Ağız Armonikası-Mızıka Nedir?

'Müzik Türleri ve Enstrümanları' forumunda KaRDeLeN tarafından 7 Ocak 2010 tarihinde açılan konu

  1. KaRDeLeN

    KaRDeLeN Özel Üye

    Sponsorlu Bağlantılar
    Ağız Armonikası-Mızıka Nedir? konusu
    Ağız Armonikası-Mızıka Nedir?


    [​IMG]

    Ağız armonikası ya da çoğumuzun bildiği adla mızıka ülkemizde bir eşlik çalgısı olarak tanınmış olsa da dünyada yıllardır popülerliğini koruyan bir solist çalgı. İlk kez 1820'lerde Christian Friedrich Buschmann adlı Thuringli bir genç tarafından yapılır armonika. Buschmann kardeşine yazdığı bir mektupta yeni buluşunu şöyle anlatır: "Çok dikkate değer bir estrüman daha yaptım. Çapı 10 cm... Ancak pianossimodan kreşendoya kadar klavyesiz tam 21 nota değeri verebiliyor. Üstelik notayı istenilen uzunlukta seslendirebiliyorsun..." Ancak biraz kompleks bir enstrümandır bu. Bir Bohemyalı Joseph Richter bunu basitleştirir. Bir İngiliz Sir Charles Winston ise son şeklini verir. 1857'de Matthias Hohner bu enstrümanın gelecek vaadettiğini görür ve seri üretimine başlar. 1880'lere gelindiğinde armonika Amerika başta olmak üzere bütün dünyayı sarmıştır.

    Armonika çoğumuzun aklında western filmlerinden kalmıştır. Gece çökerken çölün sessizliğinde esas kovboyun gömleğinin cebinden çıkartarak hüzünlü melodiler çaldığı küçük çalgıdır o. Kolay taşınabilir olması her yerde bulunabilmesi ve hüznü yalnızlığı sesinde yansıtabilmesi itibariyle kovboyların vazgeçilmez çalgısıdır ve bu yüzden hemen tüm western filmlerinde (ya da Red Kit gibi çizgi romanlarda! ) önemli bir yer işgal etmesi tesadüf değildir. Armonika Amerika'da o kadar popülerdir ki Lincoln 1858'de yürüttüğü seçim kampanyasında halkla aynı konumda olduğunu göstermek için armonikayı kullanmıştır. Armonika aslında yoksul çalgısıdır ama herkes tarafından kullanılabilme özelliğine sahiptir; Amerikan başkanlarından Eisenhower'in armonikayı virtüoz ustalığında çaldığı bilinir.​
     
  2. KaRDeLeN

    KaRDeLeN Özel Üye

    Sir George Grove büyük Müzik ve Müzikçiler Sözlüğü'nde ağız mızıkasına armonika denmesinin doğru olmayacağını bu adın tutulmayacağını çünkü aynı adda çok daha soylu bir çalgının zaten varolduğunu 'yazıyordu. Gerçekten de müzik tarihinde armonika adıyla anılan en azından iki çalgı vardır ama günümüzde bunların en tanınmış olanı ağız armonikasıdır.

    [​IMG]

    İlk armonika sadece uvgun ses vermek üzere akort edilmiş bir dizi su bardağından oluşuyordu. Billur bardakların belirli sesleri vermesi ayrı ayrı düzeyde su doldurmakla sağlanıyor ve sonra ıslatılmış parmaklar bardakların kenarına sürtülerek ses çıkarılıyordu. 1761 yılında Benjamin FRANKLİN ayrı ayrı boylardan bardaklar seçip içiçe dizerek bir dolaba yatayolarak yerleştirdi. Böylece bir kol ya da pedal çevirerek döndürülebiliyorlardı. Bardakların ıslak durması ise dolabın alt kesimine doldurularak sağlanıyordu. Franklin bu çalgıya armonika (ya da harmonika) adını verdi. bu adı verirken armoni dediğimiz müzik uyumuna da adını vermiş olan ve düzen ile simetriyi simgeleyen Yunan tanrıçası Harmonika' dan esinlenmiş oluyordu. Beethoven ve Mozart Franklin'in ses netliği yönünden pes perdeden çalınan bir küçük borulu orgu andıran bu çalgısı için besteler yaptılar.


    Çok daha iyi bilinip tanınan ağız armonikası (ya da 'mızıka) yüz yılı aşkın bir süre önce oldukça yaygınlaşmıştır çünkü hem taşınabilir hem ucuzdur. hem de çalması kolaydır. Bir ucundan tutturulmuş öteki ucu ise üflenince serbestçe titreşen bir dizi metal dilcikten oluşur. Her dilin . perdesi borulu orgda obuada ya da öteki bOfulu-dilcikli çalgılarda olduğu gibi içindeki hava sütunuyla değil de dilin kendi uzunluğuyla ayarlanmıştır. Birbirine yakın iki sıra halinde bulunan dilcikler) delikli bir tahta kutu içine yerleştirilmiştir. Tahta kutu üzerinde genellikle kabartma süsler ve yapımeının adı bulunan hafif bir metalle kaplıdır. Çalgı çalınırken tek elle tutulabilecek kadar küçüktür ve yarım sesleri çıkarmak için içine hava üflenir ya da çekilir. Çalan kullanmak istemediği dilcik boşlUğunu örtrnek için dilini kullanır.
    [​IMG]

    Ağız armonikasının 1821 yılında Almanya'da C.F.L Buschmann tarafından bulunduğu sanılmaktadır. Buschmann. çalgısına Mundaoline adını verdi. (Buschmann HARMONİuM gibi. serbest dilciklerden oluşan bir başka ça.lgının yani AKORDEON'un da geliştirilmesinde: rol oynamıştır.)

    Birleşik Amerika gibi bazı ülkelerde ağız armonikası özellikle XIX. yüzyılda. sınırlara giden müzik eğitiminden yoksun öncülerin. ceplerinde kolayca taşıyabildikleri için pek sevdikleri bir çalgı olmuştur. İkinci Dünya Savaşırndan sonra ise. özellikle Chicago'da ve karaderili halk arasında. ağız armonikası tarihinin en parlak dönemini yaşamaktadır. Buradaki zenciler öz müziklerinin karmaşık dilini armonikaya uygulamakta yoğun bir çaba göstermiş ve büyük başarı elde etmişlerdir.​
     

Bu Sayfayı Paylaş