Alevilikte Hızır İnanci ve Hıdırellez !

'Diğer Dinler İnançlar' forumunda ASİ MARDİNLİ tarafından 28 Nisan 2009 tarihinde açılan konu

  1. Sponsorlu Bağlantılar
    Alevilikte Hızır İnanci ve Hıdırellez ! konusu
    HIZIR İNANCI VE HIDIRELLEZ


    Hızır kelimesi bir isim değil bir lakaptır. bazı kaynaklarda el-Hadr, el-Hıdır olarak geçsede asıl doğrusu Hadır dır. bu sözcük Türklerde Hızır veya nadiren Hıdır, İranlılarda ise Khezr şeklinde kullanılmaktadır. El-Hadır kelimesi arapçada el-Ahdar(yeşil) anlamına gelmektedir. (Ocak, 1990:60-61)

    Hızır halk inançlarında darda kalanların, başı sıkışanların yardımına koşan, insanlara bereket ve iyilik getiren ölümsüz bir nebi veya bir veli olarak betimlenir. (Barın,1995:22)

    iyileri ödüllendirip kötüleri cezalandırır bereket ve bolluğa kavuşturur. (Ocak, 1990:113)

    halk inançlarında Hızır; boz atlı, yeşil giyisili, nur yüzlü, ak saçlı, ak sakallı, kırmızı çarılı bir derviş ve ya dilenci kılığındadır. (Barın, 1995:22) elinde baston olan sevimli bir ihtiyardır. (Erseven, 1995:18) veya elinde mızrak yada kamçı taşıyan bir süvaridir. (Ocak, 1990:117) her konu da herşeyi bilen biridir ve yeryüzünde Tanrı'nın bir vekilidir. (Zelyut, 1995:13) Hızır'ı bir veli yada melek olarak görenlerde vardır.(Ocak, 1990:65)

    Hıdırellez kelimesinin Hızır ve İlyas isimlerinin birleşmesinden dolayı Hızır ve İlyas iki ayrı kişi olarak görülür. ancak Kuran'da İlyas iki kez ismen belirtilmesine rağmen, Hızır adından hiç bahsedilmemesi dikkat çekicidir. Arapçada ki İlyas Grekçede Eliyas, İbranice de Elijah, batı dillerinde Elie, Süryanicede ki İliya veya İlya'nın aynı kelimenin farklı imaları olduğu ve Tevrat'ta İlya ve Elişa'nın Kuran'dakine benzeyen hikayeleri göz önünde bulundurulduğunda(bkzOcak, 1990:80) aslında Hızır ve İlyas'ın aynı kişi olduğu zorunlu görünmektedir.tasavvufta ve halk inanışlarında Hızır'ın yanında İlyas'ın sönük kalması, Hızır ile ilgili çok sayıda söylence anlatılmasına karşın; İlyas hakkında bilinenlerin çok az olması, yine Hızır ismi ile anılan çok sayıda makama karşılık İlyas adında pek az makam bulunması bu iki şahsiyetin birbiri ile örtüşmesinden kaynaklanıyor gibi görünmektedir.

    Alevi Bektaşi ve Nusayri inançlarında hz Ali ile Hızır ve İlya özdeşleştirilmektedir. Ali ile Muhammedin özdeşliğinden dolayı Muhammed te Hızır ve İlya olur.

    kırkların cemine beraber gelen
    server Muhammed'in bacını alan
    sancağı çekip zülfikar çalan
    yetiş Hızır nebi sen imdat eyle
    (Barın,1995:21)

    senin velayetin hürmetine de ey Ali ey İlya
    ey Hasan ve Hüseyin'in babası ey eba Turab
    müşkillerimi çöz ey veliler velisi
    ey harikuladelikler mazharı, ey Murtaza, ey Ali
    (ocak, 1990:107)

    pir sultanım bu bir sırdır
    sırrını saklayan erdir
    ay da sırdır gün de sırdır
    Allah bir Muhammed Ali
    (Öztelli, 1971:90)

    bin bir adı vardır bir adı Hızır
    her nerde çağırsam orada hazır
    Ali padişahtır Muhammed vezir
    bu fermanı yazan Ali değil mi
    (Öztelli, 1971:94)

    akan dört ırmağın gözün sorarsan
    serçeşmeden gelir suyun durusu
    Ali Muhammed'tir Muhammed Ali
    ikisi bir elmanın yarısı
    (Ergun, 1956:368)

    Muhammed cisminde karar eyledik
    Hak buyurdu Hak kelamın söyledik
    indik aşkın deryasını boyladık
    ikrar verdik şahı Merdan'a geldik
    (Ergun, 1956:402)

    Rah-ı şeriiatte buldum kemali
    dört kapıdan girdim aslan misali
    anda gördüm Muhammed'in cemali
    araya araya buldum ya Ali
    (Ergun, 1956:402)

    Hızır Ali sultan ya senden medet
    kara donlu sultan vallahi ahad
    cedd-i paki sülale-i Muhammed
    pirim Hacı bektaş değil mi
    (Ergun, 1956:402)

    Hızır İlyas ile içti hayatı
    Yezid'e zulfikar zehirden katı
    yine pirden ola er kerameti
    bir ismi Muhammed bir ismi Ali
    (Öztelli, 1971:91)

    Ali söyler Hızır yazar ayeti
    elinde zülfikar zehirden katı
    aşikare Ali'nin kerameti
    birisi Muhammed birisi Ali
    (Öztelli, 1971:92)

    aslan olup yol üstünde oturan
    Selman'a destinde nergis getiren
    kendi cenazesin kendin götüren
    Allah bir Muhammed Ali'dir Ali
    (Öztelli,1971:93)

    zulmet deryasını nur edip gelen
    Hızır İlyas Şah-ı Merdan Ali'dir
    garibin mazlumun halini bilen
    Hızır İlyaz Şah-ı Merdan Ali'dir
    (Zelyut, 1995:14)

    Bektaşilikte 12 posttan mihmandar postunun Hızır'ı temsil ettiği(bkz. Erseven, 1995:19 Sertoğlu, 1969:255 Boratav, 1964:468) ileri sürülmektedir. misafir için Aleviler Ali derler.(Zelyut 1995:14) bunu da mihman Ali'dir sözüyle dile getirirler. Arap alevilerinde de misafir çok değerlidir ve misafire Ali gözüyle bakılır.

    Hızır'ın Hıristiyan inancında ki ismi St. Georges'dir ya da Aya Yorgi. bu isim halk arasında aziz Corc olarakta bilinir. (Ocak, 1990:138-139)Hızır ile aynı kişi olduğuna inanılan St Geoges, bazı müslüman velilerle de özdeşleştirilmiştir. St. Georges, Teselya'da torbalı sultan, Cafer baba, Mustafa baba ve Üsküp'te Karaca Ahmet Sultan ile özdeşleşmiştir. (Ocak, 1991:670)

    HIZIR SÖYLENCELERİ

    Hani Mûsâ beraberindeki gence şöyle demişti: “İki denizin birleştiği yere varıncaya kadar durmayacağım ya da uzun zaman gideceğim.”
    Onlar iki denizin birleştiği yere varınca balıklarını unuttular. Balık denizde yolunu tutup kayıp gitti.
    Oradan uzaklaştıklarında Mûsâ beraberindeki gence “Öğle yemeğimizi getir, bu yolculuğumuzdan dolayı çok yorgun düştük” dedi.
    Genç, “Gördün mü! Kayaya sığındığımız sırada balığı unutmuşum. –Doğrusu onu sana söylememi bana ancak şeytan unutturdu- Balık şaşılacak bir şekilde denizde yolunu tutup gitmişti” dedi.
    Mûsâ: “İşte aradığımız bu idi” dedi. Bunun üzerine tekrar izlerini takip ederek gerisin geri döndüler.
    Derken kullarımızdan bir kul buldular ki, biz ona katımızdan bir rahmet vermiş, kendisine tarafımızdan bir ilim öğretmiştik.7
    Mûsâ ona, “Sana öğretilen bilgilerden bana, doğruya iletici bir bilgi öğretmen için sana tabi olayım mı?” dedi.
    Adam şöyle dedi: “Doğrusu sen benimle beraberliğe asla sabredemezsin.”
    “İç yüzünü kavrayamadığın bir şeye nasıl sabredebilirsin?”
    Mûsâ, “İnşaallah beni sabırlı bulacaksın. Hiçbir işte de sana karşı gelmeyeceğim” dedi.
    O da şöyle dedi: “O halde eğer bana tabi olacaksan, ben sana söylemedikçe hiçbir şey hakkında bana soru sormayacaksın.”
    Derken yola koyuldular. Nihayet, bir gemiye bindiklerinde (adam) gemiyi deldi. Mûsâ, “Sen onu içindekileri boğmak için mi deldin? Doğrusu, şaşılacak bir iş yaptın.” dedi.
    Adam, “Sen benimle beraberliğe asla sabredemezsin, demedim mi?” dedi.
    Mûsâ, “Unuttuğum için bana çıkışma ve bu işimde bana güçlük çıkarma!” dedi.8
    Yine yola koyuldular. Nihayet bir erkek çocukla karşılaştıklarında adam (hemen) onu öldürdü. Mûsâ, “Bir cana karşılık olmaksızın suçsuz birini mi öldürdün? Andolsun çok kötü bir iş yaptın!” dedi.
    Adam, “Sana, benimle beraberliğe asla sabredemezsin demedim mi?” dedi.
    Mûsâ, “Eğer bundan sonra sana bir şey hakkında soru sorarsam, artık benimle arkadaşlık etme.9 Doğrusu, tarafımdan (dilenecek son) özre ulaştın (bu son özür dileyişim)” dedi.10
    Yine yola koyuldular. Nihayet bir şehir halkına varıp onlardan yiyecek istediler. Halk onları konuk etmek istemedi. Derken orada yıkılmaya yüz tutmuş bir duvar gördüler. Adam hemen o duvarı doğrulttu. Mûsâ, “İsteseydin bu iş için bir ücret alırdın” dedi.
    Adam, “İşte bu birbirimizden ayrılmamız demektir” dedi. “Şimdi sana sabredemediğin şeylerin içyüzünü anlatacağım.”11
    “O gemi, denizde çalışan bir takım yoksul kimselere ait idi. Onu yaralamak istedim, çünkü onların ilerisinde, her gemiyi zorla ele geçiren bir kral vardı.”
    “Çocuğa gelince, anası babası mü’min insanlardı. Onları azgınlığa ve küfre sürüklemesinden korktuk.”
    “Böylece, Rablerinin onlara, bu çocuğun yerine daha hayırlı ve daha merhametli bir çocuk vermesini diledik.”
    “Duvar ise şehirdeki iki yetim çocuğa ait idi. Altında onlara ait bir define vardı. Babaları da iyi bir insandı. Rabbin, onların olgunluk çağına ulaşmalarını ve Rabbinden bir rahmet olarak definelerini çıkarmalarını istedi. Bunları ben kendi görüşüme göre yapmadım. İşte senin, sabredemediğin şeylerin içyüzü budur.”
    Kehf(60-82)

    dikkat çekici olan bu ayetler de Hızır ve ya başka bir isim geçmemesine rağmen 'kullardan bir kul' veya 'o kul' diye nitelendirilen kişinin bütün tefsir kitapları ve hadisler de Hızır olarak adlandırılmasıdır.
     

Bu Sayfayı Paylaş