsanız, o kadar ileriyi görürsünüz. (Olumlu eylem cümlesi)
    Özü gerçek yaşam dayalı tiyatro yapıtları, doğrudur ve güzeldir. (Olumlu ad cümlesi)
    Sattığınız malların dökümünü çıkarıp karı hesaplayalım. (Olumlu eylem cümlesi)

    Olumlu Cümleler İkiye Ayrılır :

    Biçimce ve anlamca olumlu cümleler : Bu tür cümlelerde olumsuzluk bildiren hiçbir dil birimi kullanılmaz, yüklemin yansıttığı anlamda olumlu olur. Örnek :
    Ne zamandır gelmenizi bekliyorduk.
    Biçimce olumsuz, anlamca olumlu cümleler : Bu tür cümlelerde cümlenin kuruluşu olumsuz, anlamıysa olumludur. Örnek :
    Seni sürekli eleştiren ve senin kuyunu kazan bu insanı nasıl bilmezsin? (bilirsin)
    Bu kadar çok döversen hangi çocuk yaramaz olmaz? (yaramaz olur)

    Olumsuz Cümle
    : Bir eylemin gerçekleşmediğini, gerçekleşmeyeceğini ya da bir şeyin yokluğunu bildiren cümlelerdir. Örnek :

    Aradığınız kişi burada yok. (Olumsuz ad cümlesi)
    Dünkü davranışlarınızı hiç tasvip etmedim. (Olumsuz eylem cümlesi)
    Kimse olayın nedenini bilmiyor. (Olumsuz eylem cümlesi)

    Olumsuz Cümleler İkiye Ayrılır :


    Biçimce ve anlamca olumsuz cümleler :
    Bu tür cümlelerde yüklem ya olumsuz bir eylemdir ya da yargı bildiren ad soylu bir sözcüktür. Örnek :

    Mutluluğunu herkesle paylaşsan da yalnızlığını paylaşamazsın.
    Başarı, zannedildiği kadar kolay elde edilen bir şey değildir.

    Biçimce olumlu, anlamca olumsuz cümleler :
    Bu tür cümlelerde olumsuzluk anlamı taşıyan ek ya da sözcük kullanılmadığı halde cümleler olumsuzluk bildirir. Örnek :

    Kim demiş onu çok sevdiğimi? (sevmiyorum)
    O kadar sinirli ki ona parayı kaybettiğini söyle söyleyebilirsen. (söyleyemezsin.)

    Soru Cümlesi :
    Bir işin yapılıp yapılmadığını sormak, bir şeyin nedenini öğrenmek, durumla ilgili bilgi edinmek ya da kuşkuyu gidermek… gibi amaçlarla kurulan cümlelere soru cümlesi denir. Örnek :

    Kardeşin eve geldi mi?
    Daha çok hangi kitapları okuyorsunuz?
    Olanları sana kim anlattı?
    Buraya nasıl geldin?
    Soru öğeleri kullanılarak soru cümleleri kurulabildiği gibi, bu yolla cümleye değişik anlam özellikleri de katılabilir. Bu açıdan soru cümleleri ikiye ayrılır :

    Gerçek Soru Cümlesi :
    Yanıt gerektiren, soruyu soranın yanıt beklediği soru cümleleridir. Gerçek soru cümleleri şu amaçlarla kurulabilir :

    Cümlenin öğelerinden birini ya da birkaçını öğrenmek için, Örnek :
    Bu elbiseyi mi aldınız?
    Hangi kitabı ne zaman okudunuz?
    Eylemin yapılıp yapılmadığını sormak için, Örnek :
    Ismarladığım kitapları alacak mısın?
    Anlaşılmayan bir düşünceyi, bir duyguyu sormak için, (Yineletme amaçlı sorular) Örnek :
    Öğretmen gelmeyecek mi dediniz?
    Anlaşılmayan bir soruyu anlamak için, Örnek :
    Buraya neden mi geldim?

    Sözde Soru Cümlesi :
    Yanıt gerektirmeyen, cümleye şaşma, küçümseme, inanmayış, beklenmezlik, özlem … vb. anlamlar katmak için kurulan soru cümleleridir. Örnek :

    Önüne baksan kör müsün? (Azarlama)
    Bugün öğretmen gelir mi ki? (Olasılık)
    Bu yüksek notu almak sana mı kaldı? (Küçümseme)
    Nerde o günler? (Özlem)
    O zavallı kime kötülük edecek ki? (Onaylatma)

    Dilek (istek) Cümlesi :
    Bir dileği, bir isteği, bir arzuyu, bir temenniyi bildiren cümlelere, anlamları yönünden dilek veya istek cümlesi denir. Örnek :

    Yarın bizde toplanıp bir güzel yemek yiyelim.
    Çocuk tek kazansın da neresi olursa olsun.
    Umarım işleriniz yolunda gidiyordur.
    Ah şu bahar bir gelse, çocuklar neşe içinde koşup oynasa.
    İnşallah bütün düşlerin bir gün gerçek olur.
    Allah sana uyuz versin de tırnak vermesin.
    Gözün kör olsun.

    Emir (Buyruk) Cümlesi :
    Emir kipiyle kurulan ya da gelecek zaman kipinin emir anlamıyla kullanıldığı cümlelere, anlamları yönünden emir cümlesi denir. Örnek :

    Sandalyeyi çek, sessizce oturup bekle.
    Öğretmeniniz izinli, gürültü etmeden çalışın.
    Herkes ödevlerini önümüzdeki hafta getirecek, not alacak.
    Şuraya da bir halı ser, ortalığı topla.
    Sen de çalış ve para kazan artık.

    Ünlem Cümlesi :
    Korku, acıma, şaşırma, sevinme, kızma gibi ansızın beliren duyguları anlatmaya yarayan cümlelere, anlamları yönünden ünlem cümlesi denir. Örnek :

    Ah, elim yandı!
    Kapıyı açtım ki bir de ne göreyim!
    Oh, okul bitti, rahat bir nefes alalım!
    O… kimler gelmiş, kimleri görüyorum!
    Elimi cebime attım ki cüzdan yok!
     

Bu Sayfayı Paylaş